Микроелементлар – бу организм учун жуда оз миқдорда зарур бўлган, лекин ҳаётий жараёнларда муҳим рол ўйнайдиган минераллар гуруҳидир. Улар ферментлар, гормонлар ва бошқа биологик фаол моддаларнинг таркибий қисми бўлиб, ҳужайраларнинг тўғри ишлашини таъминлайди.
Микроелементларнинг асосий турлари
Микроелементлар орасида темир, рух, ёд, мис, селен, марганес, молибден ва хром каби элементлар мавжуд. Ҳар бири ўзига хос вазифаларни бажаради ва танадаги турли тизимларнинг соғлом ишлашига ҳисса қўшади.
Темир
Темир – қизил қон таначаларининг асосий таркибий қисми бўлиб, организмга кислород етказиб беришда муҳим рол ўйнайди. Темир танқислиги камқонликка олиб келиши мумкин. Қизил гўшт, жигар, дуккаклилар ва яшил баргли сабзавотлар темирнинг асосий манбаларидир.
Рух
Рух иммунитет тизимини мустаҳкамлаш, яраларнинг тез битиши ва ферментатив жараёнларни қўллаб-қувватлаш учун керак. У, айниқса, ёнғоқ, гўшт, тухум ва денгиз маҳсулотларида кўп учрайди.
Ёд
Ёд қалқонсимон без гормонларини ишлаб чиқаришда асосий рол ўйнайди. Унинг етишмовчилиги қалқонсимон без касалликларига олиб келиши мумкин. Денгиз маҳсулотлари, ёдланган туз ва сут маҳсулотлари ёднинг яхши манбаларидир.
Мис
Мис қизил қон таначаларининг ҳосил бўлишида ва асаб тизимининг соғлом ишлашида муҳим. У ёнғоқ, жигар, денгиз маҳсулотлари ва ловияларда учрайди.
Селен
Селен антиоксидант хусусиятга эга бўлиб, организмни зарарли эркин радикаллардан ҳимоя қилади. У юрак касалликлари хавфини камайтиришга ёрдам беради. Селеннинг асосий манбалари балиқ, тухум ва бразилия ёнғоғидир.
Марганес
Марганес суякларнинг соғлом ривожланиши ва метаболизм жараёнларида иштирок этади. Ерёнғоқ, буғдой, юлаф ва яшил баргли сабзавотлар марганга бой маҳсулотлардир.
Молибден
Молибден ферментлар фаолиятида иштирок этиб, токсик моддаларни зарарсизлантиришга ёрдам беради. Уни дуккаклилар, дон маҳсулотлари ва сутдан олиш мумкин.
Хром
Хром инсулин сезувчанлигини ошириб, қон шакар даражасини бошқаришда ёрдам беради. У тухум, гўшт, балиқ ва дон маҳсулотларида учрайди.
Микроелементлар етишмовчилиги ва ортиқчалиги
Микроелементларнинг етишмовчилиги жиддий касалликларга олиб келиши мумкин. Масалан, темир танқислиги камқонликка сабаб бўлса, ёд етишмовчилиги қалқонсимон без касалликларига олиб келиши мумкин. Шунингдек, ортиқча миқдордаги микроелементлар ҳам зарарли бўлиши мумкин. Масалан, ҳаддан ташқари кўп селен истеъмоли токсик таъсир кўрсатиши мумкин.
Тўғри овқатланиш ва микроелементлар
Микроелементларни етарли даражада қабул қилиш учун мувозанатли овқатланиш муҳимдир. Табиий маҳсулотлар – энг яхши манба. Сунъий қўшимчалардан фойдаланганда эса дозага эътибор бериш лозим. Мутахассислар тавсиясига кўра, ҳар куни турли хил сабзавот, мева, дон маҳсулотлари, гўшт ва балиқ истеъмол қилиш соғлом ҳаёт тарзини таъминлайди.
Хулоса
Микроелементлар соғлом ҳаёт учун ажралмас аҳамиятга эга. Уларнинг ҳар бири организмда муҳим вазифаларни бажаради ва етишмовчилиги саломатликка жиддий таъсир кўрсатиши мумкин. Шу сабабли, тўғри овқатланиш орқали уларни етарли даражада қабул қилиш керак. Соғлом турмуш тарзини сақлашда микроелементларнинг ролини унутмаслик муҳим!