Қин қичишиши сабаблари, даволаш ва олдини олиш

Қин қичишиши сабаблари, даволаш ва олдини олиш

Қин қичишиши (баъзида ундан қуйқалар келиши ҳам мумкин) қин шиллиқ қаватининг юқумли ёки юқумсиз яллиғланишининг натижасидир (вагинит), кўпинча вулва яллиғланиши билан бирга кечади (вулвовагинит). Аломатлар, шунингдек, тирнаш ҳисси, ёниш ҳисси, қизариш ва баъзида дизурия ва диспарунияни ўз ичига олиши мумкин. Вагинит белгилари гинекологик шикоятларнинг энг кенг тарқалган қисмидир.

Қин қичишиши патофизиологияси

Қиндан келувчи оз миқдордаги қуйқа нормал ҳолат, айниқса эстроген даражаси юқори бўлса. Юқори эстроген даражаси қуйидаги ҳолатларда кузатилади:

• Овулятсиядан бир неча кун олдин
• Ҳаётнинг дастлабки 2 хафтаси давомида (чунки она эстрогенлари туғруқдан олдин болага ўтади)
• Биринчи ҳайздан бир неча ой олдин ва ҳомиладорлик пайтида (эстроген ишлаб чиқариш кўпайганда)
• Эстроген ўз ичига оладиган ёки эстроген ишлаб чиқаришни кўпайтирадиган дориларни қўллашда (масалан, баъзи туғиш учун дорилар)

Бундай ҳолатларда тирнаш ҳисси, ёниш ҳисси ва қичишиш қуйқа билан бирга бўлмаслиги керак.

Одатда, репродуктив ёшдаги аёлларда Лактобасиллус бактериялари нормал қин флорасининг асосий таркибий қисмидир. Ушбу бактериялар қин пҲ қийматини нормал даражада ушлаб туради (3.8-4.2), шу билан патоген бактерияларнинг кўпайишини олдини олади. Шунингдек, юқори эстроген даражаси маҳаллий ҳимоя вазифасини бажаради ва қин шиллиқ қаватининг нормал қалинлигини таъминлайди.

Бактериал қин патогенларини кўпайтиришга мойил бўлган омиллар:

• Антибиотиклар (лактобактериялар сонини камайтириши мумкин)
• Ҳайз кўриш қони, сперма уруғи ёки лактобактериялар камайганлиги сабабли ишқорий қин пҲ даражаси бузилиши.
• Ёмон шахсий гигиена
• Жуда кўп ювиниш
• Ҳомиладорлик
• Қандли диабет
• Қин ичидаги бегона нарсалар (масалан, унутилган тампон)

Қин қичишичи келиб чиқиши

- Болаларда

Вагинит одатда ичак флорасини юқиши туфайли ривожланади. 2 ёшдан 6 ёшгача бўлган қизларда бунинг сабаби қин гигиенасига нотўғри амал қилиш(масалан, бўшалишдан кейин қин йўналишида артиниш, ахлатдан кейин қўлларни ювмаслик) бўлиши мумкин.

Кўпик ёки совун таркибидаги кимёвий моддалар вулванинг яллиғланишига ва қичишишига олиб келиши мумкин. Қиндаги чет жисмлар нонспесифик вагинитни келтириб чиқариши мумкин, кўпинча кам ҳолатларда қон ҳам кетиши мумкин.

- Репродуктив ёшдаги аёлларда

Вагинит одатда юқумли ҳисобланади. Энг кенг тарқалган турлари:

• бактериал вагиноз,
• кандидозли вагиноз
• триҳомоназ вагиноз (одатда жинсий йўл билан юқадиган)

Баъзида бошқа инфексиялар ҳам (масалан, гонорея, хламидиал инфексия)қуйқа ажралишни келтириб чиқариши мумкин. Ушбу инфексиялар кўпинча тос аъзоларининг яллиғланиш касаллигини келтириб чиқаради.

Баъзи ҳолларда генитал герпес ҳам қин қичишини келтириб чиқаради, аммо одатда бундай касалликда оғриқ ва ошқозон яраси пайдо бўлади.

Вагинитга бегона жисмлар ҳам сабаб бўлиши мумкин (унутилган тампон). Юқумли бўлмаган яллиғлантирувчи вагинит жуда кам учрайди.

- Климакс ёшидаги аёлларда қин қичишиши:

Климакс ёшидаги аёлларда атрофик вагинит кенг тарқалган сабабдир.

Бошқа сабабларга сийдик ушлолмайдиган аёлларда ёки ётоқдаги беморларда қин саратони, бачадон бўйни саратони, эндометриал саратон ва кимёвий таъсирли вулвит киради.

- Барча ёшдаги аёлларда қин қичишиши:

Ҳар қандай ёшдаги қин ва вулва инфексияларига мойил бўлган ҳолатларга қуйидагилар киради:

• Ичак ва жинсий аъзолар орасидаги фистулалар (ичак ва қин микрофлораси аралашиб кетишига сабаб бўлади)
• Тос аъзолари ўсмалари ёки нурланиш (зарарли тўқималар ва муолажалар организмнинг иммунитет ҳимоясини сусайтириш)
• Фистула одатда туғруқ пайтидаги травма ёки эпизётомия пайтида юқма инфексия натижасида юзага келади, аммо баъзида ичакнинг яллиғланиш касаллиги ёки тос бўшлиғида ўсма борлиги ёки тос аъзоларида оператсиядан кейинги асорат сифатида ҳам пайдо бўлади ( масалан, гистеректомия, тўғри ичакдаги оператсия).

Юқумли бўлмаган вулвит вулвовагинит билан касалланганларнинг 30% ни ташкил этади. Бу юқори сезувчанлик ёки турли хил моддаларга, жумладан, санитария пуркагичлари, парфюмерия, совун, оқартириш, мато юмшатувчи моддалар, баъзан эса спермитсидлар, қин кремлари ёки мойлаш материаллари, латекс презервативлар, контратсептив қин узуклари ва диафрагмаларга реаксиялар натижасида келиб чиқиши мумкин.

Қин қичишиши патофизиологияси

Анамнез

Ушбу касаллик тарихи аломатларни (қичишиш, ёниш, оғриқ, қуйқа келиши), уларнинг давомийлиги ва интенсивлигини ўз ичига олади. Қиндан келувчи қуйқа мавжуд бўлганда, бемордан ажратманинг ранги ва ҳиди ҳақида ва юқорида келтирилган аломатларнинг кучайишига ёки заифлашишига олиб келадиган омиллар (айниқса ҳайз кўриш ва жинсий алоқалар билан боғлиқ) ҳақида сўраш керак. Шунингдек, гигиена спрейлари ёки парфюмерия, спермитсидлар, қин кремлари ёки мойлаш материаллари, латекс презервативлар, вагинал контрасептив узуклар ва диафрагмалардан фойдаланиш тўғрисида сўралади.

Тана тизимларини текшириш касалликнинг сабабини кўрсатадиган аломатларни излашни ўз ичига олиши керак, шу жумладан:

• Иситма ёки титроқ, қорин ёки ошқозондаги оғриқлар: тос аъзоларининг яллиғланиш касаллиги ёки систит
• Полиурия ва полидипсия: Янги аниқланган қандли диабет

Шунингдек тиббий анамнезда қуйидаги ҳолатлар билан боғлиқ хавф омиллари тўғрисидаги маълумот бўлиши керак:

• Кандидоз инфексияси (масалан, сўнгги антибиотиклардан фойдаланиш, диабет, ОИВ инфексияси, бошқа иммунодепрессив касалликлар)
• Турли сабабларга кўра қуйқалар келиши (масалан, Крон касаллиги, ошқозон яраси ёки ошқозон-ичак саратони, тос суяги ёки ректал оператсия, туғруқ пайтидаги шикастлар)
• Жинсий йўл билан юқадиган касалликлар (масалан, ҳимояланмаган жинсий алоқа, кўплаб шериклар билан жинсий алоқада бўлиш)

Обектив текшириш

Жисмоний текширув тос органларига қаратилган.

Ташқи жинсий аъзолар эритема, шикаст ва шиш борлигини аниқлаш учун текширилади. Бачадон бўйни яллиғланиш (масалан, трихомониаз) ва қуйқаларни аниқлаш учун текширилади. Вагинал пҲ ўлчанади ва қуйқа намуналари таҳлил учун олинади. Бачадоннинг сезгирлигини аниқлаш учун бимануал текширув ўтказилади.

Қин қичишичини аломатлари

Қуйидаги аломатлар хавфли:

• Болалардаги трихомониаз вагинит (жинсий зўравонликни англатади)
• Нажас чиқиши (агар кўринмаса ҳам, фистулалар борлигини билдиради)
• Тос бўшлиғидаги иситма ва оғриқ
• Климакс ёшидаги аёллардаги қонли оқим

Қин қичишиши натижаларни шарҳлаш

Болаларда қиндан қуйқа ажралиш қин ичида бегона жисм борлигини кўрсатиши мумкин. 

Вагинал оқма ва сервитсит мавжудлигида, жинсий йўл билан юқадиган касалликлар борлигини текшириш керак. Носпесифик вулвовагинит - барча юқоридаги ташхислар топилмаганда қўйилади.

Репродуктив ёшдаги аёлларда вагинитни одатдаги қуйқалардан ажратиш керак:

• Одатда қиндан оқиш сутли оқ ёки шилимшиқ, ҳидсиз ва безовта қилмайдиган оқма келади; ички кийимни намлаши мумкин.
• Бактериал вагинозда эса балиқ ҳидига эга бўлган суюқ, кулранг оқинди мавжуд бўлади.
• трихомониаз инфексиясида кўпикли, сариқ-яшил қин қуйқаси ва тирнаш ҳисси мавжуд бўлади.
• Кандидал вагинит - оқ, творогга ўхшаш оқинди келиб, ҳайз кўришдан бир ҳафта олдин тез-тез кучайиб боради ва жинсий алоқадан кейин ҳам кучаяди.
• Аллергик реаксияларда нисбатан оз миқдорда қуйқа билан сезиларли даражада тирнаш ҳисси мавжуд бўлиб, яллиғланишни келтириб чиқаради.

Сервитсит натижасидаги оқмалар (тос аъзоларининг инфексияси туфайли) вагинитдаги ҳолатга ўхшаш бўлиши мумкин. Қорин оғриғи, бачадон бўйни силжиши пайтида оғриқ ва бачадон бўйни яллиғланиши тос аъзоларининг юқумли касаллигини кўрсатади.

Барча ёшдаги аёлларда қин қичишиши ва қиндан қуйқа келиши тери касалликлари (масалан, псориаз, темиратки) натижасида юзага келиши мумкин, буни одатда касаллик тарихи ва терини текшириш натижасида топиш осон.

Сувли ва қонли оқмалар вулва саратони, қин саратони ёки бачадон бўйни саратонидан келиб чиқиши мумкин; саратонни таҳлиллар ва биопсия орқали вагинитдан ажратиш мумкин.

Атрофик вагинитда ажралиш кам бўлиб, сувли ва шаффоф ёки қалин ва сарғиш бўлиши мумкин. Диспаруния тез ривожланиб, қин тўқималари ингичка ва қуруқ бўлиб қолади.

Қин қичишишида таҳлиллар

Барча беморлар қуйидаги таҳлилларни топширишлари керак:

• пҲ
• Нам анатомик намунани тайёрлаш
• Калий гидроксиди (КОҲ) синови

Гонорея ва хламидия учун тест юқумли бўлмаган сабаблар (масалан, аллергия, бегона жисм) аниқ бўлмаса амалга оширилади.

Вагинал қуйқа кўрсаткич қоғоз ёрдамида таҳлил қилиниб, 4,0 дан 6,0 пҲ гача, 0,2 пҲ оралиғида  бўлади. Кейин, пахта тампон билан материални 2 шиша устига қўйилиб; бир шишада материал 0,9% натрий хлорид билан эритилади (шўр эритмадаги нам препарат), иккинчисида - 10% КОҲ (КОҲ синови) ўтказилади.

КОҲ тестидан фойдаланиб, "балиқ" ҳиди келиб чиқиши аниқланади, бу эса трихомониаз вагинити ва бактериал вагинозда ҳосил бўлган аминлар мавжудлигидан далолат беради. Препаратлар микроскоп билан текширилади; КОҲ кўпчилик материалларни эритади, замбуруғ гифаларидан ташқари ва идентификатсияни осонлаштиради.

Материаллар микроскоп ёрдамида физиологик эритмада текширилиб, бунда ҳаракатланувчи трихомониазни аниқлаш мумкин, улар тезда ҳаракатсиз бўлиб қолади ва мазок олинганидан кейин бир неча дақиқа ўтгандан сўнг аниқлаш қийин бўлади.

Қин қичишишини даволаш

Юқорида айтиб ўтилган барча касалликларни даволаш керак.

Гигиенага риоя қилиш ва жинсий аъзоларни тоза сақлаш керак. Совун ва кераксиз маҳаллий препаратлардан фойдаланишдан сақланинг. Агар керак бўлса, гипоаллерген совундан фойдаланиш керак. Музли пакетли компресс ёки илиқ ванналарни вақти-вақти билан ишлатиш (сода билан ёки содасиз) оғриқ ва қичишишни енгиллаштиради. Агар вулванинг сурункали яллиғланишининг сабаби тутилмаслик ёки ётоқли касаллик бўлса, гигиена энг яхши терапия ҳисобланади.

Агар аломатлар ўртача ёки оғир бўлиб, юқорида санаб ўтилган чоралар самарасиз бўлса, дори-дармон зарур. Қичишишга қарши кортикостероидлар (масалан, керак бўлганда кунига 2 марта 1% гидрокортизон) вулвага қўлланилиши мумкин, аммо қинга эмас. Антигистаминлар қичишишни енгиллаштиради ва уйқучанликни келтириб чиқаради, беморларга ухлаб қолишга ёрдам беради.

Ўсмирин ёшдаги қизларга қин гигиенаси асосларини ўргатиш керак (масалан, ичакни бўшатгандан ва сийдик чиқаргандан кейин қинни олддан орқага қандай қилиб тўғри артиш, қўлларни ювиш, қинга тегмаслик).

Ёши катта аёлларда қин қичишиши

- Климакс ёшидаги аёлларда эстроген даражасининг сезиларли даражада пасайиши қин шиллиқ қаватининг (атрофик вагинит) ингичкалаши, инфексия ва яллиғланиш таъсирига мойилликнинг кучайишига олиб келади. Кекса ёшдаги аёлларда эстроген даражасининг пасайишининг бошқа кенг тарқалган сабаблари орасида тухумдонларни олиб ташлаш, тос суяги нурланиши ва баъзи кимёвий терапия препаратлари ҳам сабаб бўлиши мумкин.

- Атрофик вагинитда яллиғланиш кўпинча ғайритабиий, кам миқдордаги оқимга олиб келади, бу сувли ва шаффоф ёки қалин ва сарғиш бўлиши мумкин. Диспаруния тез-тез ривожланиб, қин тўқималари ингичка ва қуруқ бўлиб қолади.

- Ёмон гигиена (масалан, ўзини тута олмайдиган беморларда) сийдик ёки нажасдаги кимёвий қўзғатувчилар туфайли вулванинг сурункали яллиғланишига олиб келиши мумкин.

- Климакс ёшидаги аёлларда бактериал вагиноз, кандидал вагинит ва трихомониаз вагинит кам учрайди, аммо хавф омиллари бўлган беморларда пайдо бўлиши мумкин.

- Климаксдан кейин саратон ривожланиш хавфи ортади, шунинг учун қонли ёки сувли оқмалар кўпинча саратон мавжудлигини кўрсатиши мумкин; шунинг учун менопаузадан кейинги аёлларда ҳар қандай қиндан келган қуйқани текширилиши керак.

Асосий натижалар

• Шикоятлар кўпинча ўзига хос бўлади.
• Вагинал қичишиш ва ёниш ҳиссининг сабаблари беморнинг ёшига қараб фарқ қилади.
• Кўпгина беморларда вагинал пҲ ўлчови ва қуйқаларнинг микроскопик текшируви талаб этилади; агар керак бўлса, жинсий йўл билан юқадиган касалликлар мавжудлиги учун бактериал таҳлил амалга оширилади.
• Климакс ёшидаги аёлларда ҳар қандай қиндан келган қуйқа зудлик билан текширилиши керак.

Мақоладаги маълумотлар танишиш мақсадида берилган. Ушбу мақолада берилган дори препаратларини қўллашга қарши кўрсатмалар мавжуд. Қўллашдан олдин мутахассис билан маслаҳатлашишингиз зарур.