Зангиота мақбараси Ўзбекистоннинг Тошкент вилоятида жойлашган бўлиб, диний ва тарихий аҳамиятга эга бўлган муқаддас қадамжолардан биридир. Бу мақбара халқ орасида “Зангиота” номи билан машҳур бўлган Шайх Хованди Тоҳур Зангиота хотирасига бағишлаб қурилган. Зангиота мақбараси нафақат ўзининг диний қадриятлари, балки меъморий жиҳатдан ҳам диққатга сазовор жой ҳисобланади. Бу мақбара мамлакатнинг кўплаб бурчакларидан зиёратчиларни жалб қилиб келмоқда.
Тарих ва афсоналар
Зангиота ҳақида кўплаб тарихий ва афсонавий ҳикоялар мавжуд. Асл исм-шарифи Шайх Хованди Тоҳур бўлган бу зодагон диний ва тасаввуфий фаолияти билан халқ орасида улкан ҳурмат қозонган. Манбаларга кўра, Зангиота ХИИИ–ХИВ асрларда яшаган ва унинг отаси Муҳаммад ибн Али ҳам диний илм билан шуғулланган. Шайх Хованди Тоҳур эса Тошкентда диний таълим олган ва ҳаётини халқни илоҳий йўлга чорлаш, тасаввуф фалсафасини ёйиш ва одамларга сабр-тоқат, меҳр-оқибатни ўргатишга бағишлаган. “Зангиота” номи эса “қора юзли ота” деган маънони англатувчи арабча сўздан келиб чиққан бўлиб, унинг ташқи қиёфаси ва феъл-атвори билан боғлиқ эканлиги таъкидланади.
Зангиота мақбарасининг қурилиши ва меъморияти
Мақбара ХИВ асрда Амир Темур томонидан барпо этилган ва кейинчалик ҳам бир неча марта таъмирланган. Мақбара мажмуаси Тошкент шаҳрининг жанубий ҳудудида, ҳозирги Зангиота туманида жойлашган. Бу ёдгорлик Амир Темур даврида анъанавий шарқона меъморчилик асосида, гўзал наққошлик ва ганч ўймакорлик санъатига эътибор қаратилиб барпо этилган.
Мақбара мажмуаси бир нечта бинолардан иборат бўлиб, бу ерда масжид, мадрасалар ва бошқа зиёратчилар учун зарурий жойлар ҳам мавжуд. Мақбара фасади нафис геометрик нақшлар ва арабий ёзувлар билан безатилган. Бинонинг тепасида мовий кошинли гумбаз мавжуд бўлиб, бу жойни Ўрта Осиёдаги кўплаб мақбаралар билан қиёслаш мумкин. Меъморий жиҳатдан бу мақбара Самарқанд, Шаҳрисабз каби шаҳарларда қурилган бошқа тарихий ёдгорликларга ўхшаб кетади, аммо ўзига хос хусусиятларга эга.
Зангиота мажмуасининг асосий қисмлари
Зангиота мақбараси қуйидаги асосий қисмлардан иборат:
Мақбара – бу мажмуанинг асосий қисми бўлиб, Шайх Хованди Тоҳурнинг мозори жойлашган. Мақбара ичида ўзига хос бир сокинлик ва муқаддас ҳислар ҳукмрон. Кўп зиёратчилар бу ерга келиб, ўз ниятларини билдириб, дуо қилишади.
Масжид ва мадраса – мақбара ёнида қурилган масжид ва мадраса мажмуага янада ўзгача руҳ бағишлайди. Масжиднинг ички қисми ва деворлари қадимий нақшлар билан безатилган бўлиб, у ерда намоз ўқиш учун махсус жойлар ажратилган. Мадраса эса бу ердаги диний билимларни ўргатиш, ёшларни тарбиялаш мақсадида ташкил этилган.
Зиёратчилар учун бошқа жойлар – мажмуада меҳмонлар ва зиёратчилар учун турли қулайликлар яратилган. Зиёратчилар учун масжид ёнида турли ёдгорлик дўконлари, муқаддас китоблар ва зиёратчиларга керакли бошқа нарсаларни сотиб олиш имконияти мавжуд.
Зангиота мақбарасининг диний ва маънавий аҳамияти
Зангиота мақбараси диний нуқтайи назардан муҳим қадамжо бўлиб, Ўзбекистонда яшовчи мусулмонлар учун қадрли маскан ҳисобланади. Халқ орасида Зангиота ҳақида кўплаб ҳикоялар мавжуд бўлиб, улар орқали у инсонпарвар, меҳрибон ва мурувватли инсон сифатида тилга олинади. Кўплаб зиёратчилар Зангиотага келиб, ўз дуоларини қилади ва қалбларида муқаддас ҳислар билан кетишади. Одатда бу жойда инсонлар хайрли ниятлар билан дуо қилишади ва руҳий покланиш ҳиссини бошдан кечиришади.
Зангиота мақбарасининг замонавий таъмирлаш ишлари
Ўзбекистонда мустақиллик йилларида маданий мерос ва диний ёдгорликларга бўлган эътибор ошди. Шу жумладан, Зангиота мақбараси ҳам давлат томонидан таъмирланиб, замонавий инфратузилма билан бойитилди. Мақбара атрофидаги ҳудуд ободонлаштирилди, зиёратчилар учун қўшимча қулайликлар яратилди. Шу билан бирга, бу ерга кўплаб хорижий ва маҳаллий туристлар жалб этилмоқда, бу эса Зангиота мақбарасининг тарихий ва маданий қадриятларини халқаро майдонда танитишга хизмат қилмоқда.
Хулоса
Зангиота мақбараси Ўзбекистон халқининг маданий ва диний меросининг бир қисми бўлиб, кўплаб асрлар давомида сақланиб келмоқда. У ерга ташриф буюриш нафақат Ўзбекистондаги зиёратчилар учун, балки бошқа давлатлардан келган сайёҳлар учун ҳам қизиқиш уйғотмоқда. Бу мақбара орқали ўтмиш авлодларимизнинг диний эътиқодлари, маънавияти ва қадриятлари ҳақида кўплаб маълумот олиш мумкин. Шайх Хованди Тоҳурнинг хотирасига бағишланган бу муқаддас маскан зиёратчилар қалбига ором беради ва уларга руҳий покланиш имконини тақдим этади.
Бу мақбара нафақат Ўзбекистон, балки Марказий Осиё мусулмонлари учун ҳам азиз бўлиб, унинг қадимийлик ва замонавийликни уйғунлаштириб келаётгани эътиборга лойиқдир.