Лимфа тугунлари - иммун ҳужайраларини ўз ичига олган кичик овал шаклланишлардир. Улар тананинг турли қисмларида учрайди, шунингдек бўйин, қўлтиқ ости ва чаноқ соҳаларида тўпламларни ҳосил қилади. Лимфа тугунларининг асосий вазифаси инфексияга қарши кураша оладиган ҳужайраларни тўплаш ва улар орқали оқадиган лимфани филтрлашдир. Турли юқумли касалликлар жараёнида лимфа тугунлари яллиғланиб, лимфаденит ривожланади.
Лимфаденит турлари ва босқичлари
Лимфаденитнинг таснифи ушбу касалликнинг қуйидаги турларини ажратишни ўз ичига олади:
- тез ривожланаётган инфексиялар жараёнида содир бўлган ўткир лимфаденит (масалан, ангина билан);
- сурункали инфексиялар (сил, ОИВ инфексияси), онкологик касалликлар жараёнида кечадиган сурункали лимфаденит.
Ўткир ёки реактив лимфаденит, ўз навбатида, бир неча босқичлардан ўтади:
- катарал (қон айланишининг кучайиши, лимфа тугунининг иммун ҳужайралари билан тўйинганлиги);
- гиперпластик (лимфоид тўқималарининг кўпайиши);
- йирингли (давомли оғир яллиғланиш жараёнида тугун тўқималарининг некрози).
Йирингли лимфаденит тугуннинг йирингли газак олиши ва атрофдаги тўқималарга йиринг тушиши билан кечиши мумкин. Касалликнинг янада оғир шакллари - фибриноз (органни фибрин билан сингдириши билан), иҳороз (чириш), геморрагик (қонга сингиб кетиш), некротик (лимфа тугунлари тўқималарининг некрози).
Нонспесифик жараён стафилококклар, стрептококклар ва бошқа кенг тарқалган микроорганизмлар томонидан келиб чиқади. Спесифик лимфаденитда лимфа тугунининг сил касаллиги ҳақида гап боради.
Лимфаденитни даволаш биринчи аломатлар пайдо бўлиши биланоқ бошланиши керак.
Лимфаденит сабаблари
Лимфаденитнинг қуйидаги турли сабаблари мавжуд:
Инфексиялар
Чет моддалар ёки антиген таъсирига жавобан иммунитет тизими фаоллашади, бу эса лимфа тугунларининг катталашиши ва оғриғига олиб келиши мумкин. Шундай қилиб, қўлтиқ лимфаденити инфексияланган шикастланиш ёки тананинг юқори қисми тўқималарининг сарамас яллиғланиши жараёнида юзага келади. Баъзи инфексиялар (ОИВ, мононуклеоз, замбуруғли ва паразитар инфексиялари) лимфа тугунларининг умумий кенгайишига олиб келиши мумкин. Хусусан, узоқ муддатли чов лимфаденити ОИВ инфектсиясининг дастлабки босқичларига хосдир.
Тизимли яллиғланиш касалликлари
Тизимли тери сили, ревматоидли артрит ва бошқа аутоиммун жараёнларда лимфа тугунлари яллиғланган иммунитет ҳужайралари билан тўйинади, бу кўпинча аёлларда учрайди.
Онкологик касалликлар
Зарарли ҳужайралар касалланган органдан лимфа томирлари орқали кириб бориши тез ўсиб борувчи зич шаклланишларнинг пайдо бўлишига олиб келади. Саратон жараёнларидан ташқари, касалликнинг сабаби қон касалликлари (лейкемия, лимфома) бўлиши мумкин.
Лимфаденитнинг белгилари ва ташхиси
Лимфаденит каби патологияда аломатлар асосий касаллик билан белгиланади ва лимфа тугунларига зарар етказилганлиги белгилари пайдо бўлади.
Лимфаденит аломатлари:
- бўйин, қўлтиқ ости ва чов қисмда кенгайган, оғриқли лимфа тугунлари;
- иситма, бурун битиши, томоқ оғриғи;
- оёқ-қўлларининг шишиши;
- тунда терлаш;
- лимфа тугунлари зичлигининг ошиши.
Жағ ости лимфаденити ўткир нафас йўллари инфексиялари, тиш касалликлари, отит, синусит, тонзиллит билан бирга келади. Худди шу сабаблар бўйин лимфаденитини келтириб чиқаради.
Юзнинг юмшоқ тўқималари ва юқори жағ тишлар шикастланса, ёки, гайморит касаллигида бўйин лимфаденити пайдо бўлиши мумкин.
Касалликнинг ташхиси ташқи белгилар билан амалга оширилади. Инфексия ва унинг қўзғатувчисини топиш учун қон таҳлили ҳам ўтказилади. Агар танадаги лимфа тугунлари таъсирланса, масалан мезентериал лимфаденитдаги каби, ташхис қўйиш учун рентген нурлари ёки компютер томографияси керак бўлиши мумкин.
Касалликнинг сабаби турли хил патологик ҳолатлар бўлиши мумкинлиги сабабли, уларнинг ташхиси баъзан таъсирланган лимфа тугунининг биопсиясини талаб қилади, у ингичка игна билан олинади. Бу лимфаденитнинг келиб чиқишини аниқлашнинг энг ишончли усули, масалан, бўйин ёки жағ лимфаденитида.
Лимфаденитни даволаш
Терапия асосий касалликка боғлиқ. Одатда, ўткир нафас олиш йўллари инфексиясидан тузакган болаларда ва катталарда лимфаденитни махсус даволаш талаб қилинмайди.
Бошқа ҳолларда, қуйидаги усуллар буюрилиши мумкин:
- оғриқ қолдирувчи воситалар ва яллиғланишга қарши дорилар қабул қилиш;
- антибиотикли даволаш;
- лимфа тугунлари йирингли газагини очиш.