Бронхит нима?
Бронхит — бронхлар деб аталадиган нафас йўлларининг яллиғланиши. Бронхлар ўпкага ҳаво олиб борадиган найча шаклидаги тузилмалар бўлиб, бронхит пайдо бўлганда, бу найчалар торайиб, балғам чиқаради ва йўтални келтириб чиқаради. Бронхит ўткир ёки сурункали бўлиши мумкин. Ўткир бронхит одатда шамоллаш ёки грипп каби вирусли инфексиялардан келиб чиқади ва бир неча ҳафта ичида яхшиланади. Сурункали бронхит узоқ муддатли ва такрорий ҳолат бўлиб, чекиш, ҳаво ифлосланиши ёки касбий таъсир қилиш каби омиллар туфайли юзага келиши мумкин.
Бронхитнинг белгилари қандай?
Бронхит оддий шамоллашдан бошланиб, даволанмаса ва бронхга ўтиши мумкин. Бундан ташқари, айрим ҳолларда яллиғланиш тўғридан-тўғри бронхлар ва бронхиолаларда бошланиши мумкин. Касалликнинг белгилари одатда барча беморларда ўхшаш тарзда намоён бўлади. Бронхитнинг энг кенг тарқалган белгилари:
- Йўтал (у доимий ва кучли бўлиб, йўтал хуружларини келтириб чиқариши мумкин.)
- Балғам
- Юқори иситма
- Иштаҳани йўқотиш ва вазн йўқотиш
- Нафас олишнинг бузилиши, хириллаш ва нафас қисилиши
- Кўкрак ва қориндаги оғриқлар
Балғам, ўпка томонидан ишлаб чиқариладиган суюқлик, одатда соғлом одамларда шаффоф рангга эга. Бронхит билан оғриган беморларда йўтал билан ҳосил бўлган балғам яшил, сариқ ёки кулранг рангга эга бўлиши мумкин. Баъзи ҳолларда ичкарида қон кўриниши мумкин. Ушбу аломатларни сезган одамлар дарҳол тиббий муассасаларга мурожаат қилишлари керак.
Бронхитнинг сабаблари нима?
Бронхитнинг энг кенг тарқалган сабаби вирусли инфексиялардир. Совуқ ёки грипп каби касалликлар бронхларни безовта қилади ва яллиғланишни келтириб чиқаради. Бактериал инфексиялар ҳам бронхитга олиб келиши мумкин, аммо камроқ тарқалган. Бронхитни қўзғатадиган ёки ёмонлаштирадиган бошқа омиллар:
- Чекиш
- Пассив чекиш
- Ҳавонинг ифлосланиши
- Чанг, тутун ёки кимёвий моддаларга таъсир қилиш
- Аллергия
- Астма
Бронхитни қандай аниқлаш мумкин?
Бронхитни ташхислаш учун шифокорингиз биринчи навбатда сизнинг аломатларингиз ва тиббий тарихингиз ҳақида сўрайди. Жисмоний тешхис пайтида у сизнинг кўкрагингизни тинглайди ва нафас олиш товушларини текширади. Шунингдек, у қуйидаги тестларни буюриши мумкин:
Қон тести: инфексиянинг мавжудлиги ва турини аниқлаш учун қонингиздаги оқ қон ҳужайралари сонини ўлчайди.
Балғам маданияти: Балғамдаги бактериялар ёки вирусларни аниқлаш учун лабораторияда текширилади.
Кўкрак қафаси рентгенограммаси: ўпкангиздаги анормалликларни, масалан, пневмония ёки ўпка саратони каби бошқа ҳолатни кўриш учун олинади.
Нафас олиш функтсияси тести: ўпка ҳажмини ва ҳаво йўлларингиздаги ҳаво оқимини ўлчайди.
Бронхитни қандай даволаш мумкин?
Бронхитни даволаш семптомларингизнинг оғирлиги ва сабабига боғлиқ. Ўткир бронхит одатда ўз-ўзидан кетади ва махсус даволашни талаб қилмайди. Бироқ, қуйидаги эҳтиёт чораларини кўриб, шифо жараёнини тезлаштиришингиз мумкин:
Кўп суюқлик ичинг: сув, чой ва шўрва каби суюқликлар балғамни юпқалаш ва олиб ташлашга ёрдам беради.
Дам олиш: этарли даражада ухланг ва танангизга инфексияга қарши туришга ёрдам берадиган кераксиз ҳаракатлардан қочинг.
Намлаш: нам ҳаво бронхларни бўшаштиради ва йўтални камайтиради. Буғли ҳаммомни олинг, намлагичлардан фойдаланинг.
Оғриқ қолдирувчи воситаларни қабул қилинг: иситма, бош оғриғи ёки кўкрак оғриғи учун паратсетамол ва ибупрофен каби дориларни қўллашингиз мумкин. Аммо аспиринни ишлатишдан сақланинг, чунки у қон кетиш хавфини ошириши мумкин.
Йўтал сиропидан фойдаланинг: Агар йўталингиз жуда безовта бўлса, шифокор тавсия қилган йўтал сиропини ичишингиз мумкин. Аммо, агар йўтал балғамли бўлса, йўтални бостиришдан кўра балғамни олиб ташлашга ёрдам берадиган сиропни танланг.
Сурункали бронхит узоқроқ ва мураккаб даволанишни талаб қилади. Сурункали бронхитни даволашнинг асосий мақсади симптомларни бартараф этиш, нафас олиш функтсиясини сақлаб қолиш ва асоратларни олдини олишдир. Сурункали бронхитни даволаш учун қуйидаги усуллардан фойдаланиш мумкин:
Чекишни ташланг: Чекиш — бронхитнинг энг катта сабаби ва ёмонлаштирувчиси. Чекишни ташлаш сизнинг симптомларингизни камайтиради ва ўпкангизга зарар этказишнинг олдини олади.
Бронходилататорлар: Ушбу дорилар нафас олиш йўлларини кенгайтириб, нафас олишни осонлаштиради. Сиз уни ингалятор (нафас олиш мосламаси) орқали олишингиз мумкин.
Стероидлар: Бу дорилар яллиғланишни камайтириш орқали нафас йўлларини бўшаштиради. Сиз уни ингалятор ёки оғиз орқали қабул қилишингиз мумкин. Бироқ, узоқ муддатли фойдаланиш билан ён таъсири бўлиши мумкин, шунинг учун шифокор кўрсатмаларига риоя қилинг.
Кислород терапияси: Нафас олиш этишмовчилиги ёки кислород даражаси паст бўлган беморларга кислородли терапия қўлланилиши мумкин. Ушбу муолажа туфайли қонингиздаги кислород даражаси ошади ва нафас олишингиз осонлашади.
Ўпка реабилитатсияси: Ушбу даволаш дастури жисмоний машқлар, овқатланиш, таълим ва психологик ёрдам каби элементларни ўз ичига олади. Ушбу дастур туфайли сиз ўпка соғлиғингизни яхшилашингиз, жисмоний фаоллигингизни оширишингиз ва ҳаёт сифатини яхшилашингиз мумкин.
Бронхит жиддий соғлиқ муаммоси бўлиши мумкин ва агар ўз вақтида даволанмаса, ўпканинг шикастланиши, нафас олиш этишмовчилиги ёки юрак муаммолари каби асоратларга олиб келиши мумкин. Шунинг учун бронхит белгиларини эътиборсиз қолдирманг ва шифокорингиз билан маслаҳатлашинг.