Автомобилнинг текис, тўғри йўлда ҳаракатланиши чизмада кўрсатилган масштабли битта тўғри чизиқ шаклида тасвирланиши мумкин (1-расм). Поезднинг йўлнинг тўғри ҳаракатини бир ўлчовли координата ўқидаги тўғри чизиқ билан ҳам тасвирлаш мумкин.
Ҳаракатланувчи жисм ўнгга ёки чапга, юқорига ёки пастга бурилмагани учун қўшимча координата ўқларидан фойдаланишнинг ҳожати йўқ, унинг ҳаракатини фақат бир ўлчовли координаталар тизимида тасвирлаш кифоя.
Тўғри йўл бўйлаб ҳаракатланаётган машина чорраҳада чапга ёки ўнгга бурилиши мумкин, яъни тўғри чизиқли ҳаракатдан четга чиқиш. Агар ер юзасини текислик деб ҳисобласак, у ҳолда одамнинг, велосипедчининг ёки автомобилнинг ҳаракатини тасвирлаш учун икки ўлчовли координата ўқлари керак бўлади.
Бинобарин, жисмнинг, масалан, текисликдаги ҳолати ўзгарган автомобилнинг ҳаракати икки ўлчовли координата текислигида қулай тарзда тасвирланган (2-расм).
Қушлар ерда ҳаракатланиши, ҳавода учиши мумкин, яъни фазода. Қушларнинг ердаги ҳаракатини икки ўлчовли координаталар тизимида, ҳавода учишини эса уч ўлчовли кўринишда тасвирлаш мумкин. Самолётнинг парвози чизмада ҳаракат йўналишига нисбатан танланган уч ўлчовли координаталар тизимида тасвирланган (3-расм). Осмондаги шарнинг ва сув остидаги денгиз ҳайвонларининг ҳаракати ҳам уч ўлчамли координаталар тизимида тасвирланади.
Вақтни бир ўлчамли координаталарда тасвирлаш
Ҳар қандай жараёнлар, воқиалар, ҳодисалар маълум бир жойда (фазода) ва даврда (вақт) содир бўлади. Жисм ҳаракатни амалга оширади, яъни нафақат фазода, балки вақт ичида ҳам ўз позитсиясини ўзгартиради. Вақтни ўлчаш учун узлуксиз давом этаётган ҳодисанинг такрорланиш давомийлиги ишлатилади. Масалан, Ернинг ўз ўқи атрофида бир марта айланиш вақти 24 соатга, Ернинг Қуёш атрофида бир марта айланиш вақти эса бир йилга тенг деб ҳисобланади.
Бир йил 31 556 926 сонияга тенг. Шунинг учун, 1 с давомийлиги Ернинг Қуёш атрофида айланиш даврининг бир қисмидир, яъни 31 556 926 сониянинг бир қисмидир. Ҳозирги даврда вақтни сониянинг триллиондан бир қисми аниқлик билан ўлчайдиган квартс ва молекуляр соатлар қўлланилади. Вақт бир ўлчовли координаталар тизимида тасвирлади ва ўтмишдан келажакка ортиб борувчи қиймат сифатида қаралади (4-расм).
Жисмларнинг ҳаракатини фазо ва вақтдан ажралган ҳолда тасаввур қилиб бўлмайди. Шунинг учун жисмларнинг мавжудлиги ва уларнинг ҳаракати фазода ва вақт ўтиши билан содир бўлади, деб қаралади.
Вақт — ҳодисаларнинг кетма-кет ўзгариши тартибини ва жараёнларнинг давомийлигини ифодаловчи физик катталикдир. Халқаро бирликлар тизимига (ХБС) кўра, вақт сонияларда ўлчанади.