Нефрит касаллиги - яллиғланиш характерига эга буйрак касалликлари (коптокчалар - гломерулалар, тубулалар ёки ҳужайралараро тўқималар шикастланиши). Одатда бу атама буйрак касалликлари гуруҳига нисбатан қўлланилади. Баъзи манбаларда нефрит гломерулонефрит (гломерулар нефрит) деган маънони англатади.
Нефрит касаллиги турлари:
гломерулонефрит - гломерулаларнинг яллиғланиши (гломерулар);
интерститсиал ёки тубулоинтерститсиал нефрит - буйрак тубулалар (каналчалар) ва уларнинг атрофидаги тўқималарнинг яллиғланиши;
пиелонефрит - косасимон тизим ва буйрак паренхимасининг яллиғланиши.
Нефрит кечишига кўра сурункали ва ўткир турларга бўлинади. Яллиғланиш жараёнининг тарқалиш даражасига кўра нефрит фокал ва диффуз кўринишда бўлади. Сил нефрити ва радиатсион нефрит ҳам мавжуд.
Нефрит касаллиги сабаблари ва белгилари
Буйрак яллиғланиши "интерститсиал нефрит" одатда қуйидаги дориларни қабул қилиш натижасида юзага келади:
- антибиотиклар (айниқса, аминогликозидлар гуруҳи);
- сулфаниламидлар;
- фторхинолонлар;
- стероид бўлмаган яллиғланишга қарши дорилар;
- иммуносупрессантлар;
- диуретиклар;
- ваксиналарни.
Постинфексион нефрит вирусли ва бактериал инфексиялардан сўнг ривожланади. Баъзида интерститсиал нефритнинг сабабини аниқлаш мумкин эмас. Бундай ҳолатларда идиопатик нефрит ташхиси қўйилади. Нефрит (буйрак касаллиги) аломатлари катталардаги аломатлар касаллик турига ва органларнинг шикастланиш даражасига боғлиқ.
Нефрит гломерулалар зиёнини келтириб чиқаради ва ҳужайралардаги яллиғланиш пролифератсиясини келтириб чиқаради, бу эса гломерулар қон оқимининг пасайишига, олигурияга (сийдик ишлаб чиқаришнинг пасайишига) ва уремияга олиб келади. Гломерия (сийдикдаги қон) гломерулаларнинг шикастланиши туфайли ҳам пайдо бўлиши мумкин.
Гломеруляр нефрит - аломатлари:
- протеинурия (сийдикдаги оқсил);
- гематурия (макрогематурия 50% ҳолларда қайд этилади);
- ЭСР ортиши;
- олигурия ёки анурия (кунлик сийдик миқдори 50 мл дан кам);
- юқори қон босими (180/100 мм Ҳг дан юқори). Кам буйрак қон оқими ренин-ангиотенсин-алдостерон тизимини фаоллаштиради, бу суюқликни ушлаб турилиши ва енгил гипертензияни келтириб чиқаради;
- юз шишиши;
- бўшлиқларда суюқлик тўпланиши - қорин (астсит), плеврал (гидроторакс);
- нафас қисилиши;
- бош оғриғи.
Интерститсиал нефрит белгилари - умумий заифлик, иштаҳанинг ёмонлиги, аллергик тошмалар, баъзида титроқ, мушакларда оғриқ.
Нефрит касаллигини даволаш
Нефритни даволаш фақат шифокор назорати остида, одатда касалхонада амалга оширилади. Клиник тавсиялар ташхисга, беморнинг ёшига, биргаликда келган касалликларга боғлиқ. Ўткир гломерулонефритда касалликнинг дастлабки босқичида ётоқда дам олиш, суюқлик истеъмол қилишнинг чекланиши кўрсатилган. Этиотроп терапия постинфексион гломерулонефритда амалга оширилади. Антибиотиклар (одатда пенитсиллин гуруҳи) буюрилади. Фуросемид шишларни енгиллаштириш учун, секин артериал гипертензияни бартараф этиш учун секин калтсий канал блокаторлари қўлланилади. Ўткир буйрак етишмовчилигида оқсилларни, тузни, калийни ва суюқликларни истеъмол қилиш қатъий чекланган. Давомий азотемияда гемодиализ кўрсатилади. Иммунодепрессантлар нефротик синдром қўшилганда қўлланилади. Сурункали нефритни қандай даволаш - клиник кўрсатмалар:
- Этиологик омилни йўқ қилиш (сабаб бўлган касаллик).
- Иммуносупрессив терапия (глюкокортикостероидлар ва ситостатиклар).
- Гиперлипидемия ва гиперкоагулятсияни тузатиш.
- Юқори қон босимини пасайтириш.
- Азот алмашинуви маҳсулотларини олиб ташлаш (гемодиализ).
- Антикоагулянтлар ва антитромботситлар.
- Жиддий сурункали буйрак етишмовчилигида сурункали гемодиализ ва буйрак трансплантатсияси кўрсатилади.
Сурункали гломерулонефрит ташхиси қўйилган беморлар совуқ қотмасликлари, сурункали инфексия ўчоқлари учун антибиотик терапиясини ўтказишлари ва кам оқсилли диетага риоя қилишлари керак. Беморлар нефрологнинг назорати остида бўлиши керак. Прогноз касалликнинг оғирлигига боғлиқ.
