Иссиқ об-ҳавонинг бошланиши билан қорин тифи касаллиги хавфи ортади. Ушбу оғир юқумли касаллик кўпинча тропик ва субтропик мамлакатларда, айниқса сув таъминоти ва санитария шароити ёмон жойларда кенг тарқалган.
Қорин тифи ҳақида умумий маълумот
Қорин тифи қўзғатувчиси - Салмонелла тйпҳи бактерияси. Инфексия одамдан одамга сув, озиқ-овқат ёки ифлосланган юзалар билан алоқа қилиш орқали юқади. Шахсий гигиена қоидаларига қатъий риоя қилиш орқали юқтириш хавфи минималлаштирилади.
Инфексия лимфа тизими ва овқат ҳазм қилиш трактига таъсир қилади ва қон ва лимфа билан танада тарқалади. Бактерия ичак ичида фаол ҳаракат қилади ва унинг деворлари орқали қон томирларига кириб боради.
Тиф таёқчаси инсон танасидан ташқарида узоқ вақт сақланиб қолиши мумкин. У капсулага тушмайди ва спораларни қолдирмайди, аммо ноқулай муҳитга тушганда ҳужайрасиз Л-шаклга ўтади, бу микроорганизмнинг дориларга чидамлилигини оширади. Бироқ, у қайнатилганда ва антисептиклар - спиртли ичимликлар, хлор ўз ичига олган моддалар ва ишқор билан алоқа қилганда тезда ўлади. Паст ҳароратларда бактерия бир неча ой давомида яшашга қодир.
Қорин тифи қандай юқади
Қорин тифининг асосий сабаби одам организмига оғиз бўшлиғи орқали инфексиянинг кириб келишидир. Бу кўпинча қуйидаги ҳолатларда содир бўлади:
- таркибида салмонелла тйпҳи бактерияси бўлган қайнатилмаган сув ичиш;
- ифлосланган сув ҳавзасида сузиш;
- патоген бактерияларни ўз ичига олган озиқ-овқат маҳсулотларидан - сут ва сут маҳсулотлари, желе, ёмон қовурилган қийма гўшт, ювилмаган сабзавот ва меваларни истеъмол қилиш;
- юқтирган одамдан чиққан тупурги, сийдик ёки нажас зарралари бўлган юзалар билан алоқа қилиш.
- баъзида пашшалар инфексияни ташувчиси бўлиб хизмат қилади, улар оёқ панжаларида бактерияларни беморнинг ахлатидан овқатга олиб боради.
Болага онадан она сути орқали юқтириш ҳоллари маълум. Инфексия манбаи ҳар доим одам - касалликнинг ўткир босқичида бўлган ёки бактериялар ташувчиси бўлган бемор. Бактерияларнинг ташқи муҳитга тарқалиши инфексиядан кейинги еттинчи куни бошланади.
Қорин тифи босқичлари
Касаллик даври тўрт даврни ўз ичига олади, уларнинг ҳар бири ўзига хос хусусиятларга эга. Қорин тифи аломатлари касалликнинг ҳар бир босқичи учун ҳар хил.
1 Инкубатсия босқичи - У аломатларни аста-секин ўсиши билан тавсифланади, бу умумий заифлик, ҳароратнинг физиологик даражадан 40 ° К гача аста-секин кўтарилиши, титроқ, бош оғриғи, бўшашган ахлат, қон босимининг пасайиши ва юрак уриш тезлигининг пасайиши билан ифодаланади. Ушбу босқичда қорин тифи белгиларини грипп ва бошқа нафас йўллари инфексиялари билан адаштириш мумкин. Характерли хусусият - бу тилнинг тиш излари қирралари бўйлаб билан оқ қатлам билан қопланиши. Дастлабки босқич 1-2 ҳафта давом этади.
2 Ўткир босқич - Ҳарорат максимал даражага етади ва кун давомида тўлқинли ўзгариб туради ёки ўзгаришсиз қолади. Ўлаётган бактерияларнинг токсинлари асаб тизимига зарар етказади, оғир бош оғриғи, уйқусизлик ва заиф ҳолатларни келтириб чиқаради. Қорин, биқин ва бел терисида характерли қизил тошма пайдо бўлади. Ичак тўқималарининг яллиғланиши беморга қаттиқ оғриқ келтиради. Ушбу давр тахминан 1,5-2 ҳафта давом этади.
3 Сусайган босқич - Бемор бироз енгилликни ҳис қилади: ҳарорат бироз пасаяди, бош оғриғи пасаяди, ухлаш нормаллашади ва аппетит пайдо бўлади. Соғлиқнинг яхшиланиши тананинг интоксикатсиясининг пасайиши билан изоҳланади. Касалликни сусайиш муддати тахминан бир ҳафта давом этади, шундан сўнг ўткир босқич қисқа муддатга қайтиши мумкин.
4 Қайта тикланиш - Тахминан 2 ҳафта давомида бемор ўзини заиф ҳис қилади, яллиғланиш жараёнлари пасаяди ва таъсирланган ички органларнинг функсиялари тикланади.
Антибиотиклардан кенг фойдаланиш туфайли клиник кўриниш кўпинча ёмон ифодаланади. Энг мураккаби - бу қорин тифини эрта ташхислаш, чунки кўплаб беморларда инкубатсия даври аломатсиз кечади. Тахминан 2/3 ҳолатларда ўткир ҳолат тўсатдан ёки жуда қисқа давр орасида содир бўлади.
Қорин тифини ташхислаш усуллари
Бугунги кунда қорин тифи диагностикасининг энг ишончли усуллари бу лаборатория текширувлари.
- Салмонелла тйпҳи антигенига антикорларни аниқлаш учун аглутинатсия тести. Ушбу тест инфексиядан икки ҳафта ўтгач амалга оширилади.
- Билвосита гемагглютинатсия. Таҳлил касалликнинг биринчи қорин тифини аниқлайди.
- Иммунофермент анализи. Ушбу усул юқори аниқликка эга ва бактериал антигенларга қарши ҳар қандай антикорларнинг мавжудлигини аниқлашга имкон беради. Унинг афзаллиги касалликнинг барча босқичларида, шу жумладан тикланиш даврида тест ўтказиш мумкинлигида.
Умумий клиник ва бактериологик тадқиқотлар учун беморнинг қони, нажаси ва сийдиги намуналари олинади. Касалликнинг сўнгги босқичида ўн икки бармоқли ичак пробаси амалга оширилади, унинг давомида ўн икки бармоқли ичак таркибидаги намуналар олинади.
Қорин тифи - даволаш
Инфексия ўта зарарли бўлиб, касаллик қийин ва кўпинча мураккаб бўлганлиги сабабли, тифни даволаш касалхонанинг юқумли касалликлар бўлимида тўлиқ изолятсияда амалга оширилади. Касаллик пайтида бемор ётоқ режимига риоя қилади ва инфексия боксидан чиқмайди. Терапия беморнинг тана ҳарорати кетма-кет ўн кун нормал ҳолатга келгунига қадар давом этади ва қуйидагиларни ўз ичига олади:
- антибиотикларни қабул қилиш (оғиз орқали ёки инексия йўли билан);
- йўқотилган суюқлик ўрнини қоплаш (оғиз орқали ёки томир орқали);
- юқори оқсилли юмшоқ парҳез;
- ичак тешилишида - жароҳатланган ичак қисмини жарроҳлик йўли билан олиб ташлаш ёки битта тешикни ёпиш.
Антибактериал дориларни қабул қилиш бир неча ой давом этади. Беморларнинг аҳволини доимий назорат қилиш асоратларни эрта аниқлаш ва уларнинг ривожланишининг олдини олишга имкон беради. Касалхонадан чиқарилгандан сўнг, бемор маълум вақт давомида диспансерда рўйхатда бўлади.
Қорин тифи ҳақида кўп бериладиган саволларга жавоблар
Қорин тифи юқумлими?
- Инфексия тўғридан-тўғри касал одамдан соғлом одамга юқтириш эҳтимоли жуда юқори, айниқса, санитария-гигиена талабларига риоя қилинмаса. Шунинг учун, қорин тифини даволаш юқумли касалликлар шифохонасида амалга оширилади, у ерда бемор тўлиқ тиклангунига қадар соғлом одамлардан алоҳида бўлади.
Қорин тифи қандай текширилади?
- Организмда патоген борлигини аниқлашнинг энг аниқ ва тезкор усули махсус қон текширувларидир. Натижаларнинг бузилишини бартараф этиш учун тестдан икки-уч кун олдин барча дори-дармонларни қабул қилишни тўхтатиш, спиртли ичимликлардан воз кечиш керак. Эрталаб қоннинг биокимёвий кўрсаткичларига таъсир қиладиган жисмоний омиллардан қочиш учун ҳаддан ташқари ёғли, аччиқ ва дудланган овқатлар, сутли таомлар ва тухумлардан воз кечиш мақсадга мувофиқдир.
Қорин тифини қандай олдини олиш мумкин?
- Профилактика чораларига қуйидагилар киради:
1. потенсиал ифлосланган сув ҳавзаларида сузмаслик;
2. фақат тозаланган ёки қайнатилган сув ичиш;
3. овқат тайёрлашда гигиена қоидаларига эҳтиёткорлик билан риоя қилиш;
4. қўлни совун билан тез-тез ювиш;
5. сув ҳавзалари ва чиқинди сувларни дезинфексия қилиш.
Юқтириш хавфи юқори бўлган ҳудудларда яшайдиган ва ишлайдиган одамлар эмлаш орқали ўзларини касалликдан ҳимоя қилишлари керак.