Андропауза нима?
Андропауз — бу эркакларда тестостерон гормони ёши билан камайиши ва шунга мос равишда баъзи жисмоний ва психологик ўзгаришлар содир бўладиган ҳолат. Андропауз, худди менопауза каби, секин ва узоқ муддатли жараён бўлиб, унинг аниқ бошланиш ва тугаш санаси йўқ. Андропауза одатда 40-50 ёшда бошланади ва 60-70 ёшда тугайди.
Андропаузанинг белгилари қандай?
Андропаузанинг белгилари одамдан одамга фарқ қилиши мумкин. Аммо энг кўп учрайдиган аломатлар:
- Жинсий истакнинг пасайиши
- Эректсия муаммолари
- Сперматозоидлар сони ва сифатининг пасайиши
- Мушак массасининг пасайиши
- Тана ёғининг кўпайиши
- Суяк зичлигининг пасайиши
- Соч тўкилиши
- Теридаги қуруқлик ва ажинлар
- Терлаш ва қизиб кетиш
- Уйқу бузилиши
- Чарчоқ ва заифлик
- Депрессия, ташвиш, асабийлашиш, стресс
- Ўзига ишонч ва ўзини ўзи қадрлашнинг пасайиши
- Консентратсия ва хотирада қийинчилик
Андропознинг сабаблари нима?
Андропаузанинг энг муҳим сабаби қаришдир. Ёшимиз билан мояклардаги тестостерон ишлаб чиқариш камаяди. Ушбу гормоннинг камайиши ҳам танадаги кўплаб ўзгаришларни келтириб чиқаради. Аммо андропаузани қўзғатадиган ёки кучайтирадиган бошқа омиллар ҳам мавжуд. Буларни қуйидагича санаб ўтиш мумкин:
- Генетик мойиллик
- Сурункали касалликлар (диабет, юрак касалликлари, гипертония, буйрак касалликлари, жигар касалликлари ва бошқалар).
- Гормонал бузилишлар (қалқонсимон без касалликлари, гипофиз ўсмаси, буйрак усти бези этишмовчилиги ва бошқалар).
- Гиёҳванд моддаларни истеъмол қилиш (антидепрессантлар, антипсикотиклар, стероидлар, кимётерапия препаратлари ва бошқалар).
- Спиртли ичимликлар ва сигаретлардан фойдаланиш
- Гиёҳвандлик
- Озиқланишнинг бузилиши (семизлик, оқсилларни этарли даражада истеъмол қилмаслик, витамин ва минералларнинг этишмаслиги ва бошқалар).
- Жисмоний фаолликнинг этишмаслиги
- Психологик муаммолар (травма, стресс, депрессия ва бошқалар).
Андропауза қандай аниқланади?
Андропаузани аниқлаш учун биринчи навбатда урологга мурожаат қилиш керак. Шифокор беморнинг шикоятларини тинглайди, физик текширув ўтказади ва зарур лаборатория текширувларини буюради. Ушбу тестларнинг энг муҳими қон тестидир. Тестостерон даражаси қон тести билан ўлчанади. Агар тестостерон даражаси меъёрдан паст бўлса, андропауза ташхиси қўйилиши мумкин. Бироқ, тестостерон даражасининг ўзи этарли эмас.
Шу билан бирга, бошқа гормонлар (эстрадиол, пролактин, ФШ, ЛҲ ва бошқалар), қон шакар, холестерин, триглитсеридлар, жигар ва буйраклар фаолиятини текширишлари ҳам керак. Бундан ташқари, суяк зичлигини ўлчаш, простата текшируви ва ултратовуш текшируви ҳам талаб қилиниши мумкин.
Андропаузани даволаш усуллари қандай?
Андропозни даволашнинг мақсади тестостерон даражасини нормал даражага этказиш ва тегишли симптомларни камайтиришдир. Даволаш усуллари қуйидагиларни ўз ичига олади:
Тестостеронни алмаштириш терапияси: Бу даволаш тестостерон гормонини танага ташқи томондан юборишдир. Бундай даволаниш мунтазам равишда ва шифокор назорати остида амалга оширилиши керак. Тестостеронни алмаштириш терапияси баъзи ён таъсирларга эга бўлиши мумкин. Буларга акне, соч тўкилиши, простата кенгайиши, жигар шикастланиши, қон босимининг ошиши ва қон ивишининг кучайиши киради. Шунинг учун даволанишни бошлашдан олдин ва даволаниш вақтида шифокорнинг тавсияларига амал қилиш керак.
Дори дармон билан даволаш: Дори дармон билан даволаш тестостеронни алмаштириш терапиясига қўшимча ёки унинг ўрнига ҳам қўлланилиши мумкин. Ушбу дорилар тестостерон ишлаб чиқаришни кўпайтириш, эректсия муаммоларини бартараф этиш, депрессия ва ташвишларни камайтириш ва суяк зичлигини сақлаш каби мақсадларда ишлатилиши мумкин. Ушбу дорилар ён таъсирга эга бўлиши мумкинлиги сабабли, уларни шифокорнинг ретсепти ва назорати остида олиш керак.
Ҳаёт тарзи ўзгаришлари: андропаузани даволашда дори-дармонларга қўшимча равишда ёки уларга алтернатива сифатида, турмуш тарзига баъзи ўзгаришлар киритиш ҳам фойдали бўлиши мумкин. Буларга:
— Соғлом ва мувозанатли овқатланиш: оқсил, углеводлар, ёғлар, витаминлар ва минералларга бой диетага риоя қилиш тестостерон даражасини сақлаб туришга ёрдам беради. Шунингдек, у вазн назоратини таъминлайди ва холестерин ва қон шакар даражасини тартибга солади. Витамин К, Э витамини, синк, магний ва селен каби антиоксидантларни олиш айниқса муҳимдир. Бундан ташқари, кофеин, спиртли ичимликлар ва шакарли ичимликлардан воз кечиш керак.
— Мунтазам машқ қилиш: Жисмоний фаоллик тестостерон ишлаб чиқаришни оширади, мушак массасини ушлаб туради, тана ёғини камайтиради, суяк зичлигини оширади, қон айланишини ва кайфиятни яхшилайди. Ҳафтада камида 3-4 кун давомида 30-45 дақиқа давомида аеробик машқлар (юриш, югуриш, велосипедда юриш ва бошқалар) ва куч машқларини (оғирликни кўтариш ва ҳоказо) бажариш тавсия этилади.
— Чекиш ва гиёҳванд моддалардан узоқроқ туриш: Чекиш ва гиёҳванд моддаларни истеъмол қилиш тестостерон даражасини пасайтиради, қон томирларининг соғлиғига зарар этказади, эректсия муаммоларини келтириб чиқаради ва психологик муаммоларни оширади. Шунинг учун андропауза даврида бу моддалардан бутунлай узоқлашиш керак.
— Стрессдан қочиш: Стресс тестостерон даражасини пасайтиради, депрессия ва хавотирни келтириб чиқаради ва жинсий истакни камайтиради. Шунинг учун, стрессли вазиятлардан қочиш ёки андропауза пайтида стрессни энгиш усулларини ўрганиш фойдали бўлиши мумкин. Медитатсия, ёга, нафас олиш машқлари ва севимли машғулотлар каби машғулотлар стрессни камайтиришга ёрдам беради.
— Психологик ёрдам олиш: Андропоз даврида юз берган жисмоний ва ҳиссий ўзгаришлар эркакларнинг ўзига ишончи ва ўзини ўзи қадрлашига таъсир қилиши мумкин. Бундай ҳолда, профессионал психолог ёки психиатрдан ёрдам олиш фойдали бўлиши мумкин. Шу билан бирга, турмуш ўртоғингиз ёки ҳамкорингиз билан мулоқотни мустаҳкамлаш ва ҳис-туйғуларни баҳам кўриш муҳимдир.
Агар сизда андропауза аломатлари бўлса, шифокор билан маслаҳатлашиб, текширувдан ўтиш фойдали бўлади. Текширувларингиздан сўнг шифокор тавсияларини тинглаб, эрта босқичда остеопороз каби доимий муаммоларга қарши чоралар кўриш орқали бу жараёндан соғлом ва муаммосиз ўтишингиз мумкин.