Помидор – дунё бўйлаб кенг тарқалган сабзавот бўлиб, асосан Соланасеае, яъни итузумдошларга мансуб ўсимлик ҳисобланади. У илк марта Жанубий Америкада етиштирилган бўлиб, ҳозирда деярли ҳар бир ҳудудда экилади. Помидор нафақат таомлар учун асосий маҳсулот сифатида, балки парҳез ва соғлиқни сақлашда ҳам муҳим рол ўйнайди. Ҳозирги кунда помидорнинг юзлаб навлари бор: катта, кичик, юмалоқ, чўзилган, қизил, сариқ, ҳатто қора рангдаги навлари мавжуд.
Помидорнинг таркиби
Помидор ўзининг бой таркиби билан ажралиб туради. Унда А, К, К витаминлари, фолий кислотаси, бета-каротин, калий, магний, фосфор, мис каби микроелементлар мавжуд. Айниқса, помидорга қизил ранг берувчи ликопин моддаси жуда фойдали ҳисобланади. У кучли антиоксидант сифатида организмни эркин радикаллардан ҳимоя қилади. Бундан ташқари, помидор жуда кам калорияли бўлиб, 100 граммида атиги 18-20 килокалория мавжуд. Бу уни парҳез овқатлар рўйхатига киритади.
Помидорнинг фойдали томонлари
Помидор юрак-қон томир тизимини мустаҳкамлашда катта аҳамиятга эга. Ликопин юрак хуружларини камайтиради, қон босимини меъёрда ушлаб туради ва холестерин даражасини пасайтиришга ёрдам беради. Шу сабабли, юрак хасталиклари хавфи юқори бўлган инсонларга помидор истеъмол қилиш тавсия этилади.
Иммунитетни мустаҳкамлашда ҳам помидор ўз ўрнига эга. К витамини ва бошқа антиоксидантлар иммун тизимини фаоллаштиради ва шамоллаш, грипп каби касалликларга қарши курашишда ёрдам беради. Айниқса, янги узилган помидор бу борада кучли таъсирга эга.
Помидор тери саломатлиги учун ҳам фойдали. Унинг таркибидаги витаминлар ва антиоксидантлар терининг ёш ва соғлом кўринишига ёрдам беради. Косметологияда помидор асосида ниқоблар тайёрланади, уларнинг таъсири билан тери тиниқлашади, яллиғланишлар камаяди ва ёғли тери меъёрлашади.
Помидор ҳазм тизими фаолиятини яхшилайди. Ундаги толалар ичак ҳаракатларини кучайтиради, қабзиятнинг олдини олади ва токсинлар организмдан чиқарилишига ёрдам беради. Айниқса, янги помидор шарбатини ичиш организмни тозалайди ва овқат ҳазм бўлишини енгиллаштиради.
Помидор кўриш қобилиятини сақлаб қолишда ҳам фойдалидир. А витамини ва бета-каротин кўз саломатлигини қўллаб-қувватлайди, айниқса қоронғиликда кўриш қобилиятини яхшилайди. Шунингдек, ёш билан боғлиқ кўз касалликларини олдини олишда помидор истеъмоли муҳим рол ўйнайди.
Помидор саратон касалликларининг олдини олишда ҳам муҳим ўрин эгаллайди. Тадқиқотларга кўра, ликопин простата, ўпка, ошқозон, меъда ости бези каби аъзоларда саратон ҳужайраларининг ривожланишини секинлаштиради. Бу помидордан мунтазам фойдаланишнинг соғлиқ учун қандай фойдали эканлигини яна бир бор тасдиқлайди.
Помидор нерв тизими учун фойдали бўлиб, ундаги Б гуруҳ витаминлари нерв ҳужайраларининг озиқланишини таъминлайди. Бу эса стресс, чарчоқ ва депрессияга қарши курашишда ёрдам беради. Помидор истеъмоли инсон кайфиятини кўтаради, асабийликни камайтиради.
Помидорнинг зарарли томонлари
Ҳар қандай маҳсулот сингари, помидор ҳам меъёрдан ортиқ истеъмол қилинганда ёки айрим шахслар учун салбий таъсир кўрсатиши мумкин. Энг аввало, аллергик реаксияларга мойил инсонлар учун помидор эҳтиёткорлик билан истеъмол қилиниши лозим. Чунки помидор тери тошмалари, қичишиш, йўтал ва ҳатто нафас етишмовчилигига олиб келувчи аллерген бўлиши мумкин.
Помидор таркибида ўткир кислотали моддалар мавжуд бўлгани учун, у меъда кислотаси юқори бўлган, гастрит ёки меъда яраси билан оғриган одамларга зарар етказиши мумкин. Бундай ҳолатларда помидорни пиширилган ҳолда ёки фақат шифокор тавсияси билан истеъмол қилиш керак.
Помидор оғир тошма касалликлари билан оғриган беморларга ҳам салбий таъсир кўрсатиши мумкин. Айниқса, буйрак тошлари бор инсонлар учун помидор хавфли бўлиши мумкин, чунки у оксалат моддасини ўз ичига олади, бу эса тошларнинг кўпайишига сабаб бўлади.
Пишмаган ёки яшил помидор таркибида соланин деб аталувчи заҳарли модда бўлади. Бу модда одам организмига зарар етказиши, интоксикатсия, кўнгил айниши, бош оғриғи ва ҳолсизликка олиб келиши мумкин. Шу сабабли пишмаган помидорни истеъмол қилиш қатъиян тавсия этилмайди.
Бундан ташқари, консерваланган помидор маҳсулотлари – масалан, кетчуп, томат пастаси ёки помидор соуслари – таркибида кўпинча консервантлар, туз ва шакар кўп бўлади. Бу эса гипертония, семизлик ва бошқа метаболик касалликлар хавфини оширади. Шунинг учун помидордан фойда олиш учун уни табиий ҳолатда истеъмол қилиш мақсадга мувофиқ.
Помидор билан дори воситаларининг ўзаро таъсирини ҳам ёдда тутиш керак. Айрим дори воситалари билан бирга помидор истеъмоли уларнинг таъсирини кучайтириши ёки аксинча, камайтириши мумкин. Масалан, қон суюлтирувчи дорилар билан бирга помидор истеъмоли қон кетишини кучайтириши мумкин. Шу сабабли, мунтазам дори қабул қилаётган инсонлар помидорни ратсионга киритишдан олдин шифокор билан маслаҳатлашишлари лозим.
Хулоса
Помидор инсон организми учун жуда кўп фойдали хусусиятларга эга. У юрак саломатлиги, тери гўзаллиги, кўриш қобилияти ва иммунитетни мустаҳкамлашда катта рол ўйнайди. Аммо ҳар қандай маҳсулот каби, уни ҳам меъёрида истеъмол қилиш муҳим. Баъзи ҳолатларда, айниқса соғлиқ билан боғлиқ муаммолар мавжуд бўлса, помидор зарарли бўлиши мумкин. Шу сабабли, индивидуал ҳолатга қараб, помидордан оқилона фойдаланиш соғлом турмуш тарзининг муҳим бир қисмига айланиши мумкин. Энг асосийси, ҳар бир маҳсулотни ўзингизга мос миқдорда ва сифатли ҳолатда танлашни унутманг.