Эшакеми — терида қичима, қизариш ва тошмалар пайдо бўлиши. Эшакеми(уртикария) аллергик реактсия натижасида пайдо бўлиши мумкин ёки бошқа сабабларга кўра қўзғалиши мумкин. Эшакеми одатда бир неча соат ёки кун ичида ўз-ўзидан йўқолади, лекин баъзи ҳолларда сурункали ҳолатга тушиб, ойлар ёки йиллар давомида давом этиши мумкин.
Эшакеми белгилари қандай?
Эшакеми энг кенг тарқалган аломати терида қичима, қизил ва кўтарилган тошмалар шаклланиши ҳисобланади. Бу тошмалар одатда юмалоқ шаклида бўлиб, диаметри бир неча миллиметрдан бир неча сантиметргача ўзгариши мумкин. Тошмалар яккама-якка ёки биргаликда пайдо бўлиб, катта плиталар ҳосил қилиши мумкин. Тошмалар тананинг ҳар қандай жойида пайдо бўлиши мумкин, лекин кўпинча юз, бўйин, кўкрак, қўл ва оёқларда пайдо бўлади. Босим қўлланилганда тошма оқариб ёки оқ рангга айланиши мумкин.
Эшакеми сабаблари нима?
Эшакеми сабаби терида гистамин деб аталадиган кимёвий ажралишдир. Гистамин қон томирларининг кенгайишига ва суюқликнинг тўқималарга оқиб чиқишига олиб келади. Бу терининг шишиши ва қизаришига олиб келади. Гистаминнинг чиқиши аллергик реактсиянинг натижаси бўлиши мумкин ёки бошқа омиллар билан қўзғалиши мумкин. Эшакеми пайдо бўлишининг мумкин бўлган сабаблари:
- Озиқ-овқатлар: Баъзи озиқ-овқатлар, айниқса ёнғоқ, тухум, сут, балиқ, қисқичбақасимонлар, қулупнай ва помидор каби аллергенлар эшакемига олиб келиши мумкин.
- Дорилар: Баъзи дорилар, айниқса антибиотиклар, оғриқ қолдирувчи воситалар, аспирин каби стероид бўлмаган яллиғланишга қарши дорилар эшакемига олиб келиши мумкин.
- Чанглар: Гулчанглар, ҳайвонларнинг жунлари, чанглар каби нафас олиш алергенлари
- Ҳашаротлар заҳарлари: Асалари ва ҳашарот чақиши
- Ҳиссий ва жисмоний омиллар: Стресс, жисмоний машқлар, ҳарорат ўзгариши каби жисмоний ёки ҳиссий омиллар
- Инфексиялар: Вирусли ёки бактериал инфексиялар эшакемига олиб келиши мумкин.
- Аутоиммун касалликлар: Иммун тизими ўз тўқималарига ҳужум қиладиган касалликлар, масалан, қизил югурук ва ревматоид артрит, эшакемига олиб келиши мумкин.
- Саратоннинг айрим турлари: лимфома каби қон саратони эшакемига олиб келиши мумкин.
Эшакеми қандай аниқланади?
Эшакеми одатда терини текшириш орқали аниқланиши мумкин. Сизнинг шифокорингиз тошма пайдо бўлиши ва давомийлигига қараб эшакеми ташхисини қўйиши мумкин. Эшакеми сабабини аниқлаш учун баъзи тестларни ўтказиш мумкин. Бу тестлар:
- Аллергия тести: Аллергия реактсияси бор-йўқлигини аниқлаш учун терингизга аллерген моддалар қўлланилади.
- Қон текшируви: қонингиз инфексия ёки аутоиммун касаллик белгилари учун текширилади.
- Биопсия: терининг кичик бир қисми олинади ва микроскоп остида текширилади.
Эшакеми қандай даволанади?
Эшакеми даволаш унинг сабаби ва зўравонлигига қараб фарқ қилади. Одатда, эшакемини даволаш учун қуйидаги усуллар қўлланилади:
Антигистамин препаратлари: гистамин секретсиясини олдини олиш ёки ҳистамин ретсепторларини блокировка қилиш орқали қичишиш, қизариш ва шишишни камайтиради. Баъзи антигистамин препаратлари ретсептсиз сотилади, бошқалари эса ретсепт талаб қилади.
Кортикостероид препаратлари: иммунитет тизимининг жавобини бостириш орқали яллиғланишни камайтиради. Кортикостероид препаратлари оғиз орқали қабул қилиниши ёки терига қўлланилиши мумкин. Бироқ, узоқ муддатли фойдаланиш жиддий ён таъсирга олиб келиши мумкин.
Адреналин (эпинефрин) инъэктсияси: Анафилакси каби ҳаёт учун хавфли аллергик реактсияларда қўлланилади. Адреналин қон босимини ошириш, нафас олишни осонлаштириш ва томирларни торайтириш орқали аллергик реактсияни тўхтатади. Фавқулодда вазиятларда адреналинни ўзингиз ёки қариндошингиз томонидан юборишингиз мумкин.
Бошқа дорилар: Агар эшакеми сабаби аутоиммун касаллик ёки саратон каби жиддий ҳолат бўлса, ушбу касалликларни даволаш учун тегишли дори-дармонларни буюриш мумкин.
Турмуш тарзини ўзгартириш: эшакемини қўзғатувчи омиллардан қочиш, терини нам сақлаш, юмшоқ совундан фойдаланиш, пахта кийимларини кийиш ва иссиқ сув билан душга кирмаслик каби эҳтиёт чораларини кўриш эшакемини даволашга ёрдам беради.
Эшакеми қандай асоратларни келтириб чиқаради?
Эшакеми одатда зарарсиз ва ўз-ўзидан ўтиб кетади. Бироқ, баъзида эшакеми қуйидаги асоратларни келтириб чиқариши мумкин:
- Ангиодистрофия: Бу тананинг чуқур тўқималарида, масалан, лаблар, кўз қовоқлари, тил, томоқ ёки жинсий аъзолар ҳудудида üртикер билан бирга шиш пайдо бўлиши. Анжиёöдем нафас олиш қийинлишуви ёки бўғилишга олиб келиши мумкин.
- Анафилакси: Бу бутун танага тарқаладиган кучли аллергик реактсия. Анафилакси паст қон босими, тез юрак уриши, нафас олиш қийинлишуви, онгни йўқотиш ёки ўлимга олиб келиши мумкин. Анафилакси шошилинч тиббий ёрдамни талаб қилади.
Эшакеми олдини олиш учун нима қилишим керак?
Ўзингизни üртикердан ҳимоя қилиш учун қуйидаги амалларни бажаришингиз мумкин:
- Аллергия тестини ўтказиб, улардан қочинг.
- Аллергияга олиб келадиган дори-дармонларни ишлатманг ёки шифокор билан маслаҳатлашинг.
- Стрессни камайтиришга ҳаракат қилинг ва тинчлантирувчи машғулотлар билан шуғулланинг.
- Жисмоний омилларни назорат остида сақланг. Масалан, иссиқ ёки совуқ муҳитдан узоқроқ туринг, терлашнинг олдини олинг, қуёшдан сақланг.
- Терингизни намланг ва тирнаш хусусияти берувчи омиллардан сақланинг.
- Агар сизда анафилакси хавфи бўлса, ўзингиз билан адреналин инжекторини олиб юринг ва ундан қандай фойдаланишни ўрганинг