Қичима – бу терида сезиладиган ёқимсиз, кўпинча чидаб бўлмас ҳолат бўлиб, одатда қашишга олиб келади. Бу ҳолат турли сабабларга кўра юзага келади ва беморнинг кундалик ҳаёт сифатини сезиларли даражада пасайтириши мумкин. Қичима алоҳида симптом бўлиши ҳам, муайян касалликнинг белгиси сифатида намоён бўлиши ҳам мумкин. У бутун тана бўйлаб ёки маълум бир жойда кузатилиши мумкин, ҳолатга қараб қисқа муддатли ёки узоқ давом этувчи бўлиши мумкин.
Қичима кўплаб одамларда камида бир марта кузатиладиган ҳолатдир. Баъзи ҳолларда бу вақтинчалик ва безарар бўлиши мумкин, аммо узоқ давом этса ёки бошқа симптомлар билан кечса, эътиборсиз қолдирилмаслиги керак. Тери қичишиши ёш, жинс ёки миллат танламайди, аммо сабабларига қараб айрим гуруҳлар орасида кўпроқ учраши мумкин.
Қичима сабаблари
Қичиманинг сабаблари жуда кўп ва ҳар хил бўлиши мумкин. Энг оддий сабабларидан бири бу аллергик реаксия ҳисобланади. Масалан, айрим овқатлар, дорилар, чанг, ҳайвонлар жунлари ёки гигиена воситаларига бўлган аллергия терининг қичишишига олиб келади. Бундан ташқари, контакт дерматити деб аталувчи ҳолатда, терининг маълум бир моддага, масалан, совун ёки косметикага сезгирлиги туфайли қичима пайдо бўлади.
Яна бир кенг тарқалган сабаб – қуруқ тери. Айниқса совуқ мавсумда, тананинг намланиши камайганида тери қурийди ва бу қичишишга олиб келади. Ёши катта одамларда бу ҳолат кўпроқ учрайди, чунки қариш билан тери табиий ёғ ишлаб чиқаришни камайтиради.
Баъзи ҳолатларда қичима ички касалликларнинг белгиси сифатида юзага келади. Жигар, буйрак, қалқонсимон без, қандли диабет ёки қон касалликлари билан боғлиқ бўлган организмдаги ўзгаришлар тери сезувчанлигини оширади. Айниқса, буйрак етишмовчилигида организмда йиғилиб қолган токсинлар терига таъсир қилиб, қичимага сабаб бўлади.
Яллиғланишли тери касалликлари ҳам қичимага олиб келади. Эгзема, псориаз ёки атопик дерматит каби касалликлар терининг сурункали яллиғланиш ҳолатлари бўлиб, уларнинг асосий белгиларидан бири айнан қичишишдир.
Инфексиялар ҳам қичима сабабларидан бири ҳисобланади. Замбуруғлар, бактериялар ёки вируслар таъсирида терининг айрим қисмларида қичишиш, тошмалар, яллиғланишлар пайдо бўлади. Айниқса, бош териси ёки оёқ бармоқлари орасида юзага келадиган замбуруғли инфексиялар кучли қичишиш билан кечади. Шунингдек, паразитлар – масалан, бит, қизил чувалчанглар ёки қандала – терига кириб олиб қичимага сабаб бўлади.
Баъзан эса руҳий ҳолатлар – стресс, хавотир ёки депрессия ҳолатлари ҳам организмда физиологик ўзгаришларга олиб келиб, қичишишга сабаб бўлиши мумкин. Бу ҳолатда қичима одатда аниқ жойга эга эмас, умумий сезги тарзида кузатилади.
Қичиманинг симптомлари ва кечиши
Қичима асосий симптом бўлиши мумкин ёки бошқа симптомлар билан бирга кечиши мумкин. Масалан, қичишаётган жойда қизариш, тошма, яллиғланиш, қаттиқлашган тери, қуруқлик ёки суюқлик чиқиши каби белгилар пайдо бўлиши мумкин. Баъзи ҳолатларда тери қонашигача қашилса, у инфексияларга очиқ ҳолатга келади.
Қичишишнинг кучи ва давомийлиги сабабга қараб ҳар хил бўлади. Масалан, аллергик реаксия натижасида пайдо бўлган қичима қисқа давом этади ва аллерген олиб ташлангач йўқолади. Сурункали касалликлар, масалан, экзема ёки буйрак касалликлари билан боғлиқ қичишиш эса узоқ давом этувчи ва такрорланувчи бўлиши мумкин.
Тунда кучаядиган қичишиш ҳолатлари ҳам учрайди. Бундай ҳолатлар беморнинг уйқу сифатига жиддий таъсир қилади, руҳий ҳолатини ёмонлаштиради ва стрессни кучайтиради.
Диагностика ва ташхис
Қичиманинг сабабини аниқлаш учун шифокор бемордан тўлиқ анамнез – яъни касаллик тарихи ва симптомлари ҳақида маълумот олади. Сўнгра тери ҳолати кўздан кечирилади ва зарур бўлса, лаборатория текширувлари ўтказилади. Қонни умумий таҳлил қилиш, аллергия тестлари, жигар ёки буйрак функсияларини текшириш, теридан намуна олиш каби текширувлар қичиманинг сабабини аниқлашда муҳим аҳамиятга эга.
Агар қичима аниқ жойда ва тошма билан кечаётган бўлса, дерматологик текширувлар асосий ўринда бўлади. Бироқ умумий ёки ички касалликлар билан боғлиқ бўлса, терапевт ёки бошқа ихтисослашган шифокорлар билан ҳамкорликда ташхис қўйилади.
Даволаш усуллари
Қичимани даволаш, аввало, унинг сабабини аниқлаб, шу сабабни бартараф этишга қаратилади. Агар сабаб аллергия бўлса, аллерген билан контактни тўхтатиш ва антиҳистамин препаратларни қабул қилиш керак бўлади. Қуруқ тери билан боғлиқ қичишишда эса терини мунтазам равишда намловчи кремлар ва ёғлар қўлланилади.
Агар қичима яллиғланишли тери касаллиги билан боғлиқ бўлса, кортикостероид асосидаги малҳамлар ва яллиғланишга қарши дорилар тавсия этилади. Инфексиялар сабаб бўлса, антифунгал ёки антибактериал воситалар керак бўлади. Паразитар инфексияларда эса махсус воситалар билан даволаш зарур.
Баъзан қичима сабабини аниқлаш имкони бўлмайди, бундай ҳолатларда симптоматик даволаш қўлланилади – яъни фақат қичишишни камайтиришга қаратилган усуллар қўлланилади. Антиҳистаминлар, совитувчи лосонлар, ментол, каламин каби воситалар вақтинчалик енгиллик беради.
Қичимага қарши даволашда гигиена қоидаларига қатъий риоя қилиш муҳимдир. Иссиқ сувда узоқ чўмилишдан сақланиш, қаттиқ совунлардан фойдаланмаслик, терини тирнашдан асраш – бу барча омиллар даволаш жараёнини тезлаштиради.
Олдини олиш чоралар
Қичима юзага келмаслиги учун олдини олиш чоралари муҳим рол ўйнайди. Энг аввало, терини доимий тоза тутиш, гигиенага амал қилиш зарур. Қуруқ терига эга одамларга ҳар куни юмшатувчи ва намлантирувчи воситалардан фойдаланиш тавсия этилади.
Аллергенлардан сақланиш ҳам муҳим омиллардан биридир. Аллергияга мойиллиги бор одамлар косметик воситалар, овқатлар ёки атроф-муҳитдаги аллергенларга эҳтиёткорлик билан ёндашишлари керак.
Кийим танлашда ҳам табиий материаллардан тайёрланган, ҳаво ўтказадиган ва терини қичиштирмайдиган кийимлар афзал. Айниқса, синтетик матолар ва жуда тор кийимлар тери билан ишқаланиб, қичишга олиб келиши мумкин.
Тўғри овқатланиш, ички органларнинг соғлом ишлашини таъминлайди, бу эса тери соғлиғи учун ҳам муҳимдир. Кўпроқ сув ичиш, мева-сабзавотларга бой овқатланиш терини соғлом сақлайди ва қуриб кетишини олдини олади.
Стрессни камайтириш ва психологик барқарорликни сақлаш ҳам қичимага қарши курашда муҳим омиллардандир. Руҳий ҳолат билан боғлиқ қичишишда медитатсия, нафас машқлари ёки психологик ёрдам самара беради.
Хулоса
Қичима – бу оддий ноқулайликдан тортиб, жиддий касалликларнинг белгиси бўлишигача бўлган кенг кўламли ҳолатдир. У организмда юзага келаётган ички муаммолар ёки ташқи таъсирлар натижасида юзага келади. Қичимага сабаб бўлган омилларни аниқлаб, тўғри даволаш чорасини кўриш унинг сурункали тус олишининг олдини олади. Ҳар қандай қичима узоқ давом этса, ўз-ўзини даволаш эмас, балки шифокорга мурожаат қилиш тавсия этилади. Бу нафақат симптомни бартараф этиш, балки организмдаги бошқа муаммоларни эрта аниқлаш имконини беради.