Инсон организми мураккаб ва мукаммал тизим бўлиб, унинг тўғри ишлаши учун турли хил озиқ моддалар талаб қилинади. Улардан бири минераллардир. Гарчи минераллар оз миқдорда керак бўлса ҳам, улар ҳаётий жараёнларнинг узлуксиз давом этишини таъминлайди. Келинг, организм учун муҳим бўлган асосий минераллар ва уларнинг функсиялари ҳақида батафсил тўхталиб ўтамиз.
Минералларнинг Аҳамияти
Минераллар организмда ҳужайралар фаолиятидан тортиб суякларнинг мустаҳкамлигигача бўлган кўплаб жараёнларда иштирок этади. Улар танамизда табиий равишда ҳосил бўлмайди, шунинг учун уларни озиқ-овқат ёки қўшимчалар орқали қабул қилиш зарур. Минераллар икки асосий гуруҳга бўлинади: макроминераллар ва микроелементлар. Макроминераллар танага нисбатан катта миқдорда керак бўлса, микроелементлар жуда оз миқдорда талаб қилинади, аммо уларнинг роли жуда муҳим.
Муҳим Макроминераллар
Калсий
Калсий суяк ва тишларнинг мустаҳкамлиги учун асосий элемент ҳисобланади. У мушакларнинг қисқариши, нерв сигналларининг узатилиши ва қон ивиш жараёнларида ҳам иштирок этади. Калсий етишмовчилиги суякларнинг мўртлашишига, остеопороз ва тиш касалликларига олиб келиши мумкин. Уни сут маҳсулотлари, яшил баргли сабзавотлар ва ёнғоқлардан олиш мумкин.
Магний
Магний мушак ва нерв тизими фаолиятини тартибга солади, юрак саломатлигини қўллаб-қувватлайди ҳамда энергия ишлаб чиқаришда иштирок этади. Шунингдек, стрессни камайтиришга ёрдам беради. Уни ерёнғоқ, бодом, исмалоқ ва дуккаклилардан олиш мумкин.
Калий
Калий ҳужайралардаги суюқлик мувозанатини сақлаб туриш ва юрак уришини назорат қилишда иштирок этади. У қон босимини тартибга солишга ёрдам беради. Банан, картошка, авокадо ва дуккаклилар калийнинг яхши манбаларидир.
Натрий
Натрий организмда суюқлик мувозанатини сақлашда ва асаб импулсларини узатишда иштирок этади. Аммо ортиқча натрий истеъмоли юқори қон босими ва юрак-қон томир касалликларига сабаб бўлиши мумкин. Натрийни асосан ош тузи ва қайта ишланган маҳсулотлардан олиш мумкин.
Фосфор
Фосфор суяк ва тишларнинг мустаҳкамлиги, ҳужайраларнинг ўсиши ва энергия алмашинувига ёрдам беради. Гўшт, балиқ, тухум ва ёнғоқлар фосфорнинг яхши манбаларидир.
Муҳим Микроелементлар
Темир
Темир қизил қон таначаларининг асосий таркибий қисми бўлиб, кислородни бутун организм бўйлаб ташиш учун жавобгардир. Темир етишмовчилиги чарчоқ, иммунитетнинг заифлашиши ва камқонликка олиб келиши мумкин. Уни қизил гўшт, жигар, яшил баргли сабзавотлар ва дуккаклилардан олиш мумкин.
Синк
Синк иммун тизимини қўллаб-қувватлайди, яраларни тез битишига ёрдам беради ва ҳужайраларнинг янгиланишида иштирок этади. Уни гўшт, денгиз маҳсулотлари, уруғлар ва ерёнғоқдан олиш мумкин.
Ёд
Ёд қалқонсимон без гормонларининг ишлаб чиқарилиши учун зарур бўлиб, метаболизмни тартибга солишга ёрдам беради. Ёд етишмовчилиги қалқонсимон без касалликларига олиб келиши мумкин. Денгиз маҳсулотлари ва ёдланган туз унинг асосий манбаларидир.
Селен
Селен антиоксидант хусусиятларга эга бўлиб, организмни зарарли эркин радикаллардан ҳимоя қилади ва юрак-қон томир тизими саломатлигини қўллаб-қувватлайди. Уни ёнғоқлар, балиқ ва тухумдан олиш мумкин.
Мис
Мис қон ҳосил бўлиш жараёнида иштирок этади ва нерв тизими фаолиятига ижобий таъсир кўрсатади. Уни ёнғоқлар, жигар ва денгиз маҳсулотларидан олиш мумкин.
Минералларнинг Етишмовчилиги ва Ортиқчалиги
Минераллар етишмовчилиги организмнинг турли функсияларига зарар етказиши мумкин. Масалан, темир танқислиги камқонликка, калсий етишмовчилиги эса суякларнинг мўртлашишига сабаб бўлади. Шунингдек, айрим минераллар ортиқча миқдорда истеъмол қилинганда ҳам салбий таъсир кўрсатиши мумкин. Масалан, ортиқча натрий юқори қон босими ва юрак касалликларига олиб келади, ортиқча темир эса жигар ва юрак фаолиятига зарар етказиши мумкин.
Хулоса
Минераллар инсон организми учун беқиёс аҳамиятга эга бўлиб, уларнинг ҳар бири муайян ҳаётий жараёнларда иштирок этади. Соғлом турмуш тарзини сақлаш ва организм эҳтиёжларини қондириш учун минераллар етарли даражада қабул қилиниши лозим. Турли хил ва мувозанатли овқатланиш минераллар етишмовчилигидан сақланишга ёрдам беради. Шундай экан, кунлик ратсионимизга эътибор қаратиш ва минералларни тўғри миқдорда истеъмол қилиш соғлом ҳаёт сари муҳим қадамдир.