Анемия — бу қизил қон таначалари (эритротситлар) сони ёки қондаги гемоглобин миқдори меъёрдан паст бўлган ҳолат. Гемоглобин қизил қон ҳужайралари ичида жойлашган ва кислородни тўқималарга олиб юрадиган оқсилдир. Анемия билан оғриган одамларда тўқималар этарли даражада кислород олмайди, бу эса турли хил соғлиқ муаммоларига олиб келиши мумкин.
Анемиянинг сабаблари
Анемиянинг сабаблари жуда кўп. Улардан баъзилари қуйидагилардир:
Темир танқислиги: Темир гемоглобин ишлаб чиқариш учун зарур бўлган минералдир. Темир танқислиги бўлган одамларда гемоглобин ишлаб чиқариш камаяди ва анемия ривожланади. Бу темир танқислиги, озиқланиш этишмовчилиги, қон йўқотиш, ҳомиладорлик, эмизиш, паразитар инфексиялар ёки баъзи дорилар каби сабабларга кўра юзага келиши мумкин.
Витамин Б12 ёки фолий кислотаси этишмовчилиги: Б12 витамини ва фолий кислотаси қизил қон ҳужайраларининг камолотга этиши учун зарурдир. Бу витаминлар етишмайдиган одамларда қизил қон таначалари одатдагидан катталашиб, ишламай қолади ва камқонлик ривожланади. Витамин Б12 ёки фолий кислотаси этишмовчилиги, озиқланиш этишмовчилиги, ичак касалликлари, ошқозон жарроҳлиги, веган диетаси ёки баъзи дорилар каби сабабларга кўра пайдо бўлиши мумкин.
Ўроқсимон ҳужайрали анемия: Бу генетик касаллик. Ўроқсимон ҳужайрали анемия билан оғриган одамларда гемоглобин одатдагидан фарқли тузилишга эга ва қизил қон таначалари ўроқ шаклини олади. Ўроқсимон қизил қон ҳужайралари қон томирларининг тиқилиб қолишига ва тўқималарнинг шикастланишига олиб келади.
Апластик анемия: Бу суяк илиги қизил қон ҳужайралари ишлаб чиқаришни тўхтатадиган ёки камайтирадиган ҳолат. Апластик анемия билан оғриган одамларда қон ҳужайралари сони камаяди ва улар инфексиялар, қон кетиш ва органлар этишмовчилигига қарши заиф бўлади. Апластик анемия радиатсия, кимёвий моддалар, дорилар ва вируслар сабабли юзага келиши мумкин.
Гемолитик анемия: Бу қизил қон таначалари одатдагидан тезроқ парчаланадиган ҳолат. Гемолитик анемия билан оғриган одамларда суяк илиги қизил қон ҳужайраларининг йўқолишини қоплай олмайди ва анемия ривожланади. Гемолитик анемия генетик касалликлар, инфексиялар, дори-дармонлар ёки токсинлар каби сабабларга кўра юзага келиши мумкин.
Анемия белгилари
Анемия белгилари одамдафарқ қилиши мумкин. Аммо, одатда, қуйидаги аломатлар кузатилиши мумкин:
- Чарчоқлик
- Заифлик
- Бош айланиши
- Бош оғриғи
- Нафас қисилиши
- Совуқ қўллар ва оёқлар
- Тирноқларнинг синиши
- Соч тўкилиши
- Тилда ёниш
- Иштаҳанинг йўқолиши
- Овқат ҳазм қилиш муаммолари
Анемияни қандай аниқлаш мумкин?
Анемия — қонда қизил қон таначалари (эритротситлар) ёки гемоглобин деб аталадиган кислород ташувчи оқсил миқдори камайиб кетадиган ҳолат. Анемияни қон текшируви билан аниқлаш мумкин. Қон тестлари қизил қон таначалари сонини, гемоглобин миқдорини, қизил қон таначаларининг ҳажми ва шаклини ўлчайди. Анемия сабабига қараб, шифокорлар бошқа тестларни буюриши мумкин.
Масалан, темир танқислиги камқонлиги бўлган одамларда темир, фолий кислотаси ва Б12 витамини миқдори текширилади. Бундан ташқари, қон йўқотиш ёки йўқлигини аниқлаш учун нажасда яширин қон тести ўтказилиши мумкин.
Анемияни даволаш
Анемияни даволаш анемия сабабига қараб фарқ қилади. Аммо, умуман олганда, қуйидаги даволаш усуллари қўлланилиши мумкин:
Темир қўшимчаси: Темир танқислиги камқонлиги бўлган одамларга темир моддаси бўлган дорилар берилади. Бундан ташқари, темирга бой диетага эътибор қаратиш лозим.
Витамин Б12 ёки фолий кислотаси қўшимчаси: Б12 витамини ёки фолий кислотаси танқислиги камқонлиги бўлган одамларга ушбу витаминларни ўз ичига олган дори-дармонлар ёки уколлар берилади. Бундан ташқари, ушбу витаминларга бой парҳезни истеъмол қилишга эҳтиёт бўлиш керак.
Қон қуйиш: Оғир анемия ёки қон йўқотиши бўлган одамлар қон ёки қизил қон таначаларини қуйишлари мумкин.
Суяк илиги трансплантатсияси: апластик анемия ёки ўроқсимон ҳужайрали анемия каби генетик касалликларга чалинган одамлар тегишли донордан суяк илиги трансплантатсиясини олишлари мумкин.
Иммуносупрессив дорилар: аутоиммун касалликлар туфайли қизил қон ҳужайраларининг парчаланишини олдини олиш учун иммуносупрессив дорилар берилиши мумкин.
Инфектсион даволаш: инфектсиялар туфайли қизил қон ҳужайраларининг парчаланишини олдини олиш учун антибиотиклар ёки антивирал препаратлар берилиши мумкин.
Анемия жиддий соғлиқ муаммоларига олиб келиши мумкин бўлган касалликдир. Шунинг учун анемия белгилари сезилганда шифокорга мурожаат қилиш ва керакли таҳлилларни ўтказиш керак. Анемияни эрта ташхислаш ва даволаш асоратларнинг олдини олиш ва ҳаёт сифатини яхшилаш учун муҳимдир.