Илгари номаълум сабабларга кўра ўлим ҳолатлари кўп бўлган бўлса, ривожланаётган тиббиёт технологиялари билан бугунги кунда саратон ва бошқа баъзи касалликларга ташхис қўйиш осонроқ бўлганлиги сабабли саратон касалликлари кўпаймоқда. Саратон турларидан бўлган буйрак ва буйрак усти саратони организмдаги буйрак функтсияси ва муҳим вазифаларга эга бўлган гормон чиқариш безлари бўлган буйрак усти безлари фаолиятига тўсқинлик қилиб, жиддий соғлиқ муаммоларига сабаб бўлади.
Буйрак ва буйрак усти безлари саратони нима?
Буйрак ва буйрак усти безлари саратони бу органларда анормал ҳужайраларнинг назоратсиз кўпайиши натижасида юзага келадиган ўсмалардир. Буйрак саратони буйрак ичидаги кичик каналларда ёки буйракнинг ташқи қатламида ривожланиши мумкин. Буйрак усти безлари саратони буйрак устидаги гормонларни ажратувчи безларда пайдо бўлади. Бундай саратон турлари кам учрайди, аммо эрта ташхис қўйилмаса, ҳаёт учун хавфли бўлиши мумкин.
Буйрак ва буйрак усти безлари саратонининг белгилари қандай?
Буйрак саратони ва буйрак усти бези саратони турли аломатлар билан намоён бўлади. Буйрак саратонининг аломатлари одатда жуда юмшоқ бўлиб, беморлар касаллик ривожланган босқичга этгунга қадар ҳеч қандай аломат сезмаслиги мумкин. Бу ташхисни кечиктиради ва даволанишни қийинлаштиради. Семптомларга қуйидагилар киради:
- Сийдикдаги қон (гематурия)
- Пастки белнинг доимий оғриғи
- Инфексия билан боғлиқ бўлмаган юқори иситма
- Иштаҳани йўқотиш ва вазн йўқотиш
- Доимий чарчоқ
- Қорин бўшлиғида масса мавжудлиги
- Оёқ ва оёқларда шишлар
- Умумий ҳолатдаги бузилиш
Буйрак усти безларида пайдо бўлган саратон одатда гормонлар ишлаб чиқаришга таъсир қилганлиги сабабли аниқроқ белгиларга олиб келади. Семптомлар одатда гипералдостеронизм ва гиперандрогенизм каби ҳолатлар туфайли юзага келади, бу ўсимта туфайли гормонлар ишлаб чиқариш нормадан ошиб кетганда ривожланади. Бироқ, гормонлар даражасида сезиларли бузилишлар бўлмаса ҳам, касаллик баъзи аломатларга олиб келиши мумкин. Буйрак усти безлари саратонида кузатиладиган умумий симптомлар қуйидагилардир:
- Юқори қон босими
- Вазн йиғиш
- Мушаклар кучсизлиги
- Кўнгил айниши ва қайт қилиш
- Теридаги ёриқлар
- Аёлларда соч ўсиши ва ҳайз даврининг бузилиши каби муаммолар
- Моякларнинг қисқариши ва эркакларда кўкрак тўқималарининг кенгайиши каби муаммолар
- Остеоклаз
- Қон шакаридаги номутаносиблик ва диабет касаллиги
Юқоридаги белгиларни сезган беморлар зудлик билан соғлиқни сақлаш муассасасига мурожаат қилишлари ва кўрикдан ўтишлари, ўзлари дуч келаётган муаммони келтириб чиқарадиган касалликни аниқлашлари ва дарҳол даволаш жараёнларини бошлашлари керак.
Буйрак ва буйрак усти безлари саратонининг сабаблари
Буйрак ва буйрак усти безлари саратонининг аниқ сабаблари номаълум. Бироқ, баъзи хавф омиллари саратоннинг ушбу турларини ривожланиш эҳтимолини ошириши мумкин. Бу хавф омиллари:
- Чекиш
- Оилада буйрак ёки буйрак усти бези саратони борлиги
- Семириб кетиш
- Гипертензия
- Сурункали буйрак касаллиги ёки диализ билан даволаниш
- Баъзи генетик синдромлар (масалан, Вон Ҳиппел-Линдау синдроми, Бирт-Ҳогг-Дубе синдроми, МЕН 2 синдроми)
Буйрак ва буйрак усти безлари саратонини қандай аниқлаш мумкин?
Буйрак ва буйрак усти безлари саратонини аниқлаш учун жисмоний текширув, қон ва сийдик текшируви, ултратовуш, компютер томографияси (КТ), магнит-резонанс томография (МРТ) ва биопсия каби усуллардан фойдаланиш мумкин. Ушбу тестлар туфайли саратон турини, ҳажмини, тарқалишини ва босқичини аниқлаш мумкин.
Буйрак ва буйрак усти безлари саратони қандай даволанади?
Буйрак ва буйрак усти безлари саратонини даволаш учун жарроҳлик, радиотерапия, кимётерапия, иммунотерапия ва мақсадли терапия каби вариантлар мавжуд. Даволаш режаси беморнинг ёши, умумий саломатлик ҳолати, саратон тури, босқичи ва бошқа хусусиятларига қараб белгиланади. Даволашнинг мақсади саратонни бутунлай йўқ қилиш ёки унинг ривожланишини секинлаштириш, симптомларни камайтириш ва ҳаёт сифатини яхшилашдир.
Буйраклар ва буйрак усти безлари ўсмалари эрта ташхис қўйилганда даволаниш эҳтимоли юқори бўлган саратондир. Агар сизда буйрак ва буйрак усти безлари саратони аломатлари бор деб ҳисобласангиз, дарҳол шифокор билан боғланиб, батафсил текширувдан ўтишингиз мумкин.
Мумкин бўлган саратон ҳолатларида эрта ташхис қўйишнинг афзалликларидан фойдаланиш учун шифокор томонидан тавсия этилган вақт оралиғида мунтазам тиббий кўрикдан ўтиш ва соғлом ҳаёт кечириш учун эҳтиёт чораларини кўришингиз мумкин.