- Сигарета чекиш жараёнида ажралиб чиқадиган тутун танага турли йўллар билан зарар етказади лекин одамга бу дарҳол сезилмайди.
- Сигарета таркибига кирувчи кимёвий моддалар истисносиз барча органларга зарар етказади. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ) маълумотларига кўра, сигарета чекиш камида 25 касаллик билан боғлиқ. Сигарета дунёдаги ўлимнинг асосий сабаби ҳисобланади.
- Сигарета кансероген таъсирга эга бўлиб, тананинг 12 дан кам бўлмаган қисмларида саратон касаллигини келтириб чиқаради: ўпка, оғиз, бурун бўшлиғи, ҳиқилдоқ, томоқ, қизилўнгач, ошқозон ости бези, ошқозон, жигар, буйрак тос суяги, ўт пуфаги. Шунингдек, сигарета миелоид лейкемияни, яъни қон саратонини келтириб чиқаради.
- Сигарета, шунингдек, юрак-қон томир касалликлари(40% ҳолларда), сурункали обструктив ўпка касаллиги (80% ҳолларда), хавфли ўсмалар (30% ҳолларда, шу жумладан 90% ўпка саратони) ривожланишида хавфли омил ҳисобланади. Тамакидан воз кечиш орқали ушбу касалликларнинг 40% олдини олиш мумкин.
Чекишнинг соғлиққа таъсири:
Нафас олиш йўлларига сигарета таъсири - бронхит, сурункали обструктив ўпка касаллиги, ўпка саратони.
Қон айланиш органларига сигарета таъсири - босимнинг ошиши, пулснинг тезлашиши, томирларнинг торайиши (гангрена), томирларнинг ички қопламасининг шикастланиши (қон томир, юрак хуружи).
Овқат ҳазм қилиш органларига сигарета таъсири - ошқозон бузилиши, ошқозон яраси.
Оғиз бўшлиғига сигарета таъсири - тиш гўшти яллиғланиши, оғиз саратони.
Терига сигарета таъсири - терининг тез қариши, оқариши ва рангсизланиши.
Жинсий аъзоларга сигарета таъсири - бепуштлик, жинсий заифлик.
Ҳомилага сигарета таъсири - эрта туғилиш, кам вазн, ёмон соғлиқ.
Умумий соғлиққа таъсири - умр кўриш давомийлигини қисқартиради.
Чекишнинг оғиз бўшлиғига зарарли таъсири:
Сигарет чекадиган кишининг милклари оғрийди ва кўп қонайди.
Сигарета билан боғлиқ милк касалликлари:
- милкларнинг яллиғланиши, тиш илдизи атрофидаги тўқималарнинг яллиғланиши ва бактериал қатлам пайдо бўлиши мумкин;
- милк тиш тагидан ажралиши;
- тишлар тўкилиши, майдаланиши ва сезгирлиги.
- сигарета оғиз саратони хавфини оширади.
Оғиз саратони лабда, тилда ёки ёноқнинг ички қисмида пайдо бўлади (прекансероз ҳолат). Дудоқлар саратони ва тил саратони агрессив ва тез ривожланаётган саратондир. Шунингдек, саратон томоқ, бодомсимон безларда пайдо бўлиши мумкин. Ушбу саратон касалликларининг 90% тўғридан-тўғри сигарета истеъмол қилиш билан боғлиқ.
Чекишни ташлаганингизда, бляшкалар сони камаяди. Шунингдек, у оғиз саратонини ривожланиш хавфини камайтиради.
Чекишнинг юрак ва қон айланиш тизимига зарарли таъсири:
Чекувчи одамда юрак-қон томир касалликларини ривожланиш хавфи чекмайдиганларга қараганда 2-4 баравар юқори. Юрак-қон томир тизими касалликлари дунё бўйлаб ўлимнинг асосий сабабидир.
Сигарета чекиш юрак хуружлари ва қон томирлари торайишига олиб келиши мумкин.
Чекиш органларнинг периферик қон таъминоти бузилишини келтириб чиқаради. Оғриқли спазмлар, уйқусизлик ва оёқларда чарчоқ ҳисси пайдо бўлади. Қон таъминотининг етишмаслиги инфексиялар хавфини оширади, гангренани келтириб чиқаради ва оёқ-қўлларни ампутатсия қилишга олиб келади.
Агар чекишни ташласангиз, юрак хуружига дучор бўлиш хавфи камаяди ва оёқларингиздаги спазмлар аста секин йўқолади, чунки қон таъминоти яхшиланади.
Чекишнинг нафас йўлларига зарарли таъсири:
Сигарета тутунидаги кимёвий моддалар сурункали ўпка касаллигини келтириб чиқаради.
Сигарета тутунидаги моддалар нафас йўлларини безовта қилади, ўпка тўқималарининг эластиклигини пасайтиради ва ўпка алвеолаларининг деворларини бузади.
Сурункали нафас қисилиши, йўтал пайдо бўлади.
Ўпка саратони ҳолатларининг 90% сигарета чекиш билан боғлиқ, сигарета таркибидаги кансерогенлар ва смола саратон касаллигининг пайдо бўлишига олиб келади ва унинг ривожланишига ҳисса қўшади. Касаллик эндигина бошланганда ўпка саратони яширин бўлади. Қонли йўтал ва нафас қисилиши каби аломатлар пайдо бўлганда, саратон аллақачон бошқа органларга, айниқса суякларга, жигарга ва мияга тарқалиб кетган бўлиши мумкин.
Чекишни ташлаганингиздан бир неча кун ўтгач, нафас олиш яхшиланади, ҳид ва таъм сезгиси тиклана бошлайди. Бир неча ойдан кейин чекувчининг йўтали ҳам йўқолади. Турли ўпка касалликлари хавфи сезиларли даражада камаяди. Шуни эсдан чиқармаслик керакки, ўпканинг функсияси нафақат анъанавий сигаретани рад этиш билан, балки бошқа чекадиган тамаки маҳсулотларини, шу жумладан калян ёки сигараларни рад этилганда ҳам яхшиланади.
Чекишнинг психикага зарарли таъсири:
Никотинни рад этиш билан миянинг иши сезиларли даражада яхшиланади, куч ва диққатни жамлаш қобилияти ошади. Хотира ҳам яхшиланади, уйқучанлик ва бош оғриғи йўқолади.
Чекишнинг ташқи кўринишга зарарли таъсири:
Сигарета чекканда ташқи кўринишини ёмонлаштирадиган кўплаб аниқ белгилар мавжуд:
- Тери кулранг бўлади ва ажинлар тезроқ пайдо бўлади.
- Тишлар, милклар ва бармоқлар сарғаяди.
- Оғиз бўшлиғидан, сочлардан ва кийимлардан ёқимсиз ҳид келади.
Чекишни ташлаш терининг ранги ва эластиклигини сезиларли даражада яхшилайди. Сигарет чекмайдиган қарияларнинг ажинлари 25 йил давомида кунига бир пачка чекганларга қараганда 5 баравар кам.
Чекишнинг ҳомиладорликка зарарли таъсири:
Шуни унутмаслигимиз керакки, чекиш эркакларнинг қувватини пасайтиради ва сперма сифатини пасайтиради. Чекишни ташлаш эркакнинг ота бўлиш қобилиятини оширади. Аёллар учун чекиш ҳомиладор бўлиш жараёнини мураккаблаштириши мумкин. Агар сиз чекишни ташласангиз, кўплаб мумкин бўлган асоратлар хавфи камаяди.
Ҳомиладорлик пайтида чекиш онанинг ва келажакдаги боланинг соғлиғига жиддий таҳдид солади.
Ҳомиладорлик пайтида онанинг чекиши (фаол ва пассив) қуйидаги асоратлар хавфини оширади:
- Ҳомила ўсишининг сустлиги, эрта туғилиш хавфи,
- Чақалоқ кам вазн билан туғилади,
- Ҳомиланинг тушиб қолиш хавфи,
- Тўсатдан ўлим синдроми хавфи,
- Боладаги туғма патологиялар ривожланиши хавфи,
- Онада она сути етишмаслиги,
- Иммунитет пасайганда болага тиббий ёрдам керак бўлади.
Ҳомиладорликнинг бошидаги барча аёллар жисмоний ва руҳан соғлом болани орзу қиладилар. Бироқ, фактлар шуни кўрсатадики, келажакдаги кўплаб оналар, ривожланиш салоҳиятига эга бўлган соғлом бола туғилишига ҳисса қўшиш учун турмуш тарзини ўзгартиришга ва ёмон одатлардан воз кечишга тайёр эмаслар.
Ижобий таъсир чекишни ташлаганингиздан сўнг дарҳол бошланади:
20 дақиқа - юрак уриши ва қон босими нормаллашади
1 соат - ҳомиладорлик пайтида асоратлар хавфи камаяди
8 соат - қондаги никотин даражаси пасаяди, қон таъминоти яхшиланади
1-кун - ўпканинг фаолияти яхшиланади, организмдан углерод оксиди (КО) чиқарилади
2 кун - никотин танадан ажралиб чиқади, туғилмаган боланинг ўсиши учун хавф камаяди
3 кун - энергия даражаси кўтарилади, нафас олиш осонлашади
1 ой - никотин абсистенсияси камайиб, нафас олиш ва энергия даражаси яхшиланади
6 ой - болада нафас олиш бузилиши, астма, аллергия, отит ва бошқа касалликлар хавфи камаяди
Фарзандингиз соғлом онага муҳтож. Туққандан ва эмизишдан кейин яна чекишни бошламанг! Сизнинг ва фарзандингизнинг ёнида ҳеч кимнинг чекишига йўл қўйманг!