Конъюнктивит – бу кўзнинг ташқи қаватини ва кўз қопқоғи ички юзасини қоплайдиган юпқа шиллиқ пардаси (конъюнктива)нинг яллиғланишидир. Бу ҳолат халқ орасида «кўз яллиғланиши» ёки «қизил кўз касаллиги» деб ҳам юритилади. Касаллик турли ёшдаги инсонларда учраши мумкин, аммо айниқса болалар ва иммунитети паст одамлар орасида кўп тарқалган. Конъюнктивит одатда енгил ўтади, лекин баъзи ҳолларда жиддий асоратларга ҳам олиб келиши мумкин.
Касалликнинг турлари
Конъюнктивит бир нечта шаклларга бўлинади. Улар сабабига қараб фарқланади. Энг кенг тарқалган турлари қуйидагилар: вирусли конъюнктивит, бактериал конъюнктивит, аллергик конъюнктивит, кимёвий моддалардан келиб чиққан конъюнктивит ва бошқа кам учрайдиган шакллар. Ҳар бир турининг сабаблари, симптомлари ва даволаш усуллари бир-биридан фарқ қилади.
Вирусли конъюнктивит
Бу тур кўпинча шамоллаш, грипп ёки бошқа вирусли инфекциялар фонида пайдо бўлади. Аденовируслар энг кенг тарқалган сабабчидир. Вирусли конъюнктивит одатда иккала кўзни ҳам қамраб олади ва юқори даражада юқумли ҳисобланади. Кўзларда қичишиш, қизариш, сувли ажралмалар, ёруғликка сезувчанлик каби белгилар кузатилади. Кўпинча бурун битиши, иситма ёки бўғимларда оғриқ ҳам кузатилади.
Бактериал конъюнктивит
Бактериал конъюнктивитга стрептококк, стафилококк ёки гонококк каби бактериялар сабаб бўлади. Бу турда кўзда қалин ва сарғиш-яшил ажралмалар бўлади. Кўз очилаётганда қуруқ пўст қоплагани сезилади, айниқса эрталаблари. Бактериал шакл вируслиникига нисбатан тезроқ ва осонроқ даволанади, бироқ даволаниш кечикса, кўриш қобилиятига салбий таъсир қилиши мумкин.
Аллергик конъюнктивит
Аллергик конъюнктивит полен, ҳайвон жунлари, чанг ёки бошқа аллергенларга организмнинг ҳаддан ташқари реактив жавоби сифатида пайдо бўлади. Бу турда кўзда кучли қичишиш, қизариш, сув ажралиши, қовоқларнинг шишиши каби аломатлар бўлади. Одатда икки кўз ҳам зарарланади. Кўпинча бурни ҳам оқади, аксириш, бўғилиш ҳолатлари бўлади. Бу ҳолат фаслий аллергиялар билан боғлиқ равишда баҳор ва ёз ойларида кучаяди.
Кимёвий конъюнктивит
Кимёвий моддалар билан кўзга зарар етказилиши натижасида юзага келадиган конъюнктивит камроқ учрайди, лекин жуда хавфли бўлиши мумкин. Ишқорлар, кислоталар, чанг, тутун ёки бошқа кимёвий моддаларнинг таъсири натижасида кўз шиллиқ пардаси жиддий зарарланади. Бундай ҳолларда дарҳол кўзни тоза сув билан ювиш ва шифокорга мурожаат қилиш зарур.
Конъюнктивитнинг сабаблари
Касалликни юзага келтирувчи асосий омиллар турлича бўлиши мумкин. Вируслар, бактериялар, замбуруғлар, аллергенлар, чанг ва тутун, гигиена қоидаларига риоя қилмаслик, контакт линзаларни нотўғри ишлатиш, сузиш ҳавзаларидаги ифлос сувлар, кўзга бегона жисмлар тушиши – буларнинг барчаси конъюнктивит ривожланишига олиб келувчи омиллардир. Айрим ҳолатларда умумий иммунитетнинг пасайиши ҳам сабаб бўлиши мумкин.
Белгилари
Конъюнктивитнинг белгилари турига қараб фарқ қилиши мумкин, аммо қуйидагилар кўпчилик ҳолатда учрайди:
- Кўзнинг қизариши
- Кўришнинг ноаниқ бўлиши
- Кўзда ачишиш ёки қичишиш
- Кўз ёшланиши
- Йирингли ёки шилимшиқ ажралмалар (асосан эрталаб қуруқ бўлиб қолади)
- Кўз қовоқларининг шишиши
- Ёруғликка сезувчанлик
- Ҳарорат ва умумий ҳолсизлик (айниқса вирусли шаклида)
Конъюнктивитнинг асоратлари
Ўз вақтида даволанмаса ёки нотўғри муолажа қилинса, конъюнктивит бир қатор асоратларни келтириб чиқариши мумкин. Булар орасида корнеа (шохпарда)нинг шикастланиши, кўришнинг ёмонлашуви, сурункали яллиғланиш, ички кўз тузилмаларининг зарарланиши, кўздаги доғлар ёки қоришмалар бўлиши мумкин. Айниқса бактериал ва вирусли шаклларда асоратлар хавфи юқори ҳисобланади.
Диагностика
Конъюнктивитни аниқлаш учун шифокор беморнинг клиник кўринишини, симптомларини ва тарихини ўрганади. Зарур ҳолларда кўздан олинган ажралмани лабораторияда текшириш, микроскопик таҳлиллар, аллергик тестлар ёки қон таҳлиллари ўтказилади. Бу қўшимча текширувлар сабабни аниқ белгилаб, тўғри даволашни танлаш имконини беради.
Даволаш усуллари
Даволаш тури конъюнктивит сабабига боғлиқ бўлади:
Вирусли конъюнктивит: Одатда ўз-ўзидан тузалади. Антивирал дорилар фақат герпес вируси сабабли юзага келган ҳолатларда керак бўлади. Кўзни тозалаш, компресслар ва кўзга суртиладиган яллиғланишга қарши дорилар тавсия этилади.
Бактериал конъюнктивит: Антибиотик томчилар ёки малҳамлар билан даволанади.
Аллергик конъюнктивит: Аллергияни келтириб чиқарувчи омилдан узоқлашиш энг муҳим қадамдир. Антигистамин томчилар, совитувчи компресслар ва кортикостероид дорилар қўлланилади.
Кимёвий конъюнктивит: Кўзлар тоза сув билан ювилади ва зарарланган тўқималарни тиклаш учун даво чоралари қўлланилади.
Янги туғилган чақалоқлар учун махсус антибиотикли препаратлар шифокор назорати остида берилади.
Касаллик енгил ўтганда ва шифокор рухсати билан уй шароитида қуйидаги чораларга риоя қилиш мумкин: кўзни гигиеник тоза сувда ювиш, илиқ компресслар қўйиш, антисептик эритмалар билан ювиш, кўзларни қўл билан ишқаламаслик, гигиенани сақлаш, ўзига алоҳида сочиқ ва ёстиқдан фойдаланиш. Контакт линзаларни вақтинча ишлатмаслик тавсия этилади.
Олдини олиш чоралари
Конъюнктивитдан ҳимояланиш учун қуйидаги эҳтиёт чораларига амал қилиш муҳим: қўлларни тез-тез ювиш, кўзларни қўл билан ишқаламаслик, контакт линзаларни гигиеник қоидаларга амал қилиб ишлатиш, гигиена воситаларини бошқа одамлар билан алмашмаслик, аллергенлардан узоқ юриш, иммунитетни мустаҳкамлаш, жамоат жойларида (айниқса сузиш ҳавзаларида) гигиена қоидаларига амал қилиш.
Болалар ва конъюнктивит
Болаларда конъюнктивит кўпроқ учрайди, айниқса боғча ёки мактаб ёшида. Улар кўпроқ гигиена қоидаларига амал қилмайди, шунинг учун юқтириш эҳтимоли юқори. Болаларда конъюнктивит тез тарқалади, шунинг учун зудлик билан шифокорга мурожаат қилиш ва бошқа болалардан вақтинча ажратиш муҳим. Баъзида янги туғилган чақалоқларда ҳам конъюнктивит бўлиши мумкин, бу ҳолат алоҳида ёндашувни талаб қилади.
Ҳомиладорлар ва эмизикли аёллар
Ҳомиладорлик даврида конъюнктивит бўлса, даволашда фақат шифокор тавсияси билан ишлаш зарур. Кўплаб дорилар ҳомилага салбий таъсир қилиши мумкин. Шунингдек, эмизикли аёллар ҳам дори танлашда эҳтиёт бўлиши керак. Ҳар қандай дорини қабул қилишдан олдин шифокорга мурожаат қилиш шарт.
Хулоса
Конъюнктивит кенг тарқалган ва кўпчилик дуч келадиган кўз касалликларидан биридир. Унинг енгил шакллари уй шароитида даволаниши мумкин, аммо ҳар қандай шаклида ўз-ўзидан даво қидирмаслик, балки мутахассисга мурожаат қилиш энг тўғри йўлдир. Касалликни эрта аниқлаб, сабабини тўғри белгилаш орқали асоратларнинг олдини олиш ва кўз саломатлигини сақлаб қолиш мумкин. Гигиенага амал қилиш, иммунитетни мустаҳкамлаш ва эҳтиёт чораларини кўриш орқали конъюнктивитнинг олдини олиш мумкин.