Кўз ички босими (КИБ) — бу кўз ичидаги суюқликнинг кўз деворларига ва оптик нервга таъсир қиладиган босими. Оддий КИБ12 дан 22 мм Ҳг гача. Агар КИБ 22 ммҲг дан ошса, у кўзнинг гипертензияси деб аталади. Юқори КИБ оптик нервга зарар этказиш хавфини сезиларли даражада оширади, бу эса глаукома ва қайтарилмас кўриш йўқотилишига олиб келади.
Глаукома — оптик нервга зарар этказадиган кўз касалликлари гуруҳи. Оптик нерв визуал маълумотни кўздан мияга олиб боради ва яхши кўриш учун зарурдир. Оптик нервнинг шикастланиши кўпинча кўз ичидаги босимнинг ошиши билан боғлиқ. Аммо глаукома нормал КИБ билан ҳам ривожланиши мумкин. Глаукома ҳар қандай ёшда пайдо бўлиши мумкин, лекин кекса одамларда кўпроқ учрайди. Бу 60 ёшдан ошган одамларда кўрликнинг асосий сабабларидан биридир.
Глаукоманинг кўп шакллари огоҳлантирувчи белгиларга эга эмас. Таъсир шунчалик аста-секин бўладики, касаллик ривожланмагунча кўришдаги ўзгаришларни сезмаслигингиз мумкин. КИБ ўлчовларини ўз ичига олган мунтазам кўз текширувларини ўтказиш муҳимдир. Агар глаукома эрта аниқланса, кўришнинг йўқолишини секинлаштириш ёки олдини олиш мумкин. Агар сизда глаукома бўлса, ҳаётингиз давомида даволаниш ёки назорат қилиш керак бўлади.
Кўз ички босимининг сабаблари
Кўз босими кўз ичидаги суюқлик босимини англатади. Одатда, кўз ичидаги суюқлик доимо ишлаб чиқарилади ва оқади. Ушбу суюқликнинг миқдори кўз босимини белгилайди. Кўз босими қонни оптик нерв ва ретинага олиб келадиган томирларни сиқиб, кўришнинг йўқолишига олиб келиши мумкин.
КИБ ошишига ёрдам берадиган баъзи омиллар:
- Ирсият
- Артериал гипотензия каби бошқа касалликлар билан боғланиш
- Кўзнинг куйиши ёки кимёвий шикастланиши ва кўзнинг шикастланиши
- Кўзнинг оғир инфексияси ёки яллиғланиши
- Глаукомага олиб келиши мумкин бўлган ирисдаги анормал қон томирларига олиб келадиган ретинал касалликлар
Глаукоманинг белгилари ва диагностикаси
Глаукома белгилари касалликнинг тури ва босқичига боғлиқ. Глаукоманинг энг кенг тарқалган шакли, бирламчи очиқ бурчакли глаукома, дастлабки босқичларда ҳеч қандай аломатга эга эмас. Вақт ўтиши билан латерал ёки периферик кўришнинг аста-секин йўқолиши ривожланади. Кейинги босқичларда марказий кўриш соҳасидаги нарсаларни кўриш қийин бўлиши мумкин.
Глаукоманинг яна бир шакли, ўткир ёпиқ бурчакли глаукомада оғир аломатлар мавжуд, масалан:
- Кучли бош оғриғи
- Кўзда кучли оғриқ
- Кўнгил айниши ёки қайт қилиш
- Лойқа кўриш
- Ёруғлик манбалари атрофидаги ҳалос ёки рангли ҳалқалар
- Кўзнинг қизариши
Глаукома ташхисини қўйиш учун тўлиқ кўз текшируви тавсия этилади, бу КИБ ўлчови ва оптик нервни текшириш, кўриш тести, шох парда қалинлигини ўлчаш ва дала кўриш тестини ўз ичига олади. Ушбу муолажалар глаукома туфайли оптик нервнинг шикастланиши ёки кўриш майдонининг пасайишини аниқлашга ёрдам беради.
Глаукомани даволаш ва олдини олиш
Глаукомани даволаш КИБни камайтиришга ва оптик нервларнинг кейинги шикастланишининг олдини олишга қаратилган. КИБни сувли оқимини кўпайтириш ёки дори воситалари, лазер ёки жарроҳлик ёрдамида сувни ишлаб чиқаришни камайтириш орқали олдини олиш мумкин.
Глаукома дори-дармонлари кунига бир ёки бир неча марта томизилиши керак бўлган кўз томчилари шаклида бўлади. Улар кўзнинг тирнаш хусусияти, аллергик реактсиялар, юрак уриши, нафас қисилиши ёки депрессия каби ён таъсирга эга бўлиши мумкин. Дори-дармонларни шифокор томонидан кўрсатилгандек қабул қилиш ва дозаларни ўтказиб юбормаслик муҳимдир.
Глаукомани лазер билан даволаш амбулатория шароитида локал беҳушлик остида амалга оширилиши мумкин. Бу кўздан суюқликни дренажлашни яхшилаш учун трабекуляр тўр кесиклар яратишни ўз ичига олади. Лазер билан даволаш очиқ бурчакли ёки ёпиқ бурчакли глаукома каби баъзи турдаги глаукома учун самарали бўлиши мумкин. Жараёндан кейин КИБ кўпайиши каби ён таъсирга эга бўлиши мумкин.
Глаукоманинг олдини олиш учун турмуш тарзини ўзгартириш фойдали бўлиши мумкин. Буларга соғлом овқатланиш, мунтазам жисмоний машқлар, чекиш ва спиртли ичимликларни истеъмол қилмаслик, стрессни камайтириш ва қуёшдан ҳимоя қилиш киради. Кўз саломатлиги учун зарур бўлган витамин ва минералларни олиш ҳам муҳимдир.