Бугунги кунда энергия манбаларига бўлган эҳтиёж кундан-кунга ортиб бормоқда. Қазиб олинадиган ёқилғиларнинг камайиши ва уларнинг атроф-муҳитга таъсири муқобил энергия манбаларини кашф этиш ва ривожлантиришни тақозо этди. Шу нуқтаи назардан, хемосинтез(кимёсинтез) янги энергия манбаи ва биологик тизимлардан илҳомланган экотизим регулятори сифатида потентсиални таклиф қилувчи қизиқарли мавзудир.
Фотосинтездан фарқли ўлароқ, хемосинтез ёруғлик энергияси ўрнига кимёвий энергиядан фойдаланган ҳолда органик бирикмалар синтезини таъминлайдиган жараёндир. Бу жараёнда баъзи махсус бактериялар ва архея кислородсиз турли хил кимёвий бирикмалар ёрдамида энергия ишлаб чиқариши мумкин.
Хемосинтез денгиз тубида ёки эр остидаги гидротермик тешиклар атрофида содир бўлиши мумкин. Ушбу бакалардан чиқадиган минералларга бой иссиқ сув, таркибидаги олтингугурт бирикмалари туфайли бу микроорганизмларнинг метаболизмини озиқлантириши мумкин. Бакалардаги юқори босим ва ҳарорат шароитларига қарамай, бу мавжудотлар тирик қоладилар ва шу муҳитга мослашиш орқали энергия оладилар. Хемосинтезнинг энг ёрқин мисолларидан бири водород сулфиди ва карбонат ангидрид ёрдамида метан ишлаб чиқарадиган метаноген архедир. Бу жараён метан газининг чиқиши ва атрофдаги экотизимларга таъсир қилувчи муҳим омил бўлиши мумкин.
CO2 + 4H2 → CH4 + 2H2O
Хемосинтезнинг энергия салоҳияти янги энергия манбасини таъминлаш билан чекланмайди. Шу билан бирга, бу жараён экотизимларга сезиларли таъсир кўрсатиши мумкин. Масалан, водород сулфиди ва метан ишлаб чиқариш атрофдаги озиқ-овқат занжири ва микробиал жамоаларнинг тузилишига таъсир қилиши мумкин. Бу ўша ҳудуддаги бошқа организмларнинг яшаши ва хилма-хиллигига боғлиқ бўлган экотизим таъсирини яратади. Хемосинтез биохилма-хиллик ва экотизим функтсияларига чуқур таъсир кўрсатиши мумкин.
Ушбу янги кашф этилган энергия манбаи келажакда энергия ишлаб чиқариш ва барқарорликда муҳим рол ўйнаши мумкин. Хемосинтез тадқиқотлари тобора ривожланиб бормоқда, бу жараённи тушуниш ва оптималлаштириш бўйича ишлар олиб борилмоқда. Хусусан, ушбу жараённи саноат дастурларига қандай киритиш ва электр энергиясини ишлаб чиқаришда фойдаланиш бўйича кейинги тадқиқотлар талаб этилади.
Хулоса қилиб айтганда, кимёсинтез энергия ресурсларига бўлган эҳтиёж ва барқарорлик нуқтаи назаридан истиқболлидир. Бу жараён экотизимларга таъсир кўрсатади, шунингдек, табиатдан илҳомланиб янги энергия манбаларини яратади. Келажакда олиб борилган изланишлар ва технологик ютуқлар билан кимёсинтездан олинадиган энергиянинг салоҳияти ошади ва уни бу соҳада қўллаш кенг тарқалади. Бу энергия эҳтиёжларини қондиришнинг янги усулларини таклиф қилади ва табиий экотизимларни ҳимоя қилишга ҳисса қўшади.