Kontentga o‘tish
BUFANSTREAM
Кимё, Назарий

Элементларнинг нисбий атом массалари

Назарий ва амаий физика халқаро иттифоқи ва назарий ва амалий кимё халқаро иттифоқларининг ўзаро келишувига кўра, аввал қўлланилиб келган физик шкала бўйича "атом массаси" ҳамда, кимёвий шкала бўйича "атом массаси" тушунчалари ўрнига, ягона, "нисбий атом массаси" тушунчаси билан алмаштирилди. Физик шкала бўйича атом массаси асосига 16О кислород изотопининг атом массаси қабул қилиниб, у 16 га тенг қилиб белгиланган эди. Кимёвий шкала бўйича атом массаси учун, кислороднинг табиий изотопларининг аралашмасининг 16О (99.759%), 17О (0.037%), 18О (0.204%) атом массаси - у ҳам 16 га тенг қилиб белгиланган эди. Кимёвий шкала бўйича атом массасининг сон қийматлари, физик шкалага нисбатан, 1.000275 марта кичикроқ эди.

Нисбий атом массаси учун асос қилиб, 12C углерод атомининг массаси қабул қилинган бўлиб, у 12 га тенг. Бу баъзан углерод шкаласи бўйича атом массаси ҳам деб юритилади. Углерод шкаласи бўйича атом массасининг қийматлари, кимёвий шкаладагига нисбатан 1.000043 марта кичик.

Қуйидаги жадвалда, ер шароитида мавжуд элементларнинг, шунингдек, сунъий усулда олинган элементларнинг ҳам нисбий атом массаларининг тавсия этиладиган қийматлари келтирилган. Кўплаб элементларнинг атом массасларининг қийматлари, натижавий модданинг келиб чиқиши ёки, унинг қайта ишлаш усулига боғлиқ. Шу сабабдан, "изоҳ" устунида қуйидаги ҳарфий белгилар қўлланилди:

"а" ҳарфи билан - келиб чиқиши турлича бўлган моддалардаги изотоп таркибининг турлича эканлиги сабабли, нисбий атом массасининг янада аниқроқ ўрнатиш учун қийинчилик туғдирадиган моддалар; жадвалдаги шундай белги билан изоҳланган барча элементлар учун келтирилган қийматларни, келиб чиқиши ерга оид бўлган барча моддалар учун тадбиқ этиш мумкин;

"б" ҳарфи билан - аномал изотоп таркибига эга геологик намуналари аниқланган элементлар белгиланган бўлиб, бундай элементларнинг турли намумалари учун жадвалда келтирилган нисбий атом массаларининг қийматлари фарққа эга бўлиши мумкин;

"к" ҳарфи билан - элементнинг жадвалда келтирилган нисбий атом массаси қиймати ва саноатда қўлланиладииган моддалар учун белгиланган қийматлари орасида ўзаро фарқ бўлиш мумкин;

"д" ҳарфи билан - белгиланган радиоактив элементларда, элементнинг энг узоқроқ яшовчи изотопи учун нисбий атом массаси келтирилган.

"э" ҳарфи билан - радиоактив элементнинг энг узоқроқ яшайдиган изотопи учун масса сони келтирилган. (Масса сони, изотоп атоми ядросидаги протон ва нейтронларнинг умумий сони.)


 

Элементнинг тартиб рақами

Элемент номи

Элементнинг нисбий атом массаси

Изоҳ

1

Водород

1,0079±0,0001

а

2

Гелий

4,00260±0,00001

б

3

Литий

6,941±0,001

а,б,к

4

Бериллий

9,01218±0,00001

 

5

Бор

10,81±0,01

а,к

6

Углерод

12,011±0,001

а

7

Азот

14,0067±0,0001

 

8

Кислород

15,9994±0,0003

а

9

Фтор

18,999403±0,000001

 

10.

Неон

20,179±0,003

к

11.

Натрий

22,98977±0,00001

 

12.

Магний

24,305 ±0,001

б

13.

Алюминий

26,98154 ± 0,00001

 

14.

Кремний

28,0855 ± 0,0003

 

15.

Фосфор

30,97376 ± 0,00001

 

16.

Олтингугурт

32,06 ± 0,01

а

17.

Хлор

35,453 ± 0,001

 

18.

Аргон

39,948 ± 0,003

а, б

19.

Калий

39,0983 ± 0,0003

 

20.

Калсий

40,08 ± 0,01

б

21.

Скандий

44,9559 ± 0,0001

 

22.

Титан

47,90 ± 0,03

 

23.

Ванадий

50,9415 ± 0,0001

 

24.

Хром

51,996 + 0,001

 

25.

Марганетс

54,9380 ± 0,0001

 

26.

Темир

55,847 ± 0,003

 

27.

Кобалт

58,9332 ± 0,0001

 

28.

Никел

58,70 ±0,01

 

29.

Мис

63,546 ± 0,003

а

30.

Рух

65,38 ± 0,01

 

31.

Галлий

69,72 ± 0,01

 

32.

Германий

72,59 ±0,03

 

33.

Мишяк

74,9216 ± 0,0001

 

34.

Селен

78,96 ± 0,03

 

35.

Бром

79,904 ± 0.001

 

36.

Криптон

83,80 ± 0,01

б, к

37.

Рубидий

85,4678 ± 0,0003

б

38.

Стронсий

87,62 ± 0,01

б

39.

Иттрий

88,9059 ± 0,0001

 

40.

Сирконий

91,22 ±0,01

б

41.

Ниобий

92,9064 ± 0,0001

 

42.

Молибден

95,94 ± 0,01

 

43.

Технетсий

98

э

44.

Рутений

101,07 ± 0,03

б

45.

Родий

102,9055 ± 0,0001

 

46.

Палладий

106,4 ± 0,1

б

47.

Кумуш

107,868 ± 0,001

б

48.

Кадмий

112,41 ± 0,01

б

49.

Индий

114,82 ± 0,01

б

50.

Қалай

118,69 ± 0,03

 

51.

Сурма

121,75 ± 0,03

 

52.

Теллур

127,60 ± 0,03

б

53.

Ёд

126,9045 ± 0,0001

 

54.

Ксенон

131,30 ±0,01

б, к

55.

Сезий

132,9054 ± 0,0001

 

56.

Барий

137,33 0.01

б

57.

Лантан

138,9055 ± 0,0003

б

58.

Серий

140,12 ± 0,01

б

59.

Празеодим

140,9077 + 0,0001

"

60.

Неодим

144,24 ± 0,03

б

61.

Прометий

145

э

62.

Самарий

150,4 ± 0,1

б

63.

Европий

151,96 ± 0,01

б

64.

Гадолиний

157,25 +0,03

б

65.

Тербий

158,9254 ± 0,0001

 

66.

Диспрозий

162,50 ± 0,03

 

67.

Голмий

164,9304 ± 0,0001

 

68.

Эрбий

167,26 ± 0,03

 

69.

Тулий

168,9342 ± 0,0001

 

70.

Иттербий

173,04 ± 0,03

 

71.

Лютетсий

174,967 ± 0,003

 

72.

Гафний

178,49 ± 0,03

 

73.

Тантал

180,9478 ± 0,0003

 

74.

Волфрам

183,85 ± 0,03

 

75.

Рений

186,207 ± 0,001

 

76.

Осмий

190,2 ± 0,1

б

77.

Иридий

192,22 ± 0,03

 

78.

Платина

195,09 ± 0,03

 

79.

Олтин

196,9665 ± 0,0001

 

80.

Симоб

200,59 ± 0,03

 

81.

Таллий

204,37 ± 0,03

 

82.

Қўрғошин

207,2 ± 0,1

а, б

83.

Висмут

208,9804 ± 0,0001

 

84.

Полоний

209

э

85.

Астат

210

э

86.

Радон

222

э

87.

Франсий

223

э

88.

Радий

226,0254 ± 0,0001

б, д

89.

Актиний

227,0278 ± 0,0001

д

90.

Торий

232,0381 ± 0,001

б, д

91.

Протактний

231,0359 ± 0,0001

д

92.

Уран

238,029 ± 0,001

б, к, д

93.

Нептуний

237,0482 ± 0,0001

д

94.

Плутоний

244

э

95.

Америтсий

243

э

96.

Кюрий

247

э

97.

Берклий

247

э

98.

Калифорний

251

э

99.

Эйнштейний

252

э

100

Фермий

257

э

101

Менделеевий

258

э

102

Нобелий

259

э

103

Лоуренсий

262

э

104

Резерфордий

267

э

105

Дубний (Нилсборий)

268

э

106

Сиборгий

271

э

107

Борий

272

э

108

Хассий

270

э

109

Мейнтерий

278

э

110

Дармштадтий

281

э

111

Рентгений

280

э

112

Коперникий

285

э

113

Ниҳоний

284

э

114

Флеровий

289

э

115

Московий

288

э

116

Ливерморий

293

э

117

Теннесин



118

Оганессон