Парранда гриппини биринчи марта 1878 йилда италиялик ветеринар шифокор кашф этган. Касалликнинг вирусли табиати кашф этилиши ва қўзғатувчиси грипп вируси эканлиги аниқлангач, касаллик парранда гриппи деб номланди.
Узоқ вақт давомида парранда гриппи билан фақат ҳайвонлар касал бўлиши мумкин, ва одамлар вирусга мойил эмас деб ишонишган. Бироқ, 1997 йилда Гонконгда одамларда парранда гриппи билан касалланган биринчи ҳолатлар қайд этилган. Касаллик жуда қийин кечиб, касалларнинг ярмидан кўпи вафот этган. Кўпгина ҳолларда вирус одамга касалланган қушлардан юқади, аммо одамлар орасида тарқалиши мумкин эмас. Эҳтимол, мутатсиялар натижасида вирус одамдан одамга юқиш хусусиятига эга бўлиши мумкин.
Парранда гриппи нима?
Парранда гриппи - қушларнинг одамларга юқадиган ўткир юқумли касаллиги, ўткир истима, ўпканинг шикастланиши ва юқори ўлим билан тавсифланади.
Парранда гриппи қўзғатувчиси - А типидаги грипп вируси (Ҳ5Н1, Ҳ5Н2 ва бошқалар).
- Одамлар учун патоген ҳисобланади.
- Тўғридан-тўғри одамга юқади.
- Мия, жигар, буйрак ва бошқа органларга таъсир қилади.
- Римантадин - вирусга қарши препаратига чидамли.
Парранда гриппи инсон гриппи вирусига қараганда атроф-муҳитга барқарорроқ (парранда ахлатида 3 ойгача, сувда - 4 кун, 0 К да - бир ойдан кўпроқ яшайди). Юқори ўзгарувчанлик ва юқори юқумли сифатга эга.
У паст ҳароратларга яхши тоқат қилади, дезинфексияловчи моддалар таъсирида ўлади.
Парранда гриппи вируси инсон танасига қандай киради?
Табиатдаги қуш гриппи асосий ташувчилари бу - кўчиб юрувчи қушлар (ёввойи ўрдаклар), паррандалар (ғозлар).
Касаллик юқтирилган қушлар билан алоқа қилиш (масалан, паррандачилик фермаларида, парранда фабрикаларида, шахсий ҳовлида) ва қушларнинг ахлатидан ифлос қўллар ва нарсалар орқали юқади.
Одамларда парранда гриппи аломатлари
Одамларда парранда гриппи, ОРВИ каби енгил юқумли касаллик сифатида давом этиши ва тикланиш билан тугаши мумкин. Оғир ҳолатларда пневмония ривожланиб, септик шок ва нафас олиш етишмовчилиги қўшилиб, ўлимга олиб келиши мумкин.
А (Ҳ5Н1) гриппининг инкубатсия даври 2-3 кун давом этади, аммо 1 кундан 7 кунгача бўлиши мумкин.
Касалликнинг бошланиши ўткир. Тана ҳарорати 39 ° С га кўтарилади. Иситма даври 12 кунгача давом этади. Совуқ қотиш, мушак ва бўғимларда оғриқ, бош оғриғи характерлидир.
Касалликнинг 2-3-кунида ринит белгилари пайдо бўлади, балғамли йўтал қўшилади (балғамда қон бўлиши мумкин), томоқ оғриғи, бронхит ривожланади.
Ошқозон-ичак тракти таъсирланганда диарея, қусиш ва қорин оғриғи қайд этилади.
Баъзи беморларда жигар ва буйраклар зарарланади.
Кўпгина ҳолларда асаб тизимининг шикастланиши, онгни бузилиши ва энсефалит ривожланиши мумкин.
Парранда гриппи асоратлари:
- Вирусли пневмониянинг ривожланиши.
- Жигар, буйраклар, гемотопоетик органларнинг шикастланиши.
Касалликнинг мураккаб шаклларини ривожланишининг хавф омиллари:
- Беморнинг ёши (5 ёшгача бўлган болалар ва 60 ёшдан катталар)
- Кеч касалхонага ётқизиш
- Сурункали касалликлар, қандли диабет ва юрак касалликларининг мавжудлиги.
Ўз вақтида ташхис қўйиш ва ўз вақтида бошланган даволаниш тикланиш имкониятини оширади.
Парранда гриппини даволаш
Ташхис тасдиқлаганидан сўнг, даволаниш касалхонада алоҳида бўлимида амалга оширилади. Касаллик даврида бемор врачнинг тавсияларини қатъиян бажариши, ётоқда дам олиши, витаминларга бой диетани истеъмол қилиши ва кўп суюқлик ичиши керак. Дори терапияси фақат шифокор томонидан белгиланади.
Одамларда парранда гриппи олдини олиш
- Гриппга қарши ўз вақтида эмлашни ўтказинг.
- Касалланган фермаларда паррандаларни ва чорва молларини бутунлай йўқ қилинг. Касалланган паррандаларни йўқ қилувчи ишчилар ҳимоя кийимлари ва респираторларини кийишлари шарт.
- Таъсир қилинган ҳудудлардан тухум ва паррандаларни экспорт қилиш тақиқланади.
- Фермер хўжаликларида ҳам, шахсий уй хўжаликларида ҳам паррандалар устидан доимий санитария-эпидемиологик назоратни олиб бориш шарт.
- Касаллик аломатлари мавжуд бўлган ёввойи қушлар ва паррандалар билан алоқа қилишдан сақланинг (бошини осиқлиги, бурун тешигидан суюқлик оқиши, сустлик).
- Болаларни бундай қушларга тегиш хавфи ҳақида огоҳлантиринг.
- Ўлган қушларнинг гўштига тегманг ёки еманг.
- Қушларнинг нобуд бўлиши тўғрисида маҳаллий ветеринарни хабардор қилинг.
- Парранда гўшти ва тухумларини ишлатишдан олдин яхшилаб пишириш керак.
- Совутгичда гўшт ва ярим тайёр парранда гўштини бошқа маҳсулотлардан алоҳида сақланг.
- Агар юқтирилган қуш билан алоқа қилгандан сўнг, ОРВИ аломатлари пайдо бўлса, шифокор билан маслаҳатлашинг, унга аввалги алоқа ҳақида хабар беринг.
Парранда гриппи олдини олиш бўйича умумий чоралар.
- Қўлларингизни тез-тез ва яхшилаб ювинг.
- Гавжум жойларда (жамоат транспорти ва бошқа жойларда) камроқ бўлишга ҳаракат қилинг. Агар бунинг иложи бўлмаса, тиббий ниқобдан фойдаланинг.
- Соғлом турмуш тарзига риоя қилинг (яхши ухлаш, фойдали овқат, кўп миқдордаги суюқлик, жисмоний фаоллик).
- Уй ичидаги ҳавони мунтазам равишда вентилятсия қилинг ва нам йиғиштиришни олиб боринг.
- Учрашувда қучоқлаш, ўпиш ва қўл беришдан сақланинг.
- Ювилмаган қўллар билан юзингизга, кўзингизга, бурунга тегманг.
Парранда гриппи табиий сув ҳавзаларида, ёввойи ва сув паррандалари яшайдиган муҳитда тарқалади ва уни бутунлай йўқ қилиш мумкин эмас. Шунинг учун келажакда инсоннинг парранда гриппи билан юқиши истисно этилмайди. Аммо бу хавфни қушлар популятсиясини доимий равишда эпидемиологик кузатиш, ҳар қандай одам юқтиришини текшириш ва касаллик бошланганда ҳаракат қилишга тайёр бўлиш орқали камайтириш мумкин.