Жигар сиррози — бу жигарнинг тузатиб бўлмайдиган шикастланиши натижасида соғлом жигар тўқималарининг чандиқ тўқималари билан алмаштирилиши. Жигар сиррози прогрессив касаллик бўлиб, вақт ўтиши билан жигар этишмовчилиги, қон кетиш, инфексия, сариқлик, қорин бўшлиғида суюқлик тўпланиши, мия дисфунктсияси ва жигар саратони каби жиддий асоратларни келтириб чиқариши мумкин.
Жигар сиррозининг сабаблари
Жигар сиррозининг энг кўп учрайдиган сабаблари орасида спиртли ичимликларни кўп истеъмол қилиш, гепатит Б ва К вируслари, ёғли жигар касаллиги, аутоиммун гепатит, ўт йўлларининг тиқилиб қолиши ёки яллиғланиши, айрим ирсий касалликлар ва заҳарли моддалар киради. Жигар сиррозининг ривожланишида муҳим рол ўйнайдиган бу омиллар жигарни доимо шикастлаб, соғлом ҳужайралар ўлиб, чандиқ тўқималарининг пайдо бўлишига олиб келади.
Жигар сиррози белгилари
Жигар сиррозининг белгилари касалликнинг босқичига қараб фарқ қилиши мумкин. Дастлабки босқичларда симптомларни келтириб чиқариши мумкин бўлмаган касаллик ўсиб бориши билан қуйидаги аломатларга олиб келиши мумкин:
- Чарчоқ, заифлик, иштаҳани йўқотиш, вазн йўқотиш
- Қорин бўшлиғида шиш
- Оёқларда шиш
- Терида қичишиш
- Сариқлик (тери ва кўзларнинг сарғайиши)
- Қорин деворидаги қон томирларининг кенгайиши
- Кўкрак қафасидаги кўкрак кенгайиши
- Қўлда қизариш
- Тирноқларнинг оқариши (лейконихия)
- Қон кетиш тендентсиясининг кучайиши (бурундан қон кетиши, тиш гўштидан қон кетиши, ахлат ёки қусишда қон)
- Жигар энсефалопатияси (мия фаолиятининг бузилиши)
Жигар сиррозини аниқлаш учун физик текширув, қон текшируви, ултратовуш, компютер томографияси, магнит-резонанс томография ва жигар биопсияси каби усуллардан фойдаланиш мумкин. Ташхисдан сўнг касалликнинг босқичи Чилд-Пугҳ билан аниқланади. Ушбу кўрсаткичлар касалликнинг оғирлигини ва прогнозини баҳолаш учун муҳимдир.
Жигар сиррозини даволаш
Жигар сиррозини даволаш касалликнинг сабаби ва босқичига қараб ўзгаради. Асосий мақсад касалликнинг ривожланишини секинлаштириш, асоратларни олдини олиш ёки даволаш ва ҳаёт сифатини яхшилашдир. Даволаш усуллари қуйидагиларни ўз ичига олади:
Касаллик сабабини даволаш: Спиртли ичимликларни истеъмол қилишни тўхтатиш, гепатит вирусларини бостириш учун антивирал препаратларни қўллаш, ёғли жигар касаллиги учун вазн йўқотиш ва инсулин қаршилигини камайтириш ва аутоиммун гепатит учун иммуносупрессив дориларни қўллаш каби.
Асоратларни даволаш: астситлар учун диуретик препаратлар ва кам тузли диеталар, бета-блокер препаратлари ёки портал гипертензия учун эндоскопик вазоконстриксия, жигар энсефалопатияси учун лактулоза ёки рифахимин каби препаратлар, антибиотиклар, қон маҳсулотлари ёки албумин каби ёрдамчи муолажалар қон кетиш ёки инфексия ҳолатлари қўлланилади.
Жигар трансплантатсияси: Жигар сиррози кучайганда ва жигар этишмовчилиги ривожланса ёки жигар саратони ривожланса, ягона даволаш усули жигар трансплантатсияси ҳисобланади. Жигар трансплантатсияси учун мос номзодларни аниқлаш ва трансплантатсиядан олдин ва кейин кузатиш жуда муҳимдир.
Олдини олиш ва турмуш тарзини ўзгартириш
Жигар сиррозининг олдини олиш учун қуйидаги эҳтиёт чораларини кўриш мумкин:
- Спиртли ичимликларни истеъмол қилишни чеклаш ёки камайтириш
- Гепатит Б ва К вирусларига қарши эмлаш ёки ҳимоя қилиш
- Мувозанатли ва соғлом овқатланиш, семиришнинг олдини олиш
- Жигар учун зарарли бўлиши мумкин бўлган дорилар, ўтлар ёки кимёвий моддалардан узоқроқ туриш
- Жигар касаллигига чалинганлар мунтазам равишда шифокор кўригидан ўтиши керак
Жигар сиррози жиддий касаллик бўлиб, эрта ташхис қўйилмаса ва даволанмаса, ҳаёт учун хавфли бўлиши мумкин. Шунинг учун жигар соғлиғини ҳимоя қилиш ва хавф омилларидан узоқроқ туриш муҳимдир. Агар сиз жигар сиррозидан шубҳалансангиз ёки жигар касаллиги ташхиси қўйилган бўлса, гастроентерологга мурожаат қилиш тавсия этилади.