Қизамиқ юқумли вирусли касаллик бўлиб, одатда болаликда учрайди. Морбилливирус деб аталадиган вирус келтириб чиқарадиган қизамиқ нафас олиш йўли билан осонгина тарқалади ва жиддий асоратларни келтириб чиқаради. Ушбу мақолада қизамиқ белгилари, касалликнинг тавсифи ва даволаш усуллари батафсил кўриб чиқилади.
Қизамиқнинг белгилари
- Иситма: Қизамиқ инфексияси одатда иситма билан бошланади. Юқори иситма тананинг инфексияга жавобидир.
- Йўталиш: Вирус нафас олиш йўли билан тарқаганлиги сабабли, йўталиш ва аксуриш инфексияланган одамлар билан алоқа қилиш натижасида бошқа одамларга юқиш хавфини ошириши мумкин.
- Кўзларда қизариш ва яллиғланиш: Кўзларда қизариш, ёруғликка сезгирлик ва сув оқиши каби белгилар кузатилиши мумкин.
- Бурун оқиши: Сувли ва шаффоф бурун оқиши қизамиқ инфексиясининг белгиларидан биридир.
- Фотофобия: Ёруғликка ўта сезгирлик кўзда ноқулайлик туғдириши мумкин.
- Доғлар ва пуфакчалар: Энг характерли аломатлардан бири теридаги қизил доғлар ва пуфакчалардир. Бу доғлар одатда юздан бошланади ва бутун танага тарқалади.
- Заифлик ва иштаҳа йўқолиши: Касаллик одатда инсоннинг умумий соғлиғига таъсир қилади ва заифлик ва иштаҳани йўқотиш каби аломатларга олиб келиши мумкин.
- Лимфа тугунларининг шишиши: Инфексия лимфа тугунларининг шишишига олиб келиши мумкин.
Касалликнинг тавсифи
Қизамиқ Морбилливирус деб аталадиган парамиксовирус томонидан яратилган РНК вируси билан боғлиқ. Инфексияланган одам одатда бурун ва оғиз томчилари орқали бошқаларга юқиши мумкин. Вирус ҳаво орқали юқадиган касаллик бўлиб, бемор йўталганда ёки аксирганда ҳосил бўладиган томчилар билан нафас олишни англатади.
Қизамиқ одатда икки даврдан иборат:
Бошланғич давр (инкубатсия даври): Вирусни юқтиргандан кейин симптомлар пайдо бўлгунга қадар бўлган давр. Бу давр одатда 10-14 кун.
Иккинчи давр (симптоматик давр): Аломатлар пайдо бўладиган ва бемор юқумли бўлган давр. Бу даврда иситма, йўтал ва бурун оқиши каби белгилар кузатилади.
Даволаш усуллари
Дам олиш ва суюқлик истеъмоли: Қизамиқни даволашда асосий стратегия беморнинг дам олиши ва этарли миқдорда суюқлик ичишидир. Бу тананинг қаршилигини ошириши ва тикланишни тезлаштириши мумкин.
Иситмани туширувчи дорилар: иситмани пасайтириш учун паратсетамол ёки ибупрофен каби антипиретик препаратлардан фойдаланиш мумкин. Бироқ, аспириндан фойдаланиш болаларда қизамиқ билан боғлиқ бўлган Рее синдроми хавфини ошириши мумкин, шунинг учун аспиринни ўз ичига олган дори-дармонларни ишлатмаслик керак.
Кўзни парвариш қилиш: Кўзлардаги қизариш ва сезгирлик учун совуқ компресслар қўлланилиши мумкин. Ёруғлик сезгирлигини энгиш учун хонани заиф ёритиш тавсия этилади.
Вирусга қарши дорилар: Баъзи ҳолларда, айниқса хавф остида бўлган одамларда, шифокорлар антивирал препаратларни тавсия қилишлари мумкин.
Ҳимоявий эмлаш: Қизамиқга қарши эмлаш касалликнинг олдини олишнинг энг самарали усули ҳисобланади. Одатда болаларга қизамиқ, қизилча ва паротитга (ММР) қарши вактсина қилинади.
Асоратлари ва олдини олиш
Қизамиқ одатда энгил касалликдир, лекин баъзи ҳолларда жиддий асоратларни келтириб чиқариши мумкин. Энг кўп учрайдиган асоратларга қулоқ инфексиялари, пневмония, миянинг яллиғланиши (энсефалит) ва кўришнинг йўқолиши киради.
Қизамиққа қарши вактсинани мунтазам равишда юбориш билан олдини олиш мумкин. Вактсина одатда болаларга икки дозада қўлланилади ва касалликнинг олдини олишда жуда самарали.
Хулоса
Қизамиқ юқумли ва потентсиал жиддий касалликдир. Эрта ташхис қўйиш ва тегишли даволаниш билан, одатда, энгил ўтади. Бироқ, жиддий асоратларни олдини олиш ва касалликнинг тарқалишини олдини олиш учун эмлаш жадвалига риоя қилиш керак. Аломатлар кузатилганда, шифокор билан боғланиш ва тегишли даволанишни бошлаш муҳимдир.