Назарий ва амаий физика халқаро иттифоқи ва назарий ва амалий кимё халқаро иттифоқларининг ўзаро келишувига кўра, аввал қўлланилиб келган физик шкала бўйича "атом массаси" ҳамда, кимёвий шкала бўйича "атом массаси" тушунчалари ўрнига, ягона, "нисбий атом массаси" тушунчаси билан алмаштирилди. Физик шкала бўйича атом массаси асосига 16О кислород изотопининг атом массаси қабул қилиниб, у 16 га тенг қилиб белгиланган эди. Кимёвий шкала бўйича атом массаси учун, кислороднинг табиий изотопларининг аралашмасининг 16О (99.759%), 17О (0.037%), 18О (0.204%) атом массаси - у ҳам 16 га тенг қилиб белгиланган эди. Кимёвий шкала бўйича атом массасининг сон қийматлари, физик шкалага нисбатан, 1.000275 марта кичикроқ эди.
Нисбий атом массаси учун асос қилиб, 12C углерод атомининг массаси қабул қилинган бўлиб, у 12 га тенг. Бу баъзан углерод шкаласи бўйича атом массаси ҳам деб юритилади. Углерод шкаласи бўйича атом массасининг қийматлари, кимёвий шкаладагига нисбатан 1.000043 марта кичик.
Қуйидаги жадвалда, ер шароитида мавжуд элементларнинг, шунингдек, сунъий усулда олинган элементларнинг ҳам нисбий атом массаларининг тавсия этиладиган қийматлари келтирилган. Кўплаб элементларнинг атом массасларининг қийматлари, натижавий модданинг келиб чиқиши ёки, унинг қайта ишлаш усулига боғлиқ. Шу сабабдан, "изоҳ" устунида қуйидаги ҳарфий белгилар қўлланилди:
"а" ҳарфи билан - келиб чиқиши турлича бўлган моддалардаги изотоп таркибининг турлича эканлиги сабабли, нисбий атом массасининг янада аниқроқ ўрнатиш учун қийинчилик туғдирадиган моддалар; жадвалдаги шундай белги билан изоҳланган барча элементлар учун келтирилган қийматларни, келиб чиқиши ерга оид бўлган барча моддалар учун тадбиқ этиш мумкин;
"б" ҳарфи билан - аномал изотоп таркибига эга геологик намуналари аниқланган элементлар белгиланган бўлиб, бундай элементларнинг турли намумалари учун жадвалда келтирилган нисбий атом массаларининг қийматлари фарққа эга бўлиши мумкин;
"к" ҳарфи билан - элементнинг жадвалда келтирилган нисбий атом массаси қиймати ва саноатда қўлланиладииган моддалар учун белгиланган қийматлари орасида ўзаро фарқ бўлиш мумкин;
"д" ҳарфи билан - белгиланган радиоактив элементларда, элементнинг энг узоқроқ яшовчи изотопи учун нисбий атом массаси келтирилган.
"э" ҳарфи билан - радиоактив элементнинг энг узоқроқ яшайдиган изотопи учун масса сони келтирилган. (Масса сони, изотоп атоми ядросидаги протон ва нейтронларнинг умумий сони.)
|
|
|||
|
Элементнинг тартиб рақами |
Элемент номи |
Элементнинг нисбий атом массаси |
Изоҳ |
|
1 |
Водород |
1,0079±0,0001 |
а |
|
2 |
Гелий |
4,00260±0,00001 |
б |
|
3 |
Литий |
6,941±0,001 |
а,б,к |
|
4 |
Бериллий |
9,01218±0,00001 |
|
|
5 |
Бор |
10,81±0,01 |
а,к |
|
6 |
Углерод |
12,011±0,001 |
а |
|
7 |
Азот |
14,0067±0,0001 |
|
|
8 |
Кислород |
15,9994±0,0003 |
а |
|
9 |
Фтор |
18,999403±0,000001 |
|
|
10. |
Неон |
20,179±0,003 |
к |
|
11. |
Натрий |
22,98977±0,00001 |
|
|
12. |
Магний |
24,305 ±0,001 |
б |
|
13. |
Алюминий |
26,98154 ± 0,00001 |
|
|
14. |
Кремний |
28,0855 ± 0,0003 |
|
|
15. |
Фосфор |
30,97376 ± 0,00001 |
|
|
16. |
Олтингугурт |
32,06 ± 0,01 |
а |
|
17. |
Хлор |
35,453 ± 0,001 |
|
|
18. |
Аргон |
39,948 ± 0,003 |
а, б |
|
19. |
Калий |
39,0983 ± 0,0003 |
|
|
20. |
Калсий |
40,08 ± 0,01 |
б |
|
21. |
Скандий |
44,9559 ± 0,0001 |
|
|
22. |
Титан |
47,90 ± 0,03 |
|
|
23. |
Ванадий |
50,9415 ± 0,0001 |
|
|
24. |
Хром |
51,996 + 0,001 |
|
|
25. |
Марганетс |
54,9380 ± 0,0001 |
|
|
26. |
Темир |
55,847 ± 0,003 |
|
|
27. |
Кобалт |
58,9332 ± 0,0001 |
|
|
28. |
Никел |
58,70 ±0,01 |
|
|
29. |
Мис |
63,546 ± 0,003 |
а |
|
30. |
Рух |
65,38 ± 0,01 |
|
|
31. |
Галлий |
69,72 ± 0,01 |
|
|
32. |
Германий |
72,59 ±0,03 |
|
|
33. |
Мишяк |
74,9216 ± 0,0001 |
|
|
34. |
Селен |
78,96 ± 0,03 |
|
|
35. |
Бром |
79,904 ± 0.001 |
|
|
36. |
Криптон |
83,80 ± 0,01 |
б, к |
|
37. |
Рубидий |
85,4678 ± 0,0003 |
б |
|
38. |
Стронсий |
87,62 ± 0,01 |
б |
|
39. |
Иттрий |
88,9059 ± 0,0001 |
|
|
40. |
Сирконий |
91,22 ±0,01 |
б |
|
41. |
Ниобий |
92,9064 ± 0,0001 |
|
|
42. |
Молибден |
95,94 ± 0,01 |
|
|
43. |
Технетсий |
98 |
э |
|
44. |
Рутений |
101,07 ± 0,03 |
б |
|
45. |
Родий |
102,9055 ± 0,0001 |
|
|
46. |
Палладий |
106,4 ± 0,1 |
б |
|
47. |
Кумуш |
107,868 ± 0,001 |
б |
|
48. |
Кадмий |
112,41 ± 0,01 |
б |
|
49. |
Индий |
114,82 ± 0,01 |
б |
|
50. |
Қалай |
118,69 ± 0,03 |
|
|
51. |
Сурма |
121,75 ± 0,03 |
|
|
52. |
Теллур |
127,60 ± 0,03 |
б |
|
53. |
Ёд |
126,9045 ± 0,0001 |
|
|
54. |
Ксенон |
131,30 ±0,01 |
б, к |
|
55. |
Сезий |
132,9054 ± 0,0001 |
|
|
56. |
Барий |
137,33 0.01 |
б |
|
57. |
Лантан |
138,9055 ± 0,0003 |
б |
|
58. |
Серий |
140,12 ± 0,01 |
б |
|
59. |
Празеодим |
140,9077 + 0,0001 |
" |
|
60. |
Неодим |
144,24 ± 0,03 |
б |
|
61. |
Прометий |
145 |
э |
|
62. |
Самарий |
150,4 ± 0,1 |
б |
|
63. |
Европий |
151,96 ± 0,01 |
б |
|
64. |
Гадолиний |
157,25 +0,03 |
б |
|
65. |
Тербий |
158,9254 ± 0,0001 |
|
|
66. |
Диспрозий |
162,50 ± 0,03 |
|
|
67. |
Голмий |
164,9304 ± 0,0001 |
|
|
68. |
Эрбий |
167,26 ± 0,03 |
|
|
69. |
Тулий |
168,9342 ± 0,0001 |
|
|
70. |
Иттербий |
173,04 ± 0,03 |
|
|
71. |
Лютетсий |
174,967 ± 0,003 |
|
|
72. |
Гафний |
178,49 ± 0,03 |
|
|
73. |
Тантал |
180,9478 ± 0,0003 |
|
|
74. |
Волфрам |
183,85 ± 0,03 |
|
|
75. |
Рений |
186,207 ± 0,001 |
|
|
76. |
Осмий |
190,2 ± 0,1 |
б |
|
77. |
Иридий |
192,22 ± 0,03 |
|
|
78. |
Платина |
195,09 ± 0,03 |
|
|
79. |
Олтин |
196,9665 ± 0,0001 |
|
|
80. |
Симоб |
200,59 ± 0,03 |
|
|
81. |
Таллий |
204,37 ± 0,03 |
|
|
82. |
Қўрғошин |
207,2 ± 0,1 |
а, б |
|
83. |
Висмут |
208,9804 ± 0,0001 |
|
|
84. |
Полоний |
209 |
э |
|
85. |
Астат |
210 |
э |
|
86. |
Радон |
222 |
э |
|
87. |
Франсий |
223 |
э |
|
88. |
Радий |
226,0254 ± 0,0001 |
б, д |
|
89. |
Актиний |
227,0278 ± 0,0001 |
д |
|
90. |
Торий |
232,0381 ± 0,001 |
б, д |
|
91. |
Протактний |
231,0359 ± 0,0001 |
д |
|
92. |
Уран |
238,029 ± 0,001 |
б, к, д |
|
93. |
Нептуний |
237,0482 ± 0,0001 |
д |
|
94. |
Плутоний |
244 |
э |
|
95. |
Америтсий |
243 |
э |
|
96. |
Кюрий |
247 |
э |
|
97. |
Берклий |
247 |
э |
|
98. |
Калифорний |
251 |
э |
|
99. |
Эйнштейний |
252 |
э |
|
100 |
Фермий |
257 |
э |
|
101 |
Менделеевий |
258 |
э |
|
102 |
Нобелий |
259 |
э |
|
103 |
Лоуренсий |
262 |
э |
|
104 |
Резерфордий |
267 |
э |
|
105 |
Дубний (Нилсборий) |
268 |
э |
|
106 |
Сиборгий |
271 |
э |
|
107 |
Борий |
272 |
э |
|
108 |
Хассий |
270 |
э |
|
109 |
Мейнтерий |
278 |
э |
|
110 |
Дармштадтий |
281 |
э |
|
111 |
Рентгений |
280 |
э |
|
112 |
Коперникий |
285 |
э |
|
113 |
Ниҳоний |
284 |
э |
|
114 |
Флеровий |
289 |
э |
|
115 |
Московий |
288 |
э |
|
116 |
Ливерморий |
293 |
э |
|
117 |
Теннесин |
||
|
118 |
Оганессон |
||
