Коронар артерия касаллиги — юрак мушакларининг қонга бўлган эҳтиёжини қондирадиган коронар артерияларнинг торайиши ёки тиқилиб қолиши натижасида ривожланадиган ҳолат. Ушбу касаллик бутун дунё бўйлаб ўлимга олиб келадиган муҳим соғлиқ муаммоларидан биридир. Юракнинг кислород ва озиқ моддаларга бўлган эҳтиёжини қондирадиган коронар артерияларнинг инфексияси юрак фаолиятини жиддий равишда бузиши ва ҳаёт учун хавф туғдириши мумкин. Ушбу мақолада коронар артер касаллиги нима, унинг белгилари ва унинг турлари қандай бўлиши каби муҳим масалалар муҳокама қилинади.
Коронар артерия касаллиги нима
Коронар артерия касаллиги ёғ, холестерин, калсий ва коронар артерияларда бляшка деб аталадиган бошқа моддаларнинг тўпланиши натижасида юзага келади. Ушбу моддалар артерия деворларини қалинлаштиради, томирнинг ички диаметрини торайтиради ва қон оқимини чеклайди. Бундан ташқари, бляшка артерия деворларига зарар этказиши мумкин, бу эса шаклланишига олиб келади. Бу ҳолат юрак хуружига олиб келиши мумкин, чунки юрак мушакларининг бир қисмига қон оқими бутунлай узилиши мумкин.
Коронер артер касаллигининг белгилари
Коронер артер касаллигининг белгилари ҳар бир кишига қараб фарқ қилиши мумкин, лекин одатда қуйидагиларни ўз ичига олади:
Кўкрак оғриғи:
Коронар артерия касаллигининг энг кўп учрайдиган аломати кўкрак қафасидаги оғриқ ёки ноқулайликдир. Бу оғриқ одатда кўкракнинг ўрта ёки чап томонида сезилади ва бир неча дақиқа давом этиши мумкин.
Нафас қисилиши:
Юрак мушагига қон етарли бўлмаганда, организм етарлича кислород ололмайди. Бу ҳолат, айниқса жисмоний фаолият пайтида нафас қисилишига олиб келиши мумкин.
Чарчоқ:
Юрак этарли қон ололмаса, тана кўпроқ куч сарфлайди. Бу умумий чарчоқ ва энергия этишмаслигига олиб келиши мумкин.
Кўнгил айниши ва терлаш:
Баъзи одамларда коронар артер касаллиги кўнгил айниши, қусиш ва ортиқча терлаш каби аломатларга олиб келиши мумкин.
Коронер артер касаллигининг турли
Коронер артер касаллигининг турли хил турлари мавжуд, аммо энг кенг тарқалганлари:
- Барқарор:
Ушбу турдаги кўкрак оғриғи билан тавсифланади, одатда жисмоний фаолият пайтида пайдо бўлади ва дам олиш билан яхшиланади. - Беқарор:
Бундай ҳолда, кўкрак оғриғи кутилмаганда пайдо бўлади, янада кучлироқ бўлади ва дам олиш ёки дори-дармонлар билан тузатиб бўлмайди. - Миокард инфаркти (юрак хуружи):
Коронар артериялардан бирининг тиқилиб қолиши туфайли юрак мушагининг бир қисмига қон етарли бўлмаганда пайдо бўлади. - Сурункали умумий обструктсия:
Бу коронар артериялар аста-секин торайиб, узоқ вақт давомида тиқилиб қолганда юзага келадиган ҳолат.
Даволаш усуллари
Коронер артер касаллигини даволаш касалликнинг оғирлигига, симптомларга ва инсоннинг умумий соғлиғига қараб ўзгаради. Асосий даволаш усуллари қуйидагиларни ўз ичига олади:
Дори-дармонлар:
Қон босимини пасайтириш, холестерин даражасини назорат қилиш учун турли дори воситаларидан фойдаланиш мумкин.
Ангиопластика ва стент:
Блокланган артерияни кенгайтириш учун ангиопластика ва стентлаш қўлланилиши мумкин.
Юрак оператсияси:
Коронар артерия касаллиги ривожланган баъзи беморларда юрак оператсияси талаб қилиниши мумкин.
Ҳаёт тарзи ўзгаришлари:
Соғлом овқатланиш, мунтазам жисмоний машқлар, чекишни ташлаш ва стрессни бошқариш каби турмуш тарзини ўзгартириш касалликни назорат қилишга ёрдам беради.
Хулоса
Коронер артер касаллиги жиддий соғлиқ муаммоси бўлиб, эрта ташхис қўйиш ва даволаш муҳимдир. Соғлом турмуш тарзи, мунтазам жисмоний машқлар, соғлом овқатланиш одатларини қабул қилиш ва хавф омилларини назорат остида ушлаб туриш орқали ушбу касалликнинг олдини олиш мумкин. Бундан ташқари, аломатлар пайдо бўлганда дарҳол шифокор билан боғланиш муҳимдир. Бу касалликни янада самарали бошқариш ва даволашга ёрдам беради.