Дюйм (инглизча: инч) — узунликни ўлчашда фойдаланиладиган қадимий бирликлардан бири бўлиб, ҳозирги кунда асосан АҚШ, Канада ва Буюк Британияда кенг қўлланилади. Дюйм халқаро ўлчов тизимида стандарт метрик бирлик бўлмаса-да, унинг технология, муҳандислик ва кундалик ҳаётдаги қўлланилиши ҳали ҳам сақланиб келмоқда. Ушбу мақолада дюймнинг тарихий илдизлари, аниқланиши ва замонавий амалиётдаги ўрни ҳақида батафсил тўхталиб ўтилади.
Тарихий илдизлари
Дюйм сўзи қадимги лотинча «унсиа» сўзидан келиб чиққан бўлиб, дастлаб узунлик ёки ҳажмнинг кичик бир қисми сифатида ишлатилган. Ўрта аср Европасида дюйм одатда инсоннинг бош бармоғи кенглигига тенг бўлган. Ҳар бир минтақада дюйм ўзига хос талқинларга эга эди, бу эса ўлчовнинг бир хил бўлмаслигига олиб келган.
1600-йилларда Буюк Британияда дюймни стандартлаштириш бўйича қадамлар ташланди. 1959-йилда эса АҚШ ва Буюк Британия биргаликда халқаро дюймни аниқлаш бўйича келишувга эришди. Ушбу келишувга кўра, 1 дюйм 25.4 миллиметрга (мм) тенг деб белгиланди.
Дюймнинг метрик тизимдаги аниқланиши
Замонавий ўлчов тизимида дюйм метрик бирликларга нисбатан қуйидагича аниқланади:
- 1 дюйм = 2.54 сантиметр (см)
- 1 дюйм = 25.4 миллиметр (мм)
- 1 дюйм ≈ 0.0254 метр (м)
Бу аниқлаш метрик тизим ва императорлик тизими ўртасидаги узвий боғлиқликни таъминлайди ва ўлчовларда аниқликни оширади.