Вабо - бу Вибрио чолерае деб номланган граммусбат микроорганизм келтириб чиқарадиган ингичка ичакнинг ўткир инфексияси бўлиб, у сувсизланишга, олигурия ва қон томирлари етишмовчилигига олиб келадиган кўп миқдордаги сувли диареяни келтириб чиқарадиган токсин ажратади. Инфексия одатда ифлосланган сув ёки денгиз маҳсулотлари орқали содир бўлади. Ташхис нажас бакпосеви ёки серологик текширув орқали амалга оширилади. Даволаш электролитларни ўрнини босиш, антимикробли терапия, доксисиклин ва кўп миқдорда регидрататсия билан амалга оширилади.
Вабо қўзғатувчиси - бу ингичка ичакнинг шиллиқ қавати орқали изотоник электролит эритмасининг гиперсекретсиясини келтириб чиқарадиган энтеротоксинлар, оқсилларни ҳосил қилувчи қисқа, эгри, ҳаракатчан аероб граммусбат таёқчадир. Ушбу патогенлар ичак деворларини таъсирлантирмайди, шунинг учун нажасда лейкотситлар кам ёки умуман йўқ бўлади.
Эл Тор ва классик В. чолерае 01 биотиплари ҳам оғир касалликларга олиб келиши мумкин. Аммо енгил ёки асемптоматик инфектсияларни ҳозирги кунда етакчи Эл Тор биотиплари ва 01, 0139 бўлмаган В. чолерае серогруппалари келтириб чиқаради.
Вабо ичимлик суви, денгиз махсулотлари ёки симптоматик ёки асемптоматик инфексияларга чалинган одамларнинг нажаслари билан ифлосланган бошқа озиқ-овқат маҳсулотлари билан тарқалади. Вабо билан касалланганлар билан яшовчиларда юқтириш хавфи юқори, бу умумий ифлосланган озиқ-овқат ва сув манбалари орқали амалга ошади. Одамдан одамга юқиш эҳтимоли кам, чунки у катта миқдордаги патоген моддаларни талаб қилади.
Вабо Осиё, Яқин Шарқ, Африка, Жанубий Америка ва Марказий Американинг айрим қисмларида ва АҚШнинг Мексика кўрфази қирғоғида тарқалган. 2010 йилда касаллик Гаитида содир бўлиб, кейинчалик Доминикана Республикаси ва Кубага тарқалган. Европа, Япония ва Австралияга олиб келинган юқумли касаллик маҳаллий касалликларга сабаб бўлган.
Эндемик ҳудудларда эпидемия одатда иссиқроқ ойларда рўй беради. Болалар орасида касалланиш даражаси энг юқори. Янги касаллик тарқалган ҳудудларда эпидемиялар йилнинг исталган вақтида юз бериши мумкин, ҳамда барча ёшдагилар касалликка бир хил даражада сезгир бўлади.
Гастроентеритнинг енгил шакллари холера бўлмаган вибрионлардан келиб чиқади.
Инфексияга мойиллик ҳар хил кечади; Чунки, вибрионлар ошқозон кислотасига сезгир бўлиб, гипохлорид ва ахлоридия касаллик учун ижобий омил ҳисобланади.
Эндемик ҳудудларда яшовчи одамлар аста-секин патогенга қарши иммунитетга эга бўладилар.
Вабо касаллиги - клиник кўринишлари
Вабо учун инкубатсия даври 1-3 кун. Вабо субклиник тарзда, енгил ва асоратсиз диарея эпизоди ёки тез ва ўлимга олиб келиши мумкин бўлган касаллик сифатида пайдо бўлиши мумкин.
Кучли, оғриқсиз, сувли диарея ва қайт қилиш одатда дастлабки аломатлардир. Кўнгил айниши одатда бўлмайди. Катталардаги нажас миқдори 1 Л / с дан ошиши мумкин, лекин одатда анча кам бўлади. Кўпинча нажас оқ, суюқ нажасли материал (гуручга ўхшаш нажас) кўринишида бўлади.
Касаллик натижасида суюқлик ва электролитларнинг кўп миқдордаги йўқотилиши кучли чанқоқ, олигурия, мушакдаки оғриқ, заифлик ва тўқима эластиклигининг сезиларли пасайишига, кўзларнинг чўкиши ва бармоқларидаги ажинлар пайдо бўлишига олиб келади. Гиповолемия, гемоконтсентратсия, олигурия ва анурия, шунингдек калий йўқотилиши билан оғир метаболик атсидоз (аммо қон зардобида нормал натрий консентратсияси)ҳолатлари бўлиши мумкин. Агар даволаниш амалга оширилмаса, қон томирлари етишмовчилиги, алгид ва кома бўлиши мумкин. Узоқ муддатли гиповолемия буйрак тубуляр некрозига олиб келиши мумкин.
Кўпгина беморлар диарея тўхтаганидан 2 ҳафта ўтгач В. чолерае бактериясидан халос бўлишади; ўт йўлларида микроорганизмларнинг сурункали ташилиши кам учрайди.
Вабо касаллиги - ташхислаш
Нажас посеви ва серотиплаш
Вабо ташхиси нажас посеви орқали тасдиқланади (махсус воситалар тавсия этилади) ва қўшимча сифатида кейин серотипланади. В. чолерае учун тестни маълумотнома лабораторияларида олиш мумкин; ПКР ҳам ташхисда қўлланилиши мумкин. Вабо касаллиги бўйича тезкор таҳлил чизиқлари лаборатория имконияти чекланган ҳудудларда жойлашган давлат соғлиқни сақлаш муассасаларида фойдаланиш учун мавжуд.
Вабони, энтеротоксин ҳосил қилувчи ичак таёқчаси, Салмонелла ва Шигелла штаммлари келтириб чиқарадиган клиник ўхшаш касалликдан ажрата билиш керак.
Зардоб электролитларини, карбамид азотини ва креатининни ўлчаш керак.
Вабо касаллиги - даволаш
- Суюқликни тиклаш
- Сезгирлик тест натижаларига қараб, доксисиклин, азитромитсин, фуразолидон, триметоприм / сулфаметоксазол (ТМП / СМК) ёки сипрофлоксатсин каби воситаларни қўллаш мумкин.
Суюқликни тиклаш
Суюқликнинг йўқолишини тиклаш муҳим аҳамиятга эга. Енгил касаллик стандарт оғиз регидрататсияси формулалари билан даволанади. Жиддий гиповолемияни тезкор тузатиш ҳаётни сақлаб қолиш учун зарур. Метаболик атсидоз ва гипокалемиянинг олдини олиш ёки тузатиш муҳим аҳамиятга эга. Гиповолемия ва оғир сувсизланиш билан оғриган беморларга томир ичига юборилган изотоник суюқликлардан фойдаланиш керак. Сувни ҳам чеклнмаган миқдорда оғиз орқали бериш керак.
Калий йўқотилишини тиклаш учун вена ичига юборилган эритмаларга калий хлорид қўшилиши ёки кунига 4 марта эритма сифатида 10% калий бикарботатни оғиз орқали берилиши мумкин. Калийни ўрнини босиш айниқса гипокалемияга тоқат қилолмайдиган болалар учун жуда муҳимдир.
Қон томир ичидаги ҳажм тиклангандан сўнг (регидрататсия босқичи) давом этаётган йўқотишни ўрнини босадиган суюқлик миқдори, нажаснинг ҳажмига тенг бўлиши керак (парваришлаш фазаси) . Регидрататсияга мувофиқлиги тез-тез клиник баҳолаш билан тасдиқланади (пулс тезлиги ва кучи, тери тургораси, сийдик чиқариш). Сув ва электролитлар ўрнига плазма, плазма ўрнини босувчи ва томирларни торайтирувчи (вазопрессор) воситаларидан фойдаланмаслик керак.
Регидрататсия учун оғиз орқали глюкоза физиологик эритмаси нажасдаги суюқлик ва электролитлар йўқотилишини алмаштиришнинг самарали воситасидир ва дастлабки вена ичига регидрататсиясидан кейин фойдаланиш мумкин, бундай муолажа парентерал суюқлик таъминоти чекланган эпидемик ҳудудларда ягона регидрататсия воситаси бўлиши мумкин. Ўртача сувсизланган ва ўзлари ича оладиган беморлар учун суюқлик оғиз эритмаси орқали тикланади (тахминан 75 мл / кг 4 соат давомида). Сувсизланиши оғирроқ бўлганлар назогастрал найча орқали суюқлик олишлари керак.
Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти томонидан тавсия этилган оғиз регидрататсия эритмаси таркибида 13,5 г глюкоза, 2,6 г натрий хлорид, 2,9 г тринатрий ситрат дигидрат (ёки 2,5 г калий бикарбонат) ва бир литр ичимлик сувига 1,5 г калий хлорид мавжуд. Ушбу эритмани тайёр, олдиндан ўлчанган ва муҳрланган глюкоза ва туз пакетлари ёрдамида тайёрланади; битта пакет 1 литр тоза сув билан аралаштирилади. Бундай тайёр пакетлардан фойдаланиш, тиббий маълумоти бўлмаган одамлар томонидан эритмани тайёрлашда хатолик эҳтимолини камайтиради. Агар бундай пакетлар бўлмаса, ярим чой қошиқ туз ва 6 чой қошиқ шакарни 1 Л тоза сув билан аралаштириб, уларни ўрнини босувчи воситани тайёрлаш мумкин. Эритма, дастлабки регидрататсиядан сўнг, нажас ва қусиш ҳажмига камида тенг миқдорда ишлатилиши керак.
Қаттиқ овқатни фақат қусиш тўхтагандан ва иштаҳа тиклангандан кейин бериш керак.
Антибактериал препаратлар
Оғиз орқали самарали антибактериал препаратларни ўз вақтида қабул қилиш вибрионларни ўлдиради, нажас миқдорини 50% камайтиради ва диареяни 48 соат ичида тўхтатади. Антибактериал воситани танлаш В. чолерае сезувчанлик маълумотларига асосланган бўлиши керак.
Таъсирчан штаммлар учун самарали бўлган дориларга қуйидагилар киради.
- Доксисиклин
- Фуразолидон
- ТМП / СМХ (ТМП компоненти)
- Сипрофлоксатсин
ДИҚҚАТ!
Мақоладаги маълумотлар танишиш мақсадида берилган. Ушбу мақолада берилган дори препаратларини қўллашга қарши кўрсатмалар мавжуд. Қўллашдан олдин мутахассис билан маслаҳатлашишингиз зарур!
Вабо касаллиги - олдини олиш
Вабо билан касалланишни назорат қилиш учун инсон нажасидан малакали равишда халос бўлиш ва сувни тўғри тозалаш керак. Эндемик минтақаларда ичимлик сувини қайнатиш ёки хлорлаш, сабзавот ва балиқларни яхшилаб пишириш керак.
Вабога қарши бир нечта оғиз орқали қабул қилинадиган ваксиналари мавжуд.
Инексион ваксиналар қисқа муддат учун қўлланилади ва камроқ ҳимоя қилади, кўпроқ ён таъсирга эга бўлиб, агар оғиз орқали эмлаш мумкин бўлса, тавсия этилмайди.
Вабо билан оғриган беморлар билан уй шароитида алоқа қилишда антибиотиклар орқали профилактика тавсия этилмайди, чунки унинг самарадорлигини таъминлаш учун маълумотлар етарли эмас.
Асосий натижалар:
- В. чолерае серогрупплари 01 ва 0139 энтеротоксинни ишлаб чиқаради, бу оғир, баъзида ўлимга олиб келадиган диарея касаллигини келтириб чиқаради, кўпинча ифлосланган сув ёки ифлосланган озиқ-овқат маҳсулотларини кўп миқдорда истеъмол қилиш натижасида юзага келади.
- В. чолераенинг бошқа серогруппалари юқумли бўлмаган касалликларга олиб келиши мумкин.
- Ташхис бакпосев ва серотиплаш орқали амалга оширилади; тезкор тест чизиқлари чекка ҳудудларда эпидемияларни аниқлаш учун фойдалидир.
- Регидрататсия жуда муҳимдир; оғиз орқали регидратсия эритмаси кўп ҳолларда қабул қилинади, аммо оғир сувсизланиш билан оғриган беморларга томир орқали суюқлик керак.
- Касалланган катталарга сезгирлик тестининг натижаларини кутаётганда доксисиклин ёки азитромитсин буюрилади (болалар учун эса - триметоприм / сулфаметоксазол).
Maqoladagi maʼlumotlar tanishish maqsadida berilgan. Ushbu maqolada berilgan dori preparatlarini qoʻllashga qarshi koʻrsatmalar mavjud. Qoʻllashdan oldin mutaxassis bilan maslahatlashishingiz zarur.