Қизилча бу юқори даражада юқумли бўлган вирусли инфексион касаллик бўлиб, одатда болалар орасида кенг тарқалган. Бу касалликнинг тиббий номи рубеолла бўлиб, уни қизамиқ билан адаштирмаслик керак. Гарчи номлари ўхшаш бўлса-да, қизилча ва қизамиқ турли вируслар сабабли юзага келади. Қизилча касаллиги кўпинча енгил кечади, аммо баъзи ҳолларда у асоратларга олиб келиши мумкин. Айниқса ҳомиладор аёллар учун бу касаллик жуда хавфли ҳисобланади, чунки у ҳомилага зарар етказиши ёки туғма нуқсонларга олиб келиши мумкин.
Қизилчанинг келиб чиқиш сабаби
Қизилчани рубеолла вируси чақиради. Бу вирус одам организмига нафас йўллари орқали киради ва организм бўйлаб тарқалади. Касаллик асосан томчи йўли орқали юқади, яъни бемор йўталганда, аксирганда ёки гапирганда вирус ҳавога тарқалади ва соғлом инсон уни нафас билан ютиб олади. Бу вирус жуда юқумли бўлиб, бемор билан бевосита алоқада бўлган одамлар орасида тез тарқалади. Қизилча билан касалланган одам атрофидаги одамларга касалликни юқиши мумкин бўлган давр симптомлар бошланишидан бир ҳафта олдин бошланади ва тўлиқ тузалгунига қадар давом этади.
Касалликнинг белгилар
Қизилча симптоми дастлаб шамоллашга ўхшаш енгил белгилар билан бошланади. Беморларда ҳарорат кўтарилиши, умумий ҳолсизлик, иштаҳа йўқолиши, бурун битиши, йўталиш ва кўзларда яллиғланиш (конъюнктивит) кузатилади. Бу аломатлар бир неча кун давом этади, сўнгра танада майда, пушти ёки қизғиш тошмалар пайдо бўлади. Тошмалар дастлаб юзда бошланиб, кейин бўйинга, орқага, қўл ва оёқларга тарқалади. Баъзан лимфа тугунлари шишади, айниқса бўйин ва қулоқ орқасидаги тугунлар сезиларли даражада катталашади. Бу тошмалар одатда оғриқсиз бўлади ва уч-тўрт кун ичида йўқолади. Айрим ҳолларда касаллик жуда енгил кечади, ҳатто бемор ўзида касаллик мавжудлигини сезмаслиги ҳам мумкин.
Қизилчанинг асоратлари
Аксарият ҳолларда қизилча енгил кечади ва ҳеч қандай муаммо туғдирмайди. Бироқ баъзи ҳолларда, айниқса иммунитети заиф ёки ҳомиладор аёлларда бу касаллик жиддий асоратларга олиб келиши мумкин. Ҳомиладор аёллар учун қизилча айниқса хавфли, чунки бу вирус туғма рубеолла синдроми деб аталадиган ҳолатга олиб келиши мумкин. Бу ҳолатда янги туғилган болаларда юрак нуқсонлари, карсоқлик, кўрлик ёки мия ривожланишида нуқсонлар кузатилади. Бундан ташқари, камдан-кам ҳолларда, лекин баъзи беморларда энсефалит (мия яллиғланиши) ёки қон ивишининг бузилиши каби жиддий муаммолар пайдо бўлиши мумкин. Шунингдек, лимфа тугунларининг яллиғланиши ёки ревматик белгиларга ўхшаш ҳолатлар кузатилган.
Қизилчанинг олдини олиш
Қизилчанинг олдини олишнинг энг самарали усули — бу ваксина. Қизилчага қарши ММР (қизамиқ, эпидемик паротит ва қизилча) ваксинасини болаликда олиш зарур. Бу ваксина одатда 12 ойлик чақалоқларга қилинади, кейин эса 4-6 ёш оралиғида иккинчи доза юборилади. Ваксина нафақат касалликдан ҳимоя қилади, балки касаллик тарқалишининг олдини олишга ҳам ёрдам беради. Оммавий эмлаш дастурлари орқали бутун аҳолининг иммунитети мустаҳкамланади, бу эса инфексия тарқалишини сезиларли даражада камайтиради. Ваксина олмаган шахслар, айниқса ҳомиладор аёллар, касаллик тарқалаётган даврда жамоат жойларидан йироқ бўлишлари ва эҳтиёт чораларини кўришлари керак.
Касалликни ташхислаш
Қизилчанинг ташхиси одатда клиник симптомлар асосида қўйилади, яъни шифокор тошмалар, тана ҳарорати ва бошқа белгиларни инобатга олиб касалликни аниқлайди. Аммо баъзан бу етарли бўлмайди, чунки бошқа кўплаб вирусли инфексиялар ҳам шунга ўхшаш тошмалар билан намоён бўлади. Шунинг учун баъзи ҳолларда қон таҳлиллари орқали рубеолла вирусига қарши антитаналар миқдори ўлчанади. Айниқса ҳомиладор аёлларда бу таҳлиллар муҳим аҳамиятга эга, чунки вирус ҳомилага салбий таъсир кўрсатиши мумкин.
Қизилчани даволаш
Қизилча учун махсус антивирал дори воситалари мавжуд эмас. Даволаш асосан симптомларни енгиллаштиришга қаратилган бўлади. Бемор тинч ва сокин муҳитда бўлиши, етарлича суюқлик ичиши, дам олиши ва енгил овқатлар истеъмол қилиши керак. Кўзларда ачишиш ёки қизариш бўлса, ёруғликдан сақланиш ва кўз гигиенасига риоя қилиш тавсия этилади. Ҳарорат юқори бўлса, совуқ компресслар қўлланилиши мумкин. Лимфа тугунлари оғриқли бўлса, енгил оғриқ қолдирувчи воситалар ёрдам беради. Антибиотиклар фақат иккиламчи бактериал инфексия бўлса буюрилади, акс ҳолда вирусли касалликларда антибиотиклар фойдасиз бўлади.
Қизилча ва ҳомиладорлик
Қизилча ҳомиладор аёллар учун энг хавфли бўлган инфексиялардан бири ҳисобланади. Агар аёл ҳомиладорликнинг биринчи уч ойида қизилча билан касалланса, туғма нуқсонлар хавфи жуда юқори бўлади. Бу ҳолат “туғма рубеолла синдроми” деб юритилади. У янги туғилган чақалоқларда юрак камчиликлари, катаракта, эшитишнинг йўқолиши, ақлий заифлик каби оғир ҳолатларга олиб келади. Шу сабабли ҳомиладорликни режалаштираётган аёлларга қизилчага қарши бор-йўқлигини текширтириш тавсия этилади. Агар иммунитет бўлмаса, ҳомиладорликдан камида бир ой олдин эмланиш керак бўлади. Ҳомиладорлик пайтида эса бу ваксина тавсия этилмайди.
Эпидемиологик назорат
Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти ва кўплаб давлатлар қизилчани йўқ қилишни мақсад қилган. Бунинг учун оммавий эмлаш дастурлари олиб борилади, касаллик ҳолатлари аниқланганда эса уларни кузатиш ва изолятсия қилиш чоралари кўрилади. Касаллик аниқланган одамлар билан бевосита алоқада бўлган шахслар аниқланиб, уларнинг ваксина олган-олмаганлиги аниқланади. Шунингдек, эпидемиологик ҳолат яхшиланиши учун соғломлаштириш ва санитария тадбирлари кучайтирилади. Аҳоли орасида ваксинанинг аҳамияти, касалликнинг хавфлилиги ҳақида тушунтириш ишлари олиб борилади.
Хулоса
Қизилча ўзининг енгил кечиши билан кўпчиликда хавфли касаллик сифатида қабул қилинмаслиги мумкин. Аммо бу нотўғри фикрдир, айниқса ҳомиладор аёллар ва иммунитети заиф одамларда бу инфексия жиддий оқибатларга олиб келиши мумкин. Ваксинатсия бу касалликдан ҳимояланишнинг энг самарали усулидир. Ўз вақтида эмланиш нафақат шахсий саломатликни, балки бутун жамият соғлиғини ҳимоя қилади. Шу сабабли ҳар бир инсон ўзининг ва фарзандларининг эмланганлигига ишонч ҳосил қилиши керак. Касалликнинг олдини олиш, эрта ташхис ва тўғри парвариш қилиш орқали қизилчанинг салбий оқибатларини камайтириш мумкин.