Ўт пуфаги жигар остида жойлашган ва ўт суюқлигини сақлайдиган органдир. Ўт суюқлиги ишқорли секретсия бўлиб, у ёғларни ҳазм қилишга ёрдам беради ва ошқозондан кислотали ферментларни зарарсизлантиради. Ўт пуфагининг яллиғланиши ўткир холетсистит деб аталади. Ўткир холетсистит одатда ўт пуфагида тош пайдо бўлиши натижасида юзага келади. Ўт пуфагидаги тошлар ўт йўлларини тўсиб қўяди, ўт оқишини олдини олади ва ўт пуфагида босим ва яллиғланишни келтириб чиқаради. Ўткир холетсистит кучли қорин оғриғи, иситма, кўнгил айниши ва қайт қилиш каби белгилар билан намоён бўлади. Ўткир холетсистит, агар даволанмаса, жиддий асоратлар ва ҳатто ўлимга олиб келиши мумкин.
Ўт пуфагининг яллиғланиши сабаблари
Ўткир холетсиститнинг энг кенг тарқалган сабаби ўт пуфагидаги тошлардир. Ўт пуфагидаги тошлар ўт суюқлигидаги моддаларнинг мувозанати натижасида ҳосил бўлади. Ўт суюқлигидаги билирубин, холестерин, ўт тузлари ва ўт кислоталари каби моддаларнинг мувозанати бузилганда улар кристалланиб, тошлар ҳосил қилиши мумкин. Ўт пуфагидаги тошларнинг ўлчамлари миллиметрдан сантиметргача ўзгариши мумкин. Ўт пуфагидаги тошлар ўт йўлларини тўсиб қўйганда ўт пуфагида яллиғланишни келтириб чиқаради.
Ўткир холетсиститнинг бошқа сабаблари:
- Жиддий касалликлар (қандли диабет, ОИВ, ОИТС, саратон каби)
- Узоқ муддатли рўза тутиш ёки нотўғри овқатланиш
- Шишлар
- Қон томирларининг блокланиши
- Инфексиялар
- Травмалар
Ўткир холетсиститнинг белгилари
Ўткир холетсиститнинг белгилари қуйидагилардан иборат:
- Ўнг қориннинг юқори қисмида кучли ва доимий оғриқлар (оғриқ кўпинча ўнг элкага ёки орқага тарқалади)
- Ёниш ҳисси
- Титроқ
- Кўнгил айниши
- Кусиш
- Сариқлик
- Жигарнинг кенгайиши
- Қорин бўшлиғининг шишиши
Ўткир холетсиститни ташхислаш учун физик текширув, қон текшируви, ултратовуш, компютер томографияси (КТ), магнит-резонанс холангиопанкреатография (МРКП) каби усуллар қўлланилади. Ўткир холетсиститни даволаш учун кўпинча жарроҳлик аралашув талаб этилади. Ўт пуфагини тўлиқ олиб ташлаш (холетсистектомия) ёки ўт йўлларини очиш (холангиотомия) каби оператсияларни бажариш мумкин. Антибиотик билан даволаш оператсиядан олдин ёки кейин ҳам қўлланилиши мумкин.
Ўткир холетсиститдан ҳимоя қилиш учун қуйидаги эҳтиёт чораларини кўриш мумкин:
- Соғлом ва мувозанатли овқатланиш
- Ортиқча вазндан халос бўлиш
- Мунтазам жисмоний машқлар қилиш
- Ёғли ва аччиқ овқатлардан воз кечиш
- Спиртли ичимликлар ва чекишни ташлаш
Ўткир холетсиститни даволашдан кейин қуйидагиларни эътиборга олиш керак:
- Шифокор томонидан тавсия этилган дори-дармонларни мунтазам равишда ишлатиш
- Ярани парвариш қилишга эътибор беринг
- Оғир нарсаларни кўтариш ва машаққатли ҳаракатлардан сақланинг
- Ратсионга риоя қилиш
- Назорат имтиҳонларига бориш
Ўт пуфагининг яллиғланишини даволаш
Агар сизда ўт пуфагининг яллиғланишини бор деб билсангиз аввало, иложи борича тезроқ шифокорни кўришингиз керак. Улар сизнинг аҳволингизни аниқлаб, сизга антибиотиклар ёки оғриқ қолдирувчи воситаларни буюришлари мумкин. Шунингдек, улар ўт пуфагида ҳосил бўладиган ва яллиғланишни келтириб чиқарадиган кичик қаттиқ ўт тошларини текшириш учун баъзи тестларни тавсия қилишлари мумкин. Агар сизда ўт пуфагида тошлар бўлса, уларни олиб ташлаш учун жарроҳлик керак бўлиши мумкин.
Иккинчидан, сиз кам ёғли диетага риоя қилишингиз ва кўп суюқлик ичишингиз керак. Бу ўт пуфагидаги стрессни камайтиришга ва кейинги асоратларни олдини олишга ёрдам беради. Қовурилган овқатлар, пишлоқ, сариёғ, қаймоқ ва гўшт каби ёғли овқатлардан сақланинг. Бунинг ўрнига кўпроқ мева, сабзавот, тўлиқ дон, ёғсиз протеин ва кам ёғли сут маҳсулотларини истеъмол қилинг. Кунига камида саккиз стакан сув ичинг ва ўзингизни сув билан тўлдиринг ва токсинларни олиб ташланг.
Учинчидан, сиз дам олишингиз ва чарчоқдан ҳолос бўлишингиз керак. Стресс сизнинг аломатларингизни ёмонлаштириши ва ўзингизни ёмон ҳис қилишингиз мумкин. Қорин бўшлиғини сиқиб чиқарадиган ҳар қандай машаққатли ҳаракатлардан ёки оғир нарсаларни кўтаришдан қочишга ҳаракат қилинг. Китоб ўқиш, филм томоша қилиш ёки мусиқа тинглаш каби ўзингизга ёқадиган нарсага вақт ажратинг. Бундан ташқари, оғриқни энгиллаштириш ва кайфиятингизни яхшилаш учун юриш, ёга ёки чўзиш каби юмшоқ машқларни синаб кўришингиз мумкин.
Ушбу маслаҳатларга риоя қилиш орқали сиз ўт пуфагининг яллиғланишини даволашингиз ва тезроқ тикланишингиз мумкин. Ҳар қандай дори ёки қўшимчани қабул қилишдан олдин шифокорингиз билан маслаҳатлашишни унутманг ва уларнинг кўрсатмаларига диққат билан амал қилинг. Аломатларингизни эътиборсиз қолдирманг ёки тиббий ёрдамга мурожаат қилишни кечиктирманг. Сизнинг ўт пуфаги ёғларни ҳазм қилиш ва ўт суюқлигини сақлашга ёрдам берадиган муҳим органдир. Унга ва ўзингизга яхши ғамхўрлик қилинг!