Ўпка яллиғланиши ёки пневмония - бу ўпка тўқималарига таъсир қиладиган ва ҳаво ва қон ўртасидаги нормал кислород алмашинувига халақит берадиган юқумли касаллик. Алвеолаларга кирадиган яллиғланишли секретсиялар танани етарли миқдорда кислород олишига тўсқинлик қилади. Агар касаллик ўпканинг кўп қисмига таъсир этса, ўткир нафас етишмовчилиги ривожланади. Иммунитет тизими заиф одамлар, болалар ва қариялар пневмонияга мойил.
Пневмониянинг биринчи аломатлари қандай, қандай қилиб тўғри ва ҳар томонлама даволаниш керак ва касалликни аниқлаш учун нима талаб қилинади, биз ушбу мақолада айтиб ўтамиз.
Пневмония ривожланишининг сабаблари
Пневмония бактериялар, вируслар ва таъсир қиладиган бегона воситалар ўпкага, шунингдек ўпка тўқималарининг бир қисмига тушганда ривожланади. Патологиянинг патогенлари инсон танасига нафас олиш йўли билан киради, камдан-кам ҳолларда қон орқали.
Нега касаллик иммунитети пасайган одам организмида тез ривожланади? Бизнинг танамизда бактериялар доимо мавжуд, аммо ҳимоя механизмлари уларнинг кўпайишига тўсқинлик қилади. Аммо иммунитет заифлашса, зарарли микрофлоралар популятсияни кўпайтиради, бу яллиғланиш жараёнининг пайдо бўлишига олиб келади.
Шунингдек, вирусли пневмония кўпинча юқори нафас йўлларининг шамоллаши (бронхит, трахеит) тарқалиши фонида ривожланади. Шунингдек, пневмоний ота совуқ қотиш, стресс, ортиқча зўриқиш, чекишни суиистеъмол қилишдан ҳам ривожланиши мумкин. Сурункали касалликларга чалинган ва семириб кетган одамларда касаллик ривожланиш хавфи ортади.
Вояга етган одамда пневмония белгилари
Касаллик пайдо бўлганда, одамнинг ҳарорати кўтарилади, 38 ° га етиши мумкин, танада умумий заифлик, бош оғриғи пайдо бўлади, бемор ётишни хоҳлайди. Бир неча кундан кейин кучли хуружли йўтал ва балғам пайдо бўлади.
Кўкрак қафасида айниқса яллиғланиш марказида оғриқ, шунингдек, нафас қисилиши пайдо бўлиши вазиятнинг оғирлигини кўрсатади ва пневмонияни аниқ белгиси ҳисобланади.
Бу ерда умумий белгилар кўрсатилган, аммо пневмония турига қараб, уларнинг намоён бўлиш хусусияти ва вақти фарқ қилиши мумкин. Вирусли пневмонияда биринчи аломатлар тезда пайдо бўлади ва бемор кескин ёмонлашишини сезади. Касалликнинг бошиданоқ мушак оғриғи, юқори тана ҳарорати, оғир бош оғриғи ва оғриқли қуруқ йўтал бўлади.
Аксинча, бактериал пневмония аста-секин ривожланади. Касаллик дастлабки белгилари пайдо бўлгандан 2 ҳафта ўтгач бошланади. Шундан сўнг, беморнинг умумий аҳволи яхшиланиши кузатилади, лекин, кейин ҳарорат яна кескин кўтарилади, бош оғриғи пайдо бўлади, йўтал кучаяди ва йирингли балғам пайдо бўлади.
Касалликнинг жиддий турларидан бири атипик икки томонлама пневмония бўлиб, у ўпка тўқималарига қаттиқ таъсир қилади ва нафас етишмовчилигини ривожлантиради. Икки томонлама пневмония аломатлари вирусли шамоллаш инфексиясига ўхшайди ва ўпкада характерли хириллашлар узоқ вақт оралиғида эшитилмайди.
Аввалига касал одам аҳволи яхшилангандай бўлади, патология аломатлари кета бошлайди. Аммо кейин йўтал кучаяди ва касалликнинг иккинчи тўлқини бошланади.
Кексаларда пневмония аломатлари
Кекса ёшдаги одамларда симптомлар бироз фарқ қилиши мумкин. Аввало, қуруқ йўтал бўлади, танада кичик жисмоний зўриқиш пайтида ёки ҳатто дам олиш пайтида нафас қисилиши кузатилади. Кўпинча, катта ёшдаги одамларда касаллик ҳарорат кўтарилмасдан давом этади.
Болаларда пневмония аломатлари
Кўпинча болаларда пневмония вирусли инфексиянинг асоратлари сифатида намоён бўлади (грипп ва бошқалар).
- Вақт ўтиши билан йўтал кучаяди.
- Агар боланинг аҳволи яхшиланиб яна ёмонлашса, бу асоратларнинг мавжудлигини кўрсатиши мумкин;
- Ҳар бир чуқур нафас йўталнинг шиддатли ҳужумига олиб келади;
- Рўйхатда келтирилган аломатларнинг ривожланиши фонида терининг кучли оқариши мавжуд;
- Нафас қисилиши.
Пневмония юқумли эмасми?
Ўпка тизимидаги яллиғланиш жараёни кўпинча вируснинг кўпайиши ва юқтирилган грипп ёки вирусли инфексия асоратлари туфайли пайдо бўлади. Бундай ҳолларда пневмония билан касалланишнинг иложи йўқ, аммо асосий сабаб бўлган касалликни юқтириш осон. Яъни, пневмониянинг ўзи юқумли эмас ва ўпкада яллиғланишнинг ривожланиши иммунитетнинг заифлашиши ва ўз-ўзини нотўғри даволаш фонида пайдо бўлган мустақил асоратдир.
Пневмония қандай юқади?
Касаллик кўп томонлама юқиши мумкин, жумладан:
Ҳаво орқали - Касаллик пайтида оғиз ва буруннинг шиллиқ қаватида томчилар пайдо бўлиб, улар аксириш ва йўтал пайтида ҳаво орқали тарқалади. Ҳар қандай жамоат жойида: касалхонада, дўконда, жамоат транспортида ҳаво томчилари орқали касалликни юқтириш мумкин.
Алоқа орқали - Инфексия алоқа пайтида юқади - қўл сиқиш, қучоқлаш, ўпиш. Одамлар юқтирган нарсаларга тегганда ёки оғзига, кўзларига, бурунларига ифлос қўллар билан тегинганда инфексияни ўз танасига олиб кирадилар.
Маиший буюмлар орали - Инфексия умумий сочиқлар, идиш-товоқлар ва кўрпа-тўшаклар орқали юқиши мумкин. Шунинг учун беморни шахсий гигиена воситалари билан таъминлаш керак ва иложи борича уларни ўзгартириш ва ювиш керак. Бироқ, шахсий гигиена воситалари билан жуда эҳтиёткорлик билан ишлаш керак. Вирусли микроорганизм ҳар қандай сиртда 4 соатгача яшаши мумкинлиги исботланган. Патоген бактериялар совуқдан қўрқмайди, патогенлар ҳатто хлор воситалар билан қайта ишлашдан кейин фақат беш минут ўтгач йўқ бўлиши мумкин.
Нажас орқали - Вирус нажас моддасида икки кунгача яшайди. Касаллик, ҳожатхонани нотўғри тозалаш ёки шахсий гигиена воситалари орқали осонликча юқади. Касалланишни олдини олиш учун, айниқса кичик болаларда, болани идишини тозалагандан кейин қўлингизни доимо ювишингиз, тагликларни тез-тез алмаштиришингиз ва ҳожат жойини яхшилаб ювишингиз керак.
Пневмония ва бронхит: нимаси билан фарқ қилади?
Иккала касаллик ҳам одамнинг нафас олиш тизимига таъсир қилади, шунинг учун улар ўхшаш белгиларга эга. Кўпинча иккала патологияни бир-биридан фарқлаш қийин.
Пневмония - Кўпгина ҳолларда, пневмония ҳароратнинг 38-39° гача кўтарилиши ва иситма ҳолати билан бирга келади. Ҳароратнинг енгил кўтарилиши кузатилади. У кучли қуруқ йўтал билан бирга келади. Кўкракни тинглашда "ҳўл" хириллаш эшитилади.
Бронхит - Қаттиқ қуруқ йўтал билан бирга келади. Баъзи ҳолларда балғам яшил рангда ёки қонга бўялган кўринишда бўлиши мумкин. Нам йўтал, балғам оч рангга эга. Кўкракни тинглашда "қуруқ" хириллаш эшитилади.
Пневмония қандай аниқланади?
Агар бемор ёш бола бўлса, педиатрга мурожаат қилиш керак. Агар бемор катта бўлса, терапевтга мурожаат қилиш керак, агар керак бўлса, шифокор беморни тор профилли мутахассисга юборади. Шифокор ташқи текширув ўтказади, анамнезни ўрганади, касаллик тарихини ўрганади ва пайдо бўладиган касаллик аломатлари ҳақида сўрайди.
Қуйидаги лаборатория таҳлиллари ўтказилади:
- Умумий қон таҳлили;
- Умумий сийдик таҳлили;
- Балғамни таҳлил қилиш - танадаги яллиғланиш жараёнини, шунингдек, пневмониянинг қўзғатувчисини ва унинг антибиотикларга сезгирлигини аниқлаш учун амалга оширилади.
Қўшимча таҳлиллар:
- Кўкрак қафаси рентгенограммаси - тўқималарда шикастланадиган жойларда қорайиш пайдо бўлади;
- Компютер томографияси ва магнит-резонанс томография бошқа усуллар аниқ ташхис қўйишга имкон бермаса, қўшимча чоралар сифатида қўлланилади.
Пневмонияни даволаш усуллари
Агар пневмония бактериал хусусиятга эга бўлса, антибиотиклар буюрилади. Уларнинг самарадорлигини 48-72 соатдан кейин баҳолаш мумкин. Дори-дармонларни қабулини ўзбошимча тўхтатиш мумкин эмас ва уларни шифокор тайинлаганидек тўғри қабул қилиш муҳимдир. Агар антибиотиклар ёрдам бермаса, бошқа даволаниш буюрилади ёки бошқа гуруҳли дори-дармонларига ўзгартирилади.
Вирусли пневмонияда антибиотиклар самарасиз, шунинг учун антивирус препаратлар буюрилади. Витаминлар ва иммуномодуляторлар ёрдамчи моддалар сифатида буюрилиши мумкин.
Беморнинг тана ҳарорати нормал ҳолатга келиши биланоқ, физиотерапия тайинланиши мумкин. Бу ўпкадан балғамни олиб ташлашга имкон беради. Бунинг учун кўпинча фитопрепаратлар буюрилади, масалан, қизилмия илдизи ёки кўкрак учун тўпламли доривор ўтлар.
Доривор даволаш билан бир қаторда беморларга ётоқ режим, оқсил ва витаминли озиқ-овқат ва кўп миқдордаги илиқ ичимликларни истеъмол қилиш керак. Энг яхши таъсир учун терапевтик усуллар тавсия этилади - электрофорез, ингалятсия, массаж, магнитотерапия ва бошқалар.
Профилактика сифатида пневмонияга қарши эмлаш
Пневмококк инфексиясига қарши эмлаш қуйидаги ҳолатларда амалга оширилади:
- Касалликнинг кўп маротаба ривожланса;
- Жамоат жойларига кўп ташриф буюриш;
- Бактериологик лабораторияда ишлаш;
- Бемор тез-тез ўткир респиратор вирусли инфексия ва грипп билан касалланса.
Касалликдан ҳимоя қилиш учун томир ичига юбориладиган бир нечта дорилар мавжуд. Уларнинг барчаси ўзларининг таркиби, нархи ва таъсир доирасининг кенглиги билан фарқ қилади.
Катта одамларда, эмлаш бир марта амалга оширилади, патогенга қарши доимий иммунитет 2-3 ҳафта ичида ривожланади. Аммо шу билан бирга, мутахассислар 5 йилда бир марта эмлашни ҳам тавсия қиладилар.