Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Озиқ-овқат ва қишлоқ хўжалиги ташкилоти туя сути маҳсулотларининг тиббий фойдасини таъкидлайди. Озиқ-овқат ва қишлоқ хўжалиги ташкилотининг таъкидлашича, шифокорлар туя сутини Россия, Қозоғистон ва Ҳиндистондаги ОИТС билан касалланганларга беморларга буюрмоқдалар ва тез орада уни Африкада тавсия қила бошлашлари мумкин.
Ташқи кўриниши ва таъми жиҳатидан туя сути сигир сутидан деярли фарқ қилмайди, у оқ, ширин ва озгина шўр таъмга эга, унинг мазаси ҳайвоннинг овқатланиши ва сувнинг сифатига боғлиқ.
Туя сути тарихда
Қадим замонлардан буён одамлар туя сутини қадрлашади ва турли хил касалликларни даволашда ишлатадилар. Айниқса, диабетга чалинган одамлар учун туя сути жуда фойдали, қадимда ушбу касаллик ҳали диабет деб номланмаган бўлиб, диабет касаллигининг аломатлари билан оғриган одамлар уни истеъмол қилиб жиддий енгилликни ҳис қилишган.
Кейинчалик, олимлар ушбу ичимлик таркибида инсулинга ўхшаш оқсилни аниқладилар, у ошқозон-ичак трактига кириб қонга кирганда йўқ бўлиб кетмайди. Шундай қилиб, туя сути инсулин инексиясини ўрнини босади. Одатда, 1-тоифа диабетга чалинган одамлар томонидан кунига 500 мл туя сутини истеъмол қилиш қондаги глюкоза миқдорини нормаллаштиради ва шу билан ёқимсиз инсулин уколларига бўлган кунлик эҳтиёжни камайтиради.
Туя сутидан тайёрланган ферментланган сут маҳсулотлари ҳам фойдали хусусиятларга эга, улар жуда қимматли ва парҳез учун мос деб ҳисобланади. Узоқ вақт давомида туя сутига асосланган ферментланган сут маҳсулотлари сил ва бошқа сусайтирувчи касалликларни, ошқозон-ичак трактининг ярали шикастланишларини даволаш учун ишлатилган.
Туя сути - истеъмол қилиш
Туя сути жуда тўйимли ва истеъмол қилиш учун тўлиқ хавфсиздир. Туя сутини мунтазам равишда ичадиган одамлар касалликларга камроқ мойил бўладилар. Туя сутининг таркиби инсон онаси сути билан деярли бир хил. Оқсиллар ва витаминлар билан бойитилган бу маҳсулот тўйиб овқатланмаган болалар ва катталар саломатлиги учун идеал озиқавий қўшимча ҳисобланади.
Туя сутида кўп миқдордаги К витамини мавжуд, шунинг учун у мева ва сабзавотлар камдан-кам учрайдиган чўлда зарурдир. Туя сутидаги К витамини сигир сутига қараганда уч баравар кўп.
Эрталаб оч қоринга 200 мл овқатдан ярим соат олдин, шунингдек кун давомида 1 - 2 марта янги туялар сутини истеъмол қилиш турли касалликларда катта фойда беради. Туя сути билан даволаниш самаралироқ бўлиши учун сиз уни истеъмол қилиш пайтида юмшоқ парҳезга риоя қилишингиз керак. Шунингдек, у одамга куч бағишловчи таъсир кўрсатади, асаб тизимини мустаҳкамлайди.
Туя сутини мунтазам равишда истеъмол қилиш танангизнинг иммунитет салоҳиятини мустаҳкамлайди. Туя сутининг табиий иммуномодуляторининг асосий вазифаси танани аутоиммун касалликлар, аллергия ва баъзи бактериал, замбуруғ ва вирусли инфексиялардан ҳимоя қилишдир. Иммунитетни сақлаб қолиш учун ҳар куни оз миқдордан туя сутини ичишингиз мумкин.
Туя сути таркиби
Туя сути таркибида К витаминидан ташқари калий, рух, марганес, мис, магний, натрий ва темир каби муҳим минераллар мавжуд. Калсий ва фосфор суяклар ва тишларни мустаҳкамлайди, темир анемияни олдини олади, рух ва кобалт организмнинг ҳаётий муҳим ҳужайра ферментларининг бир қисмидир. Туя сутида сигир сутига қараганда кўпроқ қуруқ моддалар бор. Туя сутидаги протеин моддалари энг катта қийматга эга, улар - казеин, албумин, глобулин. Улар организм томонидан 98% га сингиб кетади.
Казеин туя сутида казеин-калтсий фосфат комплекси шаклида бўлади. Кучсиз кислоталар таъсирида казеин чўкади. Туя сутида у аралаштирганда осонгина майда бўлакларга бўлинадиган нозик бўлакларни ҳосил қилади. Албумин ва глобулинлар сут плазмасида эрийди ва зардоб оқсилларига киради. Улар иммунитет тамойилларини ташувчиси сифатида катта физиологик аҳамиятга эга.
Бақтрия туялари сутида 4,45% умумий оқсил, шу жумладан казеин 3,22, албумин - 0,71 ва глобулин 0,46% мавжуд. Туя сути таркибидаги албумин сабабли сигир сутига қараганда яхшироқ сўрилади. Баъзи олимларнинг фикрига кўра, туя сутида қон ҳужайраларининг пайдо бўлишига ҳисса қўшадиган жуда кўп миқдордаги аминокислоталар мавжуд. Тиббиётда туя сути юрак хасталиги учун идеал восита ҳисобланади ва у шунингдек, милкларни даволашга ҳам ёрдам беради.
Туя сути фойдаси
Туя сути суякларни кучайтиради ва айниқса калсий етишмовчилиги ва суяк касалликлари билан оғриган инсонлар учун, ҳамда остеопорозда фойдалидир. Туя сутини ичиш жинсий қувватсизлик, либидонинг етишмаслиги ва жинсий алоқадан қониқмаслик каби жинсий муаммоларни ҳам ҳал қилади. Туя сути озуқавий танқисликдан азият чекадиган одамлар учун соғлиқ учун ажойиб ичимликдир.
- Сут шакар ёки лактоза ичакдаги чириш жараёнларини бостиришда катта рол ўйнайди ва фойдали микрофлорани ривожланишига ёрдам беради. Унинг таркиби ўртача 4,5 - 5% ни ташкил қилади. Умуман олганда, туя сутидаги шакар миқдори сигир сутига қараганда кўпроқ. Лактатсия ойларида ушбу кўрсаткичларнинг сони бироз ўзгаради.
- Сурункали гастрит, заҳарланиш ва бошқа ичак касалликларини даволашда туя сути шиллиқ қаватдаги яллиғланиш жараёнини тўхтатишга ёрдам беради ва меъда ширасининг кислотасини нормаллаштиради.
Туя сутидан тиббиётда фойдаланиш
Туя сутидан саратон ва лейкемия касалликларида фойдаланиш илмий асосга эга. Шундай қилиб, Боғдоддаги Саратон институтида ушбу сут таркибини ўрганиш бўйича тажрибалар ўтказилди ва танани саратон касаллигини қўзғатадиган бирикмалардан тозалайдиган фаол моддалар ажратилди. Ҳақиқат шундаки, туялар жуда ривожланган иммунитет тизимига эга, у нафақат ташқи юқумли моддалар ва бегона моддалар билан, балки организмнинг ўзига нисбатан тажовузкорлиги билан ҳам курашади. Саратон касаллиги учун туя сутидан фойдаланиш клиник амалиётда аллақачон самарадорлигини исботлаган.
Ҳозирда Исроиллик олимлар туя сутига асосланган саратонга қарши препаратнинг лаборатория синовларини ўтказмоқдалар. Лаборатория сичқонларида текширув ўтказиш қон саратонини (лейкемия) даволашда 100 фоиз самарали эканлиги исботланган. Препарат ўпка, жигар ва кўкрак бези саратонини даволашда ҳам муваффақиятли ишлатилиши мумкин.