Юрак этишмовчилигини юракнинг турли сабабларга кўра шикастланиши ва танага этарлича қон юбора олмаслиги деб таърифлаш мумкин. Юрак этишмовчилиги сурункали, прогрессив касалликдир. Юрак этишмовчилигини келтириб чиқарадиган кўплаб омиллар мавжуд. Касаллик ташхисидан бошлаб, унинг кўламини ҳисобга олган ҳолда даволаш режасини белгилаш ва юзага келиши мумкин бўлган жиддий асоратларни олдини олиш ва ҳаёт сифатини ошириш чораларини кўриш керак.
Юрак этишмовчилиги белгилари
Юрак этишмовчилигининг белгилари юракнинг қайси томони таъсирланганига ва касалликнинг оғирлигига қараб фарқ қилиши мумкин. Умумий симптомларга қуйидагилар киради:
- Нафас қисилиши ва тез нафас олиш. Айниқса, ҳаракат пайтида ёки ётганда ривожланиши мумкин.
- Чарчоқ ва заифлик. Кундалик ишларни бажаришда қийинчилик ёки истамаслик.
- Тўпиқларда шиш. Бу танадаги суюқлик тўпланиши натижасида юзага келади.
- Кўкрак оғриғи. Бу юракка этарлича қон келмаслиги туфайли юзага келади.
- Нафас олиш бузилиши ва йўтал. Бу ўпкага суюқлик тушиши натижасида юзага келади. Йўталда пушти ёки оқ балғам пайдо бўлиши мумкин.
- Тўсатдан вазн ортиши. Бу танадаги суюқликни ушлаб туриш туфайли юзага келади.
- Нотўғри пулс (аритмия). Бу юракнинг нормал ритмидан четга чиқиши натижасида юзага келади. Бу юракнинг нотўғи уришига олиб келиши мумкин.
- Иштаҳанинг йўқолиши ва кўнгил айниши. Овқат ҳазм қилиш тизимида қон оқимининг пасайиши натижасида юзага келади.
- Доимий уйқучанлик ва диққатни жамлашда қийинчилик. Бу мияга этарли миқдорда қон ва кислород тушмаслиги натижасида юзага келади.
- Тунда тез-тез сийиш. Бу ётган ҳолатда оёқларда суюқликнинг буйракларга қайтиши натижасида пайдо бўлади.
- Бўйиндаги қон томирлари кўриниб қолади. Бу юракнинг қон босимининг ошиши натижасида юзага келади.
Юрак этишмовчилиги қандай аниқланади?
Юрак этишмовчилигини ташхислаш учун шифокорингиз сиз билан гаплашади, физик текширув ўтказади ва баъзи тестларни буюради. Ушбу тестлар қуйидагиларни ўз ичига олиши мумкин:
- Қон тестлари: юрак шикастланиши ёки бошқа соғлиқ муаммоларини кўрсатадиган ўлчов белгилари.
- Электрокардиограмма (ЭКГ): юракнинг электр фаоллигини қайд қилади ва ритм бузилишларини ёки юрак хуружи тарихини аниқлайди.
- Экокардиёграм: У ултратовуш тўлқинлари ёрдамида юракнинг тузилиши ва функтсиясини кўрсатади ва унинг насос қобилиятини ўлчайди.
- Кўкрак қафаси рентгенограммаси: юракнинг ҳажми ва шаклини ва ўпкада суюқлик тўпланишини кўрсатади.
- Стресс тести: Жисмоний машқлар пайтида юрак қандай ишлашини баҳолайди.
- Коронар ангиография: юракни озиқлантирадиган томирларнинг торайганлигини аниқлаш учун бўёқ юборилади ва рентгенограмма олинади.
Юрак этишмовчилигини даволаш
Юрак этишмовчилигини даволаш касалликнинг сабабига, унинг оғирлигига ва беморнинг умумий ҳолатига қараб ўзгаради. Даволашнинг мақсади юрак фаолиятини энгиллаштириш, симптомларни камайтириш, ҳаёт сифатини яхшилаш ва умрини узайтиришдир.
Юрак этишмовчилигини даволашда одатда қуйидаги усуллар қўлланилади:
Соғлом турмуш тарзига риоя қилиш. Чекиш, спиртли ичимликлар, туз ва ёғли овқатлардан воз кечиш, мунтазам равишда машқ қилиш, идеал вазнга эришиш ва стрессдан қочиш юрак саломатлиги учун муҳимдир.
Дори-дармонлар. Юрак этишмовчилигини даволаш учун одатда бир нечта дори ишлатилади. Ушбу дорилар юракнинг контрактиллигини ошириши, қон босимини пасайтириши, шишишни камайтириши ёки аритмияларнинг олдини олиши мумкин. Дори-дармонларни мунтазам равишда ва шифокор тавсиясига кўра ишлатиш жуда муҳимдир.
Жарроҳлик даволаш. Юрак этишмовчилигига олиб келадиган юрак касалликларини жарроҳлик йўли билан даволаш керак бўлиши мумкин. Масалан, юрак қопқоғи касалликлари, коронар артерия касалликлари ва туғма юрак касалликлари каби ҳолатларда жарроҳлик аралашувлар амалга оширилиши мумкин. Бундан ташқари, юрак этишмовчилиги ривожланган беморлар учун юрак трансплантатсияси ёки сунъий юрак мосламасини имплантатсияси вариант бўлиши мумкин.
Юрак этишмовчилиги жиддий ва прогрессив касалликдир. Эрта ташхис қўйиш ва тегишли даволаниш билан касалликнинг ривожланишини секинлаштириш ва ҳаёт сифатини яхшилаш мумкин. Шунинг учун юрак этишмовчилиги белгилари сезилганда, кечиктирмасдан кардиологга мурожаат қилиш керак.