Суюқликлар материянинг учта ҳолатидан бири бўлиб, кўплаб кундалик фаолиятимизда муҳим ўрин тутади. Сув каби суюқликлар табиатда кенг тарқалган ва кўплаб саноат ва маиший ҳаётда қўлланилади. Суюқликларнинг хусусиятларини тушуниш ва манипулятсия қилиш учун бир қатор физик хусусиятларни билиш муҳимдир. Ушбу мақолада биз суқлик ҳажмини тушуниш учун ишлатиладиган асосий тушунчалар ва ҳисоблаш усулларини кўриб чиқамиз.
Ҳажм деганда объэкт ичига сиғадиган материя миқдори тушунилади. Қаттиқ жисмларнинг ҳажми одатда уларнинг геометрик шакли ва ҳажмига қараб ҳисобланса, суюқликлар ҳажми бироз бошқача ёндашувни талаб қилади. Чунки суюқликлар маълум ҳажмда барча йўналишларда тенг равишда тарқалиб, ҳар қандай шаклга мослашиши мумкин. Шунинг учун суюқликлар ҳажмини аниқлаш учун турли усуллар қўлланилади.
Энг асосий усуллардан бири суюқликлар ҳажмини тўғридан-тўғри ўлчашдир. Ўлчаш учун одатда чашка ёки ўлчаш силиндри ишлатилади. Масалан, стаканни сув билан тўлдирганимизда, стаканнинг ҳажми сув ҳажмига тенг бўлади. Бироқ, бу усул баъзан катта ҳажмдаги суюқликларни аниқ ўлчаш учун амалий эмас ва муқобил усуллардан фойдаланиш керак.
Яна бир усул — суюқликлар ҳажмини уларнинг бирлик ҳажмига (зичлигига) массасидан фойдаланиб ҳисоблаш. Зичлик бирлик ҳажмдаги модданинг массасини ифодалайди ва одатда килограмм / кубометрда (кг / м³) ифодаланади. Суюқликнинг зичлигини билиш ва унинг ҳажмини ўлчаш орқали биз суюқликнинг массасини ва шунинг учун унинг ҳажмини ҳисоблашимиз мумкин. Масалан, сувнинг зичлиги 1 грамм / см³ ёки 1000 килограмм / кубометр деб ҳисобланади. Бундай ҳолда, бир литр (1000 см³) сувнинг массаси 1000 грамм (1 килограмм) ёки 1 кубометр сувнинг массаси 1000 килограмм бўлади.
Суюқликлар ҳажмини ҳисоблашнинг яна бир усули Архимед принтсипига асосланади. Ушбу принтсипга кўра, суюқликка ботган жисм томонидан алмаштирилган суюқлик ҳажми жисмнинг ҳажмига тенгдир. Бу усул кўпинча суюқликларнинг зичлигини аниқлаш учун ишлатилади. Масалан, объэктнинг ҳаводаги оғирлигини ўлчаганимиздан сўнг, биз суюқликдаги худди шу нарсанинг оғирлигини суюқликка ботириш орқали ўлчашимиз мумкин. Кейин Архимед принтсипидан фойдаланиб, суюқлик билан алмаштирилган ҳажмни ҳисоблашимиз мумкин.
Бинобарин, суюқликлар ҳажмини аниқлашда турли усуллардан фойдаланиш мумкин. Суқликларнинг ҳажмини аниқлашда одатда тўгъридан-тўгъри ўлчаш, зичликка асосланган ҳисоблаш, Архимед принсипи каби усуллардан фойдаланилади. Ушбу ҳисоб-китоблар суюқликларнинг хусусиятларини тушуниш, саноат иловаларида фойдаланиш ёки кундалик ҳаётда суюқлик миқдорини аниқ ўлчаш учун муҳимдир.