Физика — коинотнинг табиатини ўрганадиган, турли ҳодисаларни тавсифлаш учун атамалар ва тушунчалардан фойдаланадиган ажойиб фан. Ушбу мақолада биз табиатнинг асосий қонунларини тушуниш учун асос бўлиб хизмат қиладиган физика оламида энг кўп қўлланиладиган 20 та атамани кўриб чиқамиз.
1. АТОМ
Атом материянинг асосий тузилиш бирлиги бўлиб, ядродан иборат, у протон ва нейтронларни ва ядро атрофида айланадиган электрон булутларини ўз ичига олади.
2. ФОТОН
Электромагнит нурланиш энергиясини ташувчи ёруғликнинг элементар зарраси. Фотонлар икки томонлама характерга эга бўлиб, ўзларини заррачалар ва тўлқинлар сифатида намоён қилади.
3. ГРАВИТАТСИЯ
Массали жисмларни бир-бирига тортувчи куч. Гравитатсия қонунлари Исак Нютон томонидан ишлаб чиқилган ва Алберт Эйнштейннинг нисбийлик назариясида қайта талқин қилинган.
4. КВАНТ МЕХАНИКАСИ
Микроскопик даражада заррачаларнинг ҳаракатини тавсифловчи физиканинг бўлими. У эҳтимоллик, тўлқин функсиялари ва квант ҳолатлари тушунчаларини ўз ичига олади.
5. ЭЛЕКТРОМАГНЕТИК МАЙДОН
Зарядланган зарралар атрофида жозибадор ёки итарувчи кучлар пайдо бўладиган майдон. Бу электродинамика қонунлари билан тавсифланади.
6. Нисбийлик назарияси
Алберт Эйнштейн томонидан таклиф қилинган, макон ва вақтни бирлаштирувчи назария. Махсус нисбийлик назарияси ёруғлик тезлигига яқин ҳаракатланувчи жисмларга тегишли.
7. Интерференсия
Икки ёки ундан ортиқ тўлқинларнинг кесишиши, амплитуданинг ошиши ёки камайишига олиб келадиган ҳодиса. Бу оптика ва тўлқинлар физикасида қўлланилади.
8. ТЕРМОДИНАМИКА
Иссиқлик ва энергия фани, иссиқлик жараёнларини, иссиқлик двигателларини ва термодинамиканинг қонунини ўрганади.
9. КВАРКЛАР ВА ЛЕПТОНЛАР
Моддани ташкил этувчи элементар зарралар. Кварклар протон ва нейтронларни ташкил қилади, лептонлар ўзаро кучли таъсирлашмайдиган элементар зарралар.
10. РЕЛАТИВИСТИК МАСА
Нисбийлик назариясига мувофиқ ёруғлик тезлигига яқинлашганда жисм массасининг ортиши.
11. ОПТИКА
Ёруғлик ва унинг материя билан ўзаро таъсирини, жумладан, акс эттириш, синиши ва диффрактсия каби ҳодисаларни ўрганиш.
12. Элементар заррачалар
Кўринадиган барча моддаларни ташкил этувчи кварклар, лептонлар ва бозонлар каби асосий зарралар.
13. Ўзаро таъсир кучлари
Атом даражасида заррачаларнинг ўзаро таъсирини белгиловчи асосий кучлар.
14. КИНЕТИК ВА ПОТЕНТСИАЛ ЭНЕРГИЯ
Ҳаракат (кинетик) ва куч майдонидаги позитсияси (потентсиал) билан боғлиқ энергия турлари.
15. СТРИНГ НАЗАРИЯСИ
Заррачаларни нуқтали жисмлар эмас, балки тебранувчи иплар сифатида тавсифловчи асосий назария.
16. Ядро физикаси
Атом ядроларининг тузилиши ва хатти-ҳаракатларини, шу жумладан парчаланиш жараёнлари ва ядро реактсияларини ўрганиш.
17. КРИСТАЛ ТУЗИЛИШ
Кристалда атомларнинг тақсимланиши, унинг барқарор уч ўлчовли тармоғини шакллантириш.
18. ЭЛЕКТРОН БУЛУТ
Атомдаги электронларнинг жойлашиши, уларнинг орбиталарини аниқлашнинг эҳтимоллик модели.
19. НЮТОН ҚОНУНЛАРИ
Исак Нютон томонидан ишлаб чиқилган механиканинг асосий тамойиллари.
20. Фундаментал ўзаро таъсирлар
Табиатдаги зарралар орасидаги ўзаро таъсирни белгиловчи асосий кучлар.
Бу 20 атама бой физик тушунчалар лугъатининг кичик бир қисмидир, лекин улар табиатнинг асосий тамойилларини тушуниш учун асос бўлиб хизмат қилади. Уларни чуқур ўрганиш коинотимизни бошқарадиган ажойиб қонунлар оламини очиб беради.