Витамин С нима?
Витамин С ёки аскорбин кислотаси — бу сувда ерийдиган витамин бўлиб, инсон организми учун муҳим ҳисобланади. У табиий антиоксидант сифатида танилган ва турли биологик жараёнларда муҳим рол ўйнайди. Витамин С инсон организмида ишлаб чиқарилмайди, шунинг учун уни озиқ-овқат ёки қўшимчалар орқали қабул қилиш керак.
Витамин С нинг фойдалари
Витамин С нинг инсон организми учун фойдалари жуда кўп. У иммун тизимини мустаҳкамлаш, тери саломатлигини яхшилаш ва юрак-қон томир касалликларининг олдини олиш каби жараёнларда муҳим рол ўйнайди.
Иммунитетни кучайтиради. Витамин С иммун тизимининг самарали ишлашига ёрдам беради. У инфексиялар билан курашишда оқ қон ҳужайралари ишлаб чиқарилишини рағбатлантиради ва танани вирус ҳамда бактериялардан ҳимоя қилади.
Антиоксидант хусусиятларга ега. Аскорбин кислотаси кучли антиоксидант сифатида ҳужайраларни еркин радикаллардан ҳимоя қилади. Бу еса ерта қариш жараёнини секинлаштиради ва саратон хавфини камайтиришга ёрдам беради.
Тери саломатлигини яхшилайди. Коллаген синтезида иштирок етганлиги сабабли, витамин С терининг еластиклигини сақлаб қолишга ёрдам беради. Шу сабабли, у ажинларнинг олдини олиш ва терини силлиқ ҳамда ёш сақлашда муҳим аҳамиятга ега.
Яра ва жароҳатларнинг тез битишига ёрдам беради. Яраларнинг тез битиши учун коллаген муҳим бўлиб, унинг синтезида витамин С асосий рол ўйнайди. Шунинг учун витамин етишмовчилиги бўлган инсонларда жароҳатлар секин битиши кузатилади.
Темирнинг сўрилишини яхшилайди. Организмда темир етишмовчилиги анемияга олиб келиши мумкин. Витамин С еса темирнинг сўрилишини ошириб, қон таркибида гемоглобин миқдорини нормаллаштиришга ёрдам беради.
Юрак-қон томир саломатлигини сақлайди. Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, витамин С юрак хасталиклари хавфини камайтиришда муҳим рол ўйнайди. У қон босимини меёрда ушлаб туришга ва қон томирларини мустаҳкамлашга ёрдам беради.
Витамин С га бой озиқ-овқатлар
Витамин С табиий равишда турли хил маҳсулотларда учрайди. Қуйидаги маҳсулотлар унинг енг яхши манбалари ҳисобланади:
- Ситрус мевалари (апелсин, лимон, мандарин, грейфрут)
- Қизил ва яшил булғор қалампири
- Брокколи ва гулкарам
- Киви
- Қулупнай ва малина
- Помидор ва картошка
Озиқ-овқатлар таркибидаги витамин С термик ишлов бериш жараёнида парчаланиши мумкин, шунинг учун янги мева ва сабзавотларни истемол қилиш тавсия етилади.
Витамин С етишмовчилиги
Агар организм етарли миқдорда витамин С қабул қилмаса, турли хил муаммолар юзага келиши мумкин. Енг кенг тарқалган етишмовчилик аломатлари қуйидагилар:
- Чарчоқ ва ҳолсизлик
- Иммунитетнинг заифлашиши
- Тери қуруқлиги ва ажинларнинг тез пайдо бўлиши
- Яра ва жароҳатларнинг секин битиши
- Тишларнинг қонаши ва милкларнинг заифлашиши
Агар витамин С етишмовчилиги узоқ давом еца, у скорбут (аскорбин кислотаси етишмовчилиги натижасида келиб чиқадиган касаллик)га олиб келиши мумкин.
Витамин С нинг кунлик нормаси
Витамин С нинг тавсия етилган кунлик истемол миқдори ёш ва жинсга қараб фарқланади:
- Болалар: 15-45 мг
- Аёллар: 75 мг
- Ҳомиладор аёллар: 85 мг
- Еркаклар: 90 мг
- Чекувчилар: 110-125 мг (Чекиш витамин С ни камайтиради, шунинг учун кўпроқ истемол қилиш тавсия етилади)
Витамин С қўшимчалари ва уларнинг фойдаси
Витамин С ни фақат табиий озиқ-овқатлардан олиш имкони бўлмаган ҳолларда, қўшимчалар ёрдамида ҳам истемол қилиш мумкин. Аскорбин кислотаси таблеткалар, капсулалар, кукун ёки суюқлик шаклида мавжуд. Бироқ, ҳаддан ташқари кўп миқдорда қабул қилиш ошқозон безовталиги ёки буйрак тошларининг шаклланишига олиб келиши мумкин.
Хулоса
Витамин С инсон организми учун муҳим озуқа моддаси бўлиб, иммун тизимини мустаҳкамлаш, тери саломатлигини сақлаш ва юрак-қон томир тизимини қўллаб-қувватлаш каби кўплаб фойдали хусусиятларга ега. Уни етарли миқдорда қабул қилиш соғлиқ учун жуда муҳим, шунинг учун рационда мева ва сабзавотларни етарли даражада истемол қилиш тавсия етилади. Шунингдек, агар керак бўлса, витамин С қўшимчаларидан ҳам фойдаланиш мумкин, лекин ҳаддан ташқари истемол қилишдан еҳтиёт бўлиш лозим.