Миопия — бу кўриш муаммоси. Бундай одам яқиндаги нарсаларни аниқ кўради, лекин узоққа қараса хиралашиб кўринади. Мисол учун бемор китобни ўқий олади, лекин доскадаги ёзувни яхши кўрмайди. Бу ҳолатда кўз шакли бироз чўзилган бўлади ёки кўз нури нотўғри синади. Натижада, тасвир кўзнинг ички қисмининг тўғри жойига эмас, олдинроққа тушади — шунинг учун узоқни кўриш қийинлашади.
Миопиянинг сабаблари
Миопиянинг ривожланишига кўплаб омиллар таъсир қилиши мумкин. Асосий сабаблари қуйидагилардир:
- Ирсий омиллар: Агар ота-онада миопия мавжуд бўлса, болада ҳам бу касаллик ривожланиш эҳтимоли юқори бўлади.
- Кўп вақт давомида яқин масофада ишлаш: Телефон, планшет, ноутбук, китоб каби қурилмаларга узоқ тикилиш кўз мускулларини чарчатиб, миопияни келтириб чиқаради.
- Кам вақт очиқ ҳавода бўлиш: Табиий ёруғлик етишмаслиги кўз соғлиғига салбий таъсир қилади.
- Нотўғри ёритилган жойда ўқиш ёки ёзиш: Ёруғлик етарли бўлмаган муҳитда кўриш фаолияти кучайиб, кўз зўриқади.
- Нотўғри овқатланиш ва витамин етишмовчилиги: Айниқса А витамини, Омега-3 ёғ кислоталари ва лутеин моддаси кўз учун муҳим ҳисобланади.
Миопиянинг турлари
Миопия уч асосий турга бўлинади: оддий (физиологик), юқори даражали ва прогрессив. Оддий миопия одатда ўрта мактаб ёшида бошланади ва енгил даражада бўлади, кўпинча -1.00 дан -3.00 диоптрия оралиғида бўлади. Юқори даражали миопия -6.00 диоптриядан юқорироқ бўлиб, у кўз тўр пардасида жиддий ўзгаришларга олиб келиши мумкин. Прогрессив миопияда эса кўриш даражаси йилдан-йилга ёмонлашади, бу эса кўз саломатлиги учун хавфли бўлиши мумкин.
Миопиянинг белгилари
Миопиянинг асосий белгиси — узоқда жойлашган объектларни аниқ кўрмасликдир. Бироқ бошқа симптомлар ҳам кузатилади:
- Узоқдаги ёзувлар ёки белгиларни ноаниқ кўриш
- Телевизорга ёки доскага яқинлашишга эҳтиёж сезиш
- Кўзни қисиб қараш одати
- Кўз оғриғи ёки бош оғриғи
- Тез чарчаш, айниқса кўп ўқиганда ёки компьютердан фойдаланганда
- Кўзнинг тез-тез қичишиши ёки ёш оқиши
Миопияни ташхислаш
Миопия офталмолог томонидан кўз текширувлари орқали аниқланади. Кўриш кескинлиги махсус линзалар ёрдамида ўлчанади. Шунингдек, рефрактометрия усули билан кўзнинг диоптриясини аниқлаш мумкин. Кўз тубини текшириш орқали ретинада ўзгаришлар бор-йўқлиги аниқланади. Айниқса, прогрессив ёки юқори даражали миопия ҳолатида мунтазам кўз текширувлари ўта муҳим ҳисобланади.
Миопияни даволаш усуллари
Миопияни тўлиқ даволаш ҳозирча имконсиз, аммо уни тўхтатиш, енгиллаштириш ёки янада ёмонлашишининг олдини олиш мумкин. Энг кенг тарқалган даволаш усули бу оптик тузатиш бўлиб, яъни кўзойнак ёки контакт линзалар тақилади. Кўзойнаклар ёрдамида ёруғлик тўғри тарзда тўр пардага йўналтирилади. Контакт линзалар эса кўзни табиийроқ кўришга ёрдам беради.
Бундан ташқари, ортокератологик линзалар (тунги линзалар) ҳам мавжуд бўлиб, уларни тунда тақиш орқали корнеани вақтинча текислаш мумкин. Бу усул айниқса болаларда миопияни секинлаштиришда самарали ҳисобланади.
Яна бир замонавий усул бу — лазерли коррекция, масалан, LASIK, LASEK ёки PRK каби операциялар. Бу усуллар орқали корнеа шакли ўзгартирилади ва кўз нурлари тўғри йўналади. Аммо лазер операцияси барча беморларга ҳам тавсия этилмайди, айниқса ёш болаларда.
Миопиянинг олдини олиш
Миопиянинг олдини олиш болалик давридан бошланиши керак. Бола очиқ ҳавода кўпроқ вақт ўтказиши, табиий ёруғликда ўйнаши керак. Ҳар 30-40 дақиқалик яқин масофадаги ишлар ортидан кўз дам олишга муҳтож — бу “20-20-20” қоидаси асосида амалга оширилади: ҳар 20 дақиқада, 20 сония давомида, 20 фут (6 метр) узоқликдаги нарсага қараш тавсия этилади. Тўғри ёритилган хонада ишлаш, мониторга 50-70 см масофа сақлаш, эргономик ҳолатда ўтириш ҳам муҳим саналади.
Болаларга ётган ҳолатда ўқиш ёки қоронғида ўқиш зарарли эканлигини тушунтириш керак. Шунингдек, кўзга фойдали бўлган витаминлар — А, C, E, лутеин, цинк каби моддаларга бой озиқ-овқатларни истеъмол қилиш лозим.
Миопиянинг асоратлари
Миопия ўз вақтида назорат қилинмаса, турли асоратларга олиб келиши мумкин. Юқори даражали миопияда тўр парда ажралиши (ретинал ажралиш), кўз ички босими (глаукома), катаракта (линзанинг хиралашуви) хавфи ошади. Шунингдек, бу ҳолатлар доимий бош оғриғи, кўзнинг зўриқиши ва чарчашига сабаб бўлади. Айниқса, прогрессив миопия ҳолатида ҳар йили кўзнинг диоптрияси ўзгариб боради, бу эса янги кўзойнак ёки линзалар тайёрлашга олиб келади.
Миопия ва замонавий ҳаёт тарзи
Бугунги кунда рақамли технологиялар ҳаётимизнинг ажралмас қисмига айланган. Телефон, планшет, ноутбук каби қурилмалардан узоқ вақт фойдаланиш кўзга зўр бериб, миопиянинг эрта ривожланишига олиб келмоқда. Болалар ва ўсмирлар айниқса хавф гуруҳида туради. Шу сабабли ота-оналар фарзандларининг экран вақтини назорат қилиши, экран ёрқинлиги, ҳарорат созламалари, контраст даражасини тўғри созлаши керак. Бу билан кўз саломатлиги сақлаб қолинади.
Миопия ва психологик таъсир
Миопия нафақат жисмоний, балки психологик жиҳатдан ҳам таъсир кўрсатади. Айниқса, болалар ва ўсмирлар орасида кўзойнак тақишдан уялиш, ўзини бошқалардан фарқли ҳис қилиш ҳоллари учрайди. Бу эса ўз-ўзини баҳолашда пасайиш, ижтимоий чекланиш, ҳатто депрессив ҳолатларга олиб келиши мумкин. Шу сабабли ота-оналар ва ўқитувчилар болаларга бу ҳолатнинг оддийлиги, уни бошқариш мумкинлигини тушунтиришлари керак.
Хулоса
Миопия бугунги кунда кенг тарқалган кўриш муаммоларидан бири бўлиб, уни эрта аниқлаш, олдини олиш ва тўғри назорат қилиш орқали ёмонлашувини секинлаштириш мумкин. Тўғри турмуш тарзи, мунтазам офталмологик текширувлар, кўз дам олиш қоидаларига амал қилиш, зарур ҳолларда оптик ёки жарроҳлик аралашувлар миопия билан муваффақиятли яшаш имконини беради. Фарзандларимизнинг келажаги порлоқ бўлиши учун уларнинг кўз саломатлигига болаликдан эътибор қаратишимиз муҳим.
