Спиртли ичимликлар, шунингдек, этил спирти сифатида ҳам танилган, ферментатсия орқали мевалар, сабзавотлар ёки донлардан олинган моддадир. Алкоголли ичимликлар спиртни сув, шакар ёки мева шарбати билан аралаштириш орқали тайёрланади.
Спиртли ичимликлар дунёдаги энг кўп қўлланиладиган дори воситаларидан биридир. Жаҳон согълиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ) маълумотларига кўра, 2020-йилда сўнгги 12 ой ичида дунё бўйлаб 1,3 миллиарддан ортиқ катталар камида бир марта спиртли ичимликлар истеъмол қилган.
Спиртли ичимликлар кўплаб қисқа ва узоқ муддатли зарарларга эга. Қисқа муддатли зарарларга мастлик, бахтсиз ҳодисалар, жароҳатлар, зўравонлик ва ўлим киради. Узоқ муддатли зарарлар орасида жигар касалликлари, саратон, юрак касалликлари, қон томирлари, деменсия ва гиёҳвандлик мавжуд.
Алкоголнинг қисқа муддатли зарари
Спиртли ичимликларнинг қисқа муддатли зарарлари ичиш миқдори ва частотасига қараб ўзгаради. Алкоголнинг қисқа муддатли зарарлари қуйидагилардан иборат:
Мастлик: Спиртли ичимликлар миядаги нерв ҳужайраларига таъсир қилиб, мастликка сабаб бўлади. Мастлик фикрлаш, қарор қабул қилиш ва ҳаракат қилиш қобилиятини бузади.
Бахтсиз ҳодисалар, жароҳатлар ва зўравонлик: Спиртли ичимликлар бахтсиз ҳодисалар, жароҳатлар ва зўравонлик хавфини оширади. Спиртли ичимликлар ичиш йўл-транспорт ҳодисаларининг энг муҳим сабабларидан биридир. Спиртли ичимликларни истеъмол қиладиган одамлар жанжал ва зўравонликка кўпроқ мойил.
Ўлим: Спиртли ичимликлар юқори дозаларда қабул қилинганда ўлимга олиб келиши мумкин.
Алкоголнинг узоқ муддатли зарари
Спиртли ичимликларнинг узоқ муддатли зарарлари ичиш миқдори ва давомийлигига қараб ўзгаради. Спиртли ичимликларнинг узоқ муддатли таъсирига қуйидагилар киради:
- Жигар касаллиги: Спиртли ичимликлар жигарни шикастлаб, жигар сиррозини келтириб чиқариши мумкин. Жигар сиррози ўлимга олиб келадиган касалликдир.
- Саратон: Спиртли ичимликлар саратоннинг айрим турлари, хусусан, ошқозон, ичак, кўкрак, оғиз ва томоқ саратони хавфини оширади.
- Юрак касаллиги: Спиртли ичимликлар юрак хасталиклари хавфини оширади. Спиртли ичимликлар юрак ритмининг бузилишига, қон томирларининг калсификатсиясига ва юрак этишмовчилигига олиб келиши мумкин.
- Инсулт: Спиртли ичимликлар инсулт хавфини оширади.
- Деменсия: Спиртли ичимликлар деманс хавфини оширади. Деманс — бу когнитив функтсияларнинг бузилишига олиб келадиган касаллик.
- Гиёҳвандлик: Спиртли ичимликлар гиёҳвандлик қилувчи моддадир. Спиртли ичимликларга қарамлик — бу одамнинг спиртли ичимликлардан қутулолмаслиги ва уни назорат қилишни йўқотиши.
Алкоголнинг зарарини қандай олдини олиш мумкин?
Спиртли ичимликларнинг зарарини олдини олиш учун спиртли ичимликларни истеъмол қилишни камайтириш ёки бутунлай тарк этиш керак. Спиртли ичимликларни истеъмол қилишни бутунлай тарк этиш учун мутахассислардан ёрдам сўраш тавсия этилади. Спиртли ичимликларга қарамликни даволаш индивидуал терапия, гуруҳ терапияси ёки дори воситалари каби усулларни ўз ичига олиши мумкин.
Хулоса қилиб айтганда, алкоголнинг қисқа ва узоқ муддатли зарарлари кўп. Спиртли ичимликларни истеъмол қилишни камайтириш ёки тўхтатиш ўзингизни алкоголнинг зараридан ҳимоя қилишнинг энг яхши усули ҳисобланади.