Хлор – Менделеевнинг даврий жадвалида 17-рақам билан белгиланган элемент бўлиб, кимёвий белгиси Cl ва галогенлар гуруҳига киради. Хлор, бошқа галогенлар каби, юқори реакцияга киришувчанлиги ва турли хил бирикмалар ҳосил қилиш қобилияти билан ажралиб туради. Хлорнинг кислородли бирикмалари жуда кўп турлари мавжуд бўлиб, улар кимё саноати, тиббиёт ва кундалик ҳаётда кенг қўлланилади.
Хлор II оксид (ClO2)
Хлор II оксид – сариқ-яшил газ бўлиб, кучли оксидловчи хусусиятларга эга. Бу бирикма сувни тозалашда ва дезинфекция қилишда кенг қўлланилади. Хлор диоксид бактерия, вирус ва бошқа патогенларни йўқ қилишда жуда самарали.
Кимёвий хоссалари
Хлор диоксид молекуласи Cl ва O атомларидан иборат бўлиб, уларнинг орасидаги боғланиш ковалент ҳисобланади. Бу молекула сувда яхши эрийди ва сув билан реакцияга киришиб, (HClO3) ва (HCl) ҳосил қилади.
6ClO2 + 3H2O → 5HClO3 + HCl
Ишлаб чиқариш
Хлор диоксид одатда хлорат (ClO3—) ёки хлорит (ClO2—) ионларидан ишлаб чиқарилади. Ишлаб чиқариш жараёни қуйидаги реакция орқали амалга оширилади:
2NaClO3 + SO2 + H2O → 2ClO2 + Na2SO4
Хлор триоксид (ClO3)
Хлор триоксид – юқори оксидловчи бирикма бўлиб, у кучли портловчи хусусиятларга эга. Бу бирикма лаборатория шароитида синтез қилинади ва саноатда камдан-кам қўлланилади.
Кимёвий хоссалари
Хлор триоксиднинг кимёвий формуласи ClO3 бўлиб, у молекулада учта кислород атоми мавжуд. Бу бирикма кучли оксидловчи бўлиб, органик моддалар билан реакцияга киришганда портлаши мумкин.
Ишлаб чиқариш
Хлор триоксид одатда хлорат (ClO3—) ионларидан олинади. Уни синтез қилиш учун кучли оксидловчи ва оксидланиш шароитлари талаб этилади.
Хлорат ва Перхлорат
Хлорат (ClO3—) ва перхлорат (ClO4—) ионлари хлорнинг энг юқори оксидланиш даражаларига эга бўлган бирикмалар ҳисобланади. Улар кимё саноатида оксидловчи моддалар сифатида кенг қўлланилади.
Хлорат (ClO3—)
Хлорат ионлари кучли оксидловчи хусусиятларга эга бўлиб, улар турли хил саноат жараёнларида қўлланилади. Масалан, натрий хлорат (NaClO3) ўсимликларни йўқ қилишда гербитсид сифатида ишлатилади.
Перхлорат (ClO4—)
Перхлорат ионлари ҳам кучли оксидловчи бўлиб, улар ракета ёқилғиси ва пиротехника соҳасида қўлланилади. Аммоний перхлорат (NH4ClO4) ракета ёқилғисининг асосий компонентларидан бири ҳисобланади.
Хлорнинг бошқа кислородли бирикмалари
Хлорнинг кислородли бирикмалари турли хил турларга эга бўлиб, улар орасида гипохлорик кислота (HClO), хлорат кислотаси (HClO3), ва перхлорат кислотаси (HClO4) мавжуд.
Гипохлорик кислота (HClO)
Гипохлорик кислота – кучсиз кислота бўлиб, у дезинфекция қилишда қўлланилади. У сувда эриб, гипохлорит (ClO—) ионларини ҳосил қилади, бу эса дезинфекция қилувчи хусусиятларга эга.
Хлорат кислотаси (HClO3)
Хлорат кислотаси – кучли кислота бўлиб, у кучли оксидловчи ҳисобланади. Бу кислота органик моддаларни оксидлаб, уларни парчалаши мумкин.
Перхлорат кислотаси (HClO4)
Перхлорат кислотаси – энг кучли кислоталардан бири бўлиб, у юқори оксидловчи хусусиятларга эга. Бу кислота саноатда турли хил оксидловчи жараёнларда қўлланилади.
Хулоса
Хлорнинг кислородли бирикмалари кимё саноатида, тиббиётда ва кундалик ҳаётда кенг қўлланилади. Улар юқори оксидловчи хусусиятларга эга бўлиб, турли хил жараёнларда муҳим рол ўйнайди. Хлор диоксид сувни тозалашда, хлорат ва перхлорат ионлари эса оксидловчи моддалар сифатида қўлланилади. Бу бирикмалар кимё саноатида кенг қўлланилиб келинмоқда.
