Веноз етишмовчилик - чуқур томирлар клапанлари етишмовчилиги ва қоннинг турғунлиги фонида ривожланади, унинг босими остида томирлар деворлари чўзилиб, эластиклигини йўқотади ва ингичка бўлади. Ривожланишнинг дастлабки босқичларида касалликнинг клиник кўриниши ифодаланмайди, бу эрта ташхис қўйиш ва ўз вақтида даволанишни мураккаблаштиради.
Даволаш консерватив ёки жарроҳлик бўлиши мумкин. Даволаш усули касаллик оғирлигига ва патологик жараённинг тарқалиш даражасига боғлиқ.
Веноз етишмовчилик сабаблари
Оёқларнинг веноз етишмовчилиги - клапан аппарати дисфунксияси, веноз деворлар тонусининг пасайиши ва турғунликнинг ривожланиши фонида ривожланади. Бундай патологияни ривожланишининг сабаблари ҳар хил.
Касалликнинг энг кенг тарқалган сабаби:
- Эстроген ортиқча ишлаб чиқариладиган гормонал касаллик.
- Жисмоний ҳаракатсизлик, одам доимо ўтириш ёки туриш ҳолатида туришга мажбур бўлганда.
- Пастки оёқларда юк ортиб борадиган семириш, бу томирлардаги қоннинг турғунлигига олиб келади.
- Кексалик. Кўп йиллар давомида қон томирлари деворлари камроқ эластик ва бардошли бўлиб боради.
- Қон айланиши бузилган ва турғун жараёнлар ривожланиб борадиган сурункали ич қотиши.
- Ҳомиладорлик. Ҳомила ўсиши ва ривожланишида томирлар юкланиши ортади.
- Ирсий қон томирлари бириктирувчи тўқималарининг патологиялари.
- Томирларга шикаст етказиш: кўкаришлар, ёриқлар, тешиклар.
Кўпинча, оёқларнинг веноз етишмовчилиги қуйидаги касалликларнинг асоратлари сифатида ривожланади:
- Варикоз томирлар. Варикоз кенгайиши билан тавсифланган ва клапан етишмовчилиги билан кечадиган сурункали патология, шунингдек қон оқимининг бузилиши.
- Тромбофлебит. У юзаки томирлар деворларининг яллиғланиши ва қон бляшкалари шаклланиши билан бирга келади.
- Флеботромбоз. Қон томирлари ўтказувчанлиги блокланиши билан тавсифланган чуқур томир касаллиги.
- Пост-тромботик синдром. Бу чуқур томир тромбозининг асоратидир, турли хил локализатсия ва зўравонликдаги гемодинамик касалликларни бирлаштиради.
- Қоннинг коагулятсиясини бузилишига олиб келадиган касалликлар.
- Танадаги онкологик жараёнлар.
- Метаболик касалликлар.
Веноз етишмовчилик ривожланиши
Томир клапанлари фаолиятининг бузилиши, қон айланишининг бузилиши, қон томир деворлари таранглиги заифлашиши турғун жараённинг ривожланишига, шунингдек веноз деворларнинг кенгайиши ва ингичкалашига олиб келади. Вақт ўтиши билан томирлардаги ўтказувчанлик кучаяди, бу эса клапанларнинг ёпилишини бузади. Натижада, клапан етишмовчилиги ривожланади, унда клапанлар қоннинг тескари йўналишда чиқиб кетишини олдини олиш функсиясини етарли даражада бажармайди.
Патология ривожланиб бориши билан турғун жараёнлар кучаяди, бу эса томир босими кучайишига олиб келади. Қон томир деворларининг ўтказувчанлиги ошади, плазма атрофдаги тўқималарга сингиб кетади, натижада оёқларда шиш пайдо бўлади.
Бундай асоратлар фонида ривожланадиган қон айланишининг бузилиши томирларда метаболитларнинг тўпланишига ёрдам беради. Қоннинг маҳаллий қалинлашуви мавжуд бўлади, иммунитет тизими ортиқча миқдордаги лейкотситларни ҳосил қилади, токсик моддалар контсентратсияси ва яллиғланишнинг маҳаллий воситачилари кўпаяди. Вена ичи босими ошиши туфайли лимфа оқими бузилади, бу касалликнинг боришини янада кучайтиради. Натижада, патологик жараён юмшоқ тўқималарга тарқалади: тери пигментланади, тери ости тўқимаси сиқилади. У ўсиб бориши билан экзема ривожланади, терапия бўлмаган тақдирда экзема трофик ярага айланади.
Веноз етишмовчилик аломатлари
Веноз етишмовчилик белгилари касаллик давом этадиган шаклга боғлиқ, касаллик икки шаклда кечади:
- ўткир;
- сурункали.
Ўткир шаклда патологик жараён чуқур томирларга таъсир қилади, бу қон оқимининг кескин бузилишига ва тез ўсиб борувчи симптомларнинг пайдо бўлишига ёрдам беради. Сурункали веноз етишмовчилик юзаки томирларда ривожланиб, асосан аломатсиз кечади ва трофик ўзгаришларнинг шаклланиши билан намоён бўлади.
Агар оёқларнинг веноз етишмовчилиги ўткир шаклда ривожланса, зарарланган ҳудуддаги юмшоқ тўқималар шишади, қаттиқ оғриқлар пайдо бўлиб, улар ҳаракатда кучаяди. Тери рангпар ёки кўкимтир рангли бўлади, сезгирликни йўқотади, тегинганда совуқ бўлади, тана ҳарорати эса аксинча 39 - 40 ° С гача кўтарилади. Вақт ўтиши билан оғриқ кучайиб боради, кичик тос суягига тарқалади. Юмшоқ тўқималарда қон айланиши, метаболизм ва газ алмашинуви бузилади, бу эса некрозга олиб келиши мумкин.
Сурункали шаклда аломатлар турли хил бўлади, касаллик кучайган пайтда қуйидаги шикоятлар пайдо бўлади:
- шиш, оёқларда оғирлик;
- аниқ локализатсияланган оғриқ;
- ўргимчаксимон томирлар;
- трофик ўзгаришлар;
- юмшоқ тўқималарнинг шишиши;
- мушакларнинг тортишиши ва спазмлари, нафақат кундузи, балки кечаси ҳам безовта қилади;
- гиперпигментатсия ёки аксинча терининг рангсизланиши;
- зарарланган ҳудуддаги терининг тузилишидаги ўзгаришлар: юпқалашиш, ҳаддан ташқари қуруқлик;
- ёриқлар, некротик, ҳўл ва чирийдиган яралар.
Веноз етишмовчилик диагностикаси
Веноз етишмовчиликни ташхислаш флеболог шифокор қабулидан бошланади. Шифокор беморни безовта қилувчи аломатлар ҳақида сўрайди, барча муҳим маълумотларни йиғади, оёқ-қўлларини текширади ва палпатсия қилади. Ташхисни тасдиқлаш учун қуйидаги лаборатория ва ниструментал методларни ўз ичига олган кенг қамровли диагностика текширувига йўлланма берилади:
Қуюлиш, тромботситлар контсентратсияси, протромбозланган индекс учун қон тестлари. Ушбу турдаги тадқиқотлар қон қуйқаларидаги хавфларни аниқлаш учун қоннинг ёпишқоқлигини аниқлашга имкон беради.
- Ултра-товушли тадқиқот. Бу қон томирлари ҳолатини баҳолашга, қон оқимининг хусусиятини, турғунликнинг оғирлигини аниқлашга ёрдам беради.
- Дуплекс ангиосканерлаш. Чуқур томирларнинг ҳолатини баҳолаш, қон оқимининг хусусиятини аниқлашга имкон беради.
- Ретроград флебография. Тўғридан-тўғри қон томирларига юбориладиган контрастни қўллашни ўз ичига олган диагностиканинг рентген тури. Препарат киритилгандан сўнг бир қатор рентген ўтказилади, уларнинг ёрдамида томирларнинг тузилишини батафсил ўрганиш ва ривожланаётган қон томир патологиясини аниқлаш мумкин.
- КТ венографияси. Қон томирлари тузилиши, веноз тармоқ ҳолати, оралиқдаги қон бляшкаларининг мавжудлиги ва бошқалар ҳақида тўлиқроқ, батафсил, кенг маълумот берадиган контрастли компютер томографияси.
Веноз етишмовчилик даражалари
Касалликнинг ривожланишининг 4 босқичи мавжуд:
Биринчи босқич - Бу аломатсиз кечиши билан тавсифланади, аммо клапанларга ва қон томир деворларига таъсир қилувчи патологик ўзгаришлар ривожланиб боради. Инструментал диагностика пайтида, биринчи босқичда, томирлар деворларида аҳамиятсиз ўзгаришлар, шунингдек, клапанлар етишмовчилиги сезилади.
Иккинчи босқич - Ушбу босқичда беморда биринчи аломатлар пайдо бўлади: оғриқ, шишиш, оёқларда оғирлик, айниқса оғир кундан кейин кечқурун сезилади. Ташқи кўриниши ҳам сезиларли бўлиб қолади: терининг остидаги ўргимчаксимон томирлари ёки телеангиектазияси.
Учинчи босқич- Ушбу босқичда оғриқ, шишиш ва оғирлик деярли ҳар доим беморни безовта қилади. Таъсир қилинган томир устидаги тери қораяди, тери ости тўқимаси ингичка бўлиб, сочлар йўқолади. Терапия бўлмаган тақдирда, экзема ривожланади, унинг фонида қийин трофик яралар пайдо бўлади.
Тўртинчи босқич- Бу қайтарилмас некротик ўзгаришлар билан тавсифланган сўнгги босқич. Бемор иш қобилиятини тўлиқ йўқотади, баъзида ҳаётни сақлаб қолиш учун, шифокорлар радикал жарроҳлик чораларига мурожаат қилишади - некроз билан зарарланган оёқни ампутатсия қилиш.
Веноз етишмовчилик асоратлари
Даволаниши етарли бўлмаган веноз етишмовчилик қуйидаги асоратларни ривожланишига олиб келади:
- Тромбоз. Бу қон оқимида қон бляшкалари - тромблар шаклланиши билан тавсифланади.
- Тромбофлебит. Томирнинг ички қаватининг яллиғланиши ва қон бляшкалари шаклланиши билан кечадиган касаллик.
- Веноз қонаш. Варикоз томирларига зарар етказиш фонида ривожланадиган хавфли асорат.
- Трофик яралар. Маҳаллий қон айланишининг бузилиши, тўқималарни иннерватсия қилиш ва ўлик тўқималарни рад этиш натижасида пайдо бўлган теридаги очиқ яллиғланишли ёки йирингли яралар.
- Перифлебит. Бу таъсирланган томирни ўраб турган тўқималарнинг яллиғланиши билан тавсифланади.
- Ўпка эмболияси. Қон бляшкалари шаклланиши натижасида ўпка артериясида қон оқимининг бузилиши билан бирга келади.
- Посттромбофлебит синдроми. Қон томир клапанларнинг деформатсияси ва йўқ қилиниши, шунингдек экземанинг шаклланиши билан кечадиган сурункали патология.
Веноз етишмовчиликни даволаш
Ўткир веноз етишмовчилик беморни касалхонага ётқизишнинг бевосита кўрсаткичидир. Сурункали касаллик амбулатория шароитида даволанади. Енгил ҳолатларда, асоратлар бўлмаса, консерватив терапия ўтказилади, уларнинг асосий вазифалари:
- яллиғланишни тўхтатиш;
- қон оқимини нормаллаштириш;
- веноз деворларнинг мустаҳкамлиги ва эластиклигини тиклаш;
- юмшоқ тўқималар метаболизмини яхшилаш.
Веноз етишмовчилигини даволаш учун дорилар:
- венотониклар;
- ангиопротекторлар;
- антитромботситлар;
- антикоагулянтлар.
Консерватив терапиянинг мажбурий компоненти - компрессион трикотаждир, бу эластик бандаж ёки махсус ички кийимлардан фойдаланишни ўз ичига олади. Компресс кийимлар заифлашган томирлар учун қўшимча скелет ҳосил қилади, уларни янада чўзилишга имкон бермайди. Шунингдек, у қон айланишини нормаллаштиради, қон қуйилишининг олдини олади.
Веноз етишмовчилигини даволаш учун муолажалар
Ўткир аломатлар бартараф этилгандан сўнг, зарарланган тўқималарнинг тикланишини тезлаштириш учун қуйидаги физиотерапия муолажалари қўшимча равишда буюрилиши мумкин:
- доривор электрофорез;
- магнитотерапия;
- лазер терапияси;
- дарсонвализатсия;
- диадинамик токлар;
- гидробалнеотерапия ва бошқалар.
Таъсирланган тўқималарда метаболизмни яхшилаш, қон ва лимфа айланишини тезлаштириш, шунингдек веноз тизимни тушириш учун махсус ўқитилган мутахассис томонидан қўлда массаж қилиш ёрдам беради.
Веноз етишмовчиликни даволаш учун жарроҳлик
Агар консерватив усуллар самарасиз бўлса ва касаллик барқарор ривожланса, шифокор бемор билан жарроҳлик даволаш усулларини муҳокама қилади. Веноз етишмовчиликни жарроҳлик даволаш усуллари кўпинча флебологлар томонидан қўлланилади:
- Склеротерапия. Таъсир қилинган томирларга склерозант дори инексия қилинади, бу зарарланган томирларни қон оқимидан чиқариб ташлайди.
- Лазер коагулятсияси. Таъсир қилинган жойларда лазер нурлари таъсирида маҳаллий таъсир билан томир ичкаридан ёниб кетади, бу эса ўз навбатида тромботик окклюзия, сиқилиш ва томирнинг аста-секин сўрилишига ёрдам беради.
- Радиочастотали аблятсия. Муайян частотали радио сигнал таъсирида таъсирланган томир тўқималари юқори ҳароратгача қиздирилиб, сиқилиб, томирларнинг облитератсияси ва кейинги сўрилишини келтириб чиқаради.
- Флебектомия. Жараён давомида жарроҳ томирларнинг деформатсияланган жойларини кесиб ташлайди, теридаги микроскопик тешиклар орқали барча керакли манипулятсияларни бажаради.
Веноз етишмовчилик профилактикаси
Бундай хавфли қон томир касалликларини олдини олиш учун шифокорлар танани яхши ҳолатда сақлашга ва томирлардаги патологик ўзгаришларнинг олдини олишга имкон берадиган оддий умумий қоидаларга риоя қилишни маслаҳат беришади:
- Ҳаракатсиз турмуш тарзида, ўртача жисмоний фаолликни қўшиш керак: тоза ҳавода сайр қилиш, велосипед, сузиш, ёга;
- Қулай ортопедик поябзал кийинг, оёқларини сиқиб чиқарадиган кийимлардан воз кечинг;
- Ҳаётий муҳим моддаларга бой соғлом овқатларга устунлик бериб, тўғри овқатланинг;
- Тана вазнини назорат қилинг;
- Ёмон одатлардан халос бўлинг: чекиш, спиртли ичимликларни истеъмол қилиш;
- Иммунитетни мустаҳкамланг;
- Агар сизда шубҳали аломатлар бўлса, ўзингизни даволаманг, иложи борича тиббий ёрдамга мурожаат қилинг.
Веноз етишмовчилиги даволаш нархи
Ҳар бир бемор учун веноз етишмовчилигини даволаш нархи алоҳида ҳисобланади. Қуйидаги омиллар ҳисобга олинади:
касаллик босқичи;
- терапиянинг қайси усули мос келиши- консерватив ёки жарроҳлик;
- асоратларнинг мавжудлиги ва бошқалар.