Физика фан сифатида дунёмиздаги жисмларнинг ҳаракатини бошқарадиган табиат қонунларини тушунишга ва тасвирлашга интилади. 17-асрда Исаак Нютон томонидан белгиланган асосий тамойиллардан бири Нютоннинг учинчи қонуни бўлиб, у ўзаро таъсир қонуни деб ҳам аталади.
Нютоннинг учинчи қонунининг моҳияти
Нютоннинг учинчи қонуни қуйидагича ифодаланган: «Ҳар бир ҳаракат учун тенг ва қарама-қарши реактсия мавжуд». Бошқача қилиб айтганда, агар А жисм Б жисмга куч таъсир этса, у ҳолда Б жисм бир вақтнинг ўзида А жимсга тенг, лекин қарама-қарши куч таъсир қилади.
Бу қонун жисмларнинг ўзаро таъсирининг муҳимлигини таъкидлайди ва табиатдаги кучларнинг симметриясини акс эттиради. Бу коинотдаги барча жисмларга, уларнинг массаси, шакли ва ҳолатидан қатъи назар, амал қилади.
Кундалик ҳаётда учинчи қонун мисоллари
Ушбу қонуннинг аҳамиятини яхшироқ тушуниш учун кундалик ҳаётимиздан бир нечта мисолларни кўриб чиқинг:
1. Юриш ва сакраш.
Бирор киши сакраганда, у Ер юзасидан итариб юборади. Бу вақтда унга тортишиш кучи таъсир қилади ва Нютоннинг учинчи қонунига кўра, одамнинг оёғи бир вақтнинг ўзида Ерга куч таъсир қилади ва уни юқорига суради.
2. Сузиш.
Сузаётганда одам сувдан итариб кетади ва сув ўз навбатида одамга таъсир қилади.
3. Реактив двигателлар.
Ракета двигателлари Нютоннинг учинчи қонуни асосида ишлайди. Ракета бир йўналишда юқори тезликда газларни чиқаради ва қонунга кўра, у тескари йўналишда туртки олади.
Илмий тадқиқотлардаги аҳамияти
Нютоннинг учинчи қонуни илмий тадқиқотларда, айниқса, механика ва аеродинамика соҳаларида асосий ўрин тутади. У объэктларнинг ҳаракатини башорат қилиш ва тушунтириш имконини беради, шунингдек, кучларнинг ўзаро таъсирига асосланган лойиҳалаш технологиялари.
Шуни таъкидлаш керакки, Нютоннинг учинчи қонуни соддалигига қарамай, асрлар давомида физикада асосий бўлиб қолди. Замонавий назариялар ривожланиши билан ҳам, бу қонун долзарблигича қолмоқда ва мураккаб жисмоний ҳодисаларни тушуниш учун асос бўлиб хизмат қилади.
Хулоса
Нютоннинг учинчи қонуни бизни ўраб турган оламдаги жисмлар ва кучларнинг ўзаро таъсирининг табиати ҳақида асосий нуқтаи назарни беради. Ушбу тамойил жисмоний жараёнларни чуқурроқ тушунишга йўл очади ва илмий тадқиқотлар, муҳандислик ва кундалик ҳаётда кенг қўлланилади. Бу замонавий физиканинг асосига қурилган асосий тамойилларнинг ажралмас қисмидир.