Катаракта дунёда кўриш қобилиятини йўқотишнинг энг кенг тарқалган сабабларидан бири ҳисобланади. Ушбу касаллик кўз гавҳарининг хиралашиши натижасида юзага келади ва кўриш қобилиятининг пасайишига олиб келади. Катаракта одатда аста-секин ривожланади ва дастлаб сезилмаслиги мумкин. Ушбу мақолада катарактанинг сабаблари, белгилар, диагностика усуллари ҳамда даволаш усуллари ҳақида батафсил маълумот берилади.
Катарактанинг сабаблари
Катаракта турли сабабларга кўра ривожланиши мумкин. Унинг энг кенг тарқалган сабаби ёш билан боғлиқ ўзгаришлардир. Ёш ўтиши билан кўз гавҳари таркибидаги оқсиллар парчаланиб, хиралашишига сабаб бўлади. Бундан ташқари, генетик мойиллик ҳам муҳим омиллардан биридир. Баъзи инсонлар туғма катаракта билан дунёга келади ёки ёшлик даврида ушбу касалликка чалиниши мумкин.
Травмалар, масалан, кўзга қаттиқ зарба тегиши ёки куйишлар катарактанинг эрта ривожланишига сабаб бўлиши мумкин. Шунингдек, баъзи дорилар, айниқса, узоқ муддатли кортикостероидлар истеъмоли ҳам ушбу касалликни келтириб чиқариши мумкин. Қандли диабет, юқори қон босими ва бошқа сурункали касалликлар ҳам катарактанинг ривожланиш хавфини оширади. Узоқ вақт давомида ултрабинафша нурланишга дучор бўлиш ҳам кўзнинг хиралашишига олиб келиши мумкин.
Белгилар ва симптомлар
Катарактанинг дастлабки босқичларида одам сезиларли муаммоларга дуч келмаслиги мумкин. Бироқ, касаллик ривожланган сари қуйидаги симптомлар кузатилиши мумкин:
- Кўриш қобилиятининг пасайиши, хиралашган тасвир
- Ёрқин нурларга нисбатан сезувчанликнинг ошиши
- Икки ёки бир нечта тасвирни кўриш (диплопия)
- Рангларнинг хиралашиши ёки сарғайиши
- Кўзойнак ёки контакт линзалар ёрдамида ҳам кўриш қобилиятининг яхшиланмаслиги
Агар ушбу симптомлар пайдо бўлса, имкон қадар тезроқ офталмологга мурожаат қилиш тавсия этилади.
Диагностика усуллари
Катаракта диагностикаси учун шифокор бир нечта текширувларни амалга оширади. Аввало, кўриш қобилияти синовдан ўтказилади ва махсус ёруғлик билан кўзнинг ички тузилиши текширилади. Биомикроскопия ёрдамида кўз гавҳари хиралашиш даражаси баҳоланади. Бундан ташқари, ретиноскопия ёки офталмоскопия ёрдамида кўз тубининг ҳолати ҳам аниқланади. Кўзнинг босими ҳам ўлчаниши мумкин, чунки баъзи ҳолларда глаукома билан боғлиқ муаммолар ҳам кузатилади.
Катарактани даволаш усуллари
Катарактани даволаш касалликнинг оғирлик даражасига боғлиқ. Дастлабки босқичларда кўзойнак ёки контакт линзалар ёрдамида муаммони вақтинча ҳал қилиш мумкин. Бироқ, касаллик ривожланган сари ягона самарали даволаш усули жарроҳлик амалиётидир.
Катаракта жарроҳлиги бугунги кунда энг хавфсиз ва самарали оператсиялардан бири ҳисобланади. Оператсия давомида хиралашган кўз гавҳари олиб ташланади ва сунъий интраокуляр линза билан алмаштирилади. Факоемулсификатсия – энг замонавий ва кенг тарқалган усул бўлиб, унда ултратовуш ёрдамида хиралашган линза парчаланиб чиқарилади. Ушбу усул кичик кесик орқали амалга оширилади ва тикланиш даври қисқа бўлади.
Баъзи беморлар учун лазер катаракта жарроҳлиги ҳам тавсия этилади. Бу усул анъанавий жарроҳликдан янада аниқ ва камроқ инвазивдир. Оператсиядан кейин беморлар бир неча кун ичида одатий ҳаёт тарзига қайтиши мумкин, бироқ тўлиқ тикланиш бир неча ҳафта давом этиши мумкин.
Катарактани олдини олиш усуллари
Катарактанинг олдини олиш учун баъзи профилактик чораларни кўриш тавсия этилади. Энг муҳими, соғлом турмуш тарзини юритиш ва кўз саломатлигига эътибор қаратишдир. Қуёшдан ҳимояловчи кўзойнаклар тақиш ултрабинафша нурланишининг зарарли таъсиридан кўзни ҳимоя қилади. Соғлом овқатланиш, айниқса, антиоксидантларга бой маҳсулотларни истеъмол қилиш кўз саломатлигини сақлашга ёрдам беради.
Шунингдек, диабет ва қон босими каби сурункали касалликларни назорат қилиш ҳам муҳим аҳамиятга эга. Доимий равишда офталмологик текширувлардан ўтиш катарактанинг эрта аниқланишига ёрдам беради. Чекиш ва спиртли ичимликларни истеъмол қилишни камайтириш ҳам кўз соғлиғига ижобий таъсир кўрсатади.
Хулоса
Катаракта кўриш қобилиятининг пасайишига олиб келувчи жиддий касалликлардан бири бўлса-да, уни замонавий тиббиёт ёрдамида муваффақиятли даволаш мумкин. Касалликнинг сабаблари ва ривожланиш омилларини билиш, шунингдек, профилактик чораларни кўриш орқали кўз саломатлигини сақлаш мумкин. Катаракта диагностикаси ва даволаш усуллари доимий равишда такомиллашиб бораётганлиги сабабли, ҳар қандай шубҳали белгилар пайдо бўлганда, мутахассисга мурожаат қилиш муҳим ҳисобланади.