Болаликдаги энг кенг тарқалган овқатланиш муаммоларидан бири бу темир танқислиги анемияси. Темир танқислиги анемияси танада темир етишмаслиги ва шунинг учун қизил қон таначалари нормал функтсияларини бажара олмайдиган ҳолатни англатади. Бу болаларнинг ривожланиши ва умумий саломатлигига салбий таъсир кўрсатиши мумкин. Ушбу мақолада болаларда темир танқислиги камқонлиги нима эканлиги, унинг белгилари ва уни қандай даволаш кераклиги ҳақида батафсил маълумот берилади.
Темир танқислиги анемия нима
Темир танадаги гемоглобин ишлаб чиқариш учун муҳим минералдир. Гемоглобин — бу қизил қон ҳужайралари ичида жойлашган оқсил бўлиб, кислородни ўпкадан тўқималарга олиб боради. Темир танқислиги анемияси организмда темир етарли бўлмаганда пайдо бўлади. Бу ҳолат қизил қон ҳужайралари етарли даражада ишлаб чиқарилмаслигини ёки одатдагидан кичикроқ ва рангпарроқ эканлигини англатади. Болаларда темир танқислиги камқонлиги ўсиш ва ривожланиш жараёнларига таъсир қилиши ва ақлий ва жисмоний фаолиятни чеклаши мумкин.
Темир танқислиги анемиясининг белгилари
Заифлик ва чарчоқ: Заифлик ва чарчоқ болаларда тез-тез учрайдиган аломатлардир, чунки организм етарлича кислород олиб юролмайди.
Тери ва шиллиқ қаватнинг оқариб кетиши: Анемия тери ва шиллиқ қаватнинг оқариб кўринишига олиб келиши мумкин.
Иштаҳанинг йўқолиши: Темир танқислиги камқонлиги билан оғриган болалар кўпинча иштаҳа йўқолади.
Бош оғриғи ва бош айланиши: Кислородни ташиш қобилиятининг пасайиши бош оғриғи ва бош айланишига олиб келиши мумкин.
Иммунитетнинг пастлиги: Темир танқислиги иммунитетнинг заифлашишига ва боланинг тез-тез инфектсияланишига олиб келиши мумкин.
Ўсиш суръати паст: Анемия боланинг ўсиш ва ривожланиш тезлигига салбий таъсир кўрсатиши мумкин.
Тил ва тирноқдаги ўзгаришлар: Анемия билан оғриган болаларда тилнинг шишиши, тирноқларнинг синиши каби ўзгаришлар кузатилиши мумкин.
Темир танқислиги анемиясининг сабаблари
- Темирни етарли даражада истеъмол қилмаслик: Етарлича темир моддаси бўлмаган диета темир танқислиги камқонлигини келтириб чиқариши мумкин.
- Темирнинг ёмон сўрилиши: Баъзи ҳолатлар организмга темирни самарали сингдиришига тўсқинлик қилиши мумкин. Масалан, талассемия, ирсий касаллик, бу темирни ёмон қабул қилади.
- Тез ўсиш даврлари: Болалик ва ўсмирлик давридаги тез ўсиш организмнинг кўпроқ темирга эҳтиёж сезишига олиб келиши мумкин.
- Қон йўқотиш: Сурункали қон йўқотиш, айниқса, ошқозон-ичак тракти билан боғлиқ муаммолар темир танқислиги камқонлигига олиб келиши мумкин.
- Эрта туғилиш: Эрта туғилган чақалоқларда кўпинча темир заҳиралари кам бўлади, бу эса темир танқислиги хавфини ошириши мумкин.
Темир танқислиги анемиясининг диагностикаси
Болаларда темир танқислиги камқонлиги шифокор томонидан физик текширув, қон тестлари ва темир даражасини баҳолайдиган бошқа тестлар орқали аниқланади. Қон тестлари қизил қон таначалари, гемоглобин ва сарум темир даражасини баҳолайди.
Темир танқислиги анемиясини даволаш
Темир танқислиги камқонлиги одатда темир препаратлари билан даволанади. Бироқ, болаларда темир препаратларини қўллашдан олдин шифокор билан маслаҳатлашиш керак. Даволаш жараёнида қуйидаги ҳаракатлар амалга оширилиши мумкин:
- Темир қўшимчалари: Шифокор тавсия қилган темир қўшимчалари боланинг темир даражасини оширишга ёрдам беради.
- Мувозанатли овқатланиш: Боланинг ратсионига темирга бой овқатлар қўшилиши керак. Қизил гўшт, қуритилган мевалар, қуюқ яшил сабзавотлар темирга бой овқатлардир.
- Овқатланишдаги ўзгаришлар: С витамини ўз ичига олган озиқ-овқатлар темирнинг сўрилишини ошириши мумкин. Шунинг учун темир қўшимчалари ёки С витамини ўз ичига олган озиқ-овқатларни темир ўз ичига олган овқатлар билан бирга истеъмол қилиш мумкин.
- Қон йўқотишни даволаш: Агар темир танқислиги анемияси сурункали қон йўқотишдан келиб чиқса, бу муаммони даволаш учун тегишли усулларни қўллаш керак.
- Докторнинг кўригидан ўтиш: Темир танқислиги камқонлигини даволашда мунтазам шифокор кўригидан ўтиш устувор аҳамиятга эга.
Ушбу текширувлар боланинг темир даражасини кузатиш ва даволаш режасини баҳолаш учун амалга оширилади.
Темир танқислиги камқонлигининг олдини олиш
Болаларда темир танқислиги камқонлигининг олдини олиш учун қуйидаги чораларни кўриш мумкин:
- Мувозанатли овқатланиш: Болалар темирга бой озиқ-овқатларни ўз ичига олган мувозанатли овқатланиш билан таъминланиши керак.
- Кўкрак сути билан боқиш ва қўшимча овқатлар: Чақалоқлар эмизиш вақтида темир қўшимчаларини олишлари керак ва қўшимча овқатларга ўтганда таркибида темир моддаси бўлган овқатларга йўналтирилиши керак.
- Эрта туғилган чақалоқлар: Эрта туғилган чақалоқлар темир препаратларини қабул қилишлари керак.
- Қон топшириш: Қон керак бўлганда топширилиши ва қон йўқотилишининг олдини олиш учун зарур чоралар кўрилиши керак.
- Докторнинг текшируви: Болаларнинг мунтазам шифокор кўригидан ўтиши темир даражасини кузатиш ва эрта аралашувга имкон беради.
Хулоса
Болаларда темир танқислиги камқонлиги эрта ташхис қўйиш ва тегишли даволаниш билан бошқарилиши мумкин бўлган ҳолатдир. Ота-оналар фарзандларининг соғлом овқатланишини таъминлаши ва мунтазам равишда шифокор кўригидан ўтишларини эътиборсиз қолдирмасликлари темир танқислиги камқонлиги хавфини камайтириши мумкин. Аломатлар аниқланганда ёки хавф омиллари аниқланганда, шифокор билан боғланиш ва керак бўлганда тегишли даволанишни бошлаш муҳимдир.