Ҳайвонлар дунёси биологик хилма-хиллигининг муҳим қисмини ташкил этувчи тирик организмлардир. Ушбу мақолада биз ҳайвонот дунёсининг умумий хусусиятларини, унинг хилма-хиллиги ва экотизимлардаги аҳамиятини кўриб чиқамиз.
Ҳайвонларнинг тавсифи
Ҳайвонлар эукариотик организмлар типи- Анималиа га тегишли. Бу мавжудотлар ҳаракатланиш, кўп ҳужайралилик, гетеротроф озиқланиш ва асосан жинсий кўпайиш каби умумий хусусиятларга эга. Ҳайвонлар турли хил анатомик тузилмалар, яшаш жойлари ва хатти-ҳаракатлари билан жуда хилма-хилликни намойиш этадилар.
Ҳайвонларнинг хусусиятлари
- Кўп ҳужайралилик: Ҳайвонлар бир нечта ҳужайрадан ташкил топган кўп ҳужайрали организмлардир. Ҳужайралар турли тузилиш ва функтсияларга эга бўлиши мумкин, бу организмга мураккаб тузилиш беради.
- Ҳаракат қилиш қобилияти: Ҳайвонлар одатда ҳаракат қилиш қобилиятига эга. Ҳар хил турдаги ҳайвонлар турли хил ҳаракат усулларидан фойдаланадилар. Баъзилар юриш, югуриш ёки сузиш каби ҳаракатлар билан ҳаракат қилишади, бошқалари эса учиш ёки эмаклаш каби турли усулларни афзал кўрадилар.
- Гетеротроф озиқланиш: Ҳайвонлар ўзлари озиқ-овқат ишлаб чиқара олмайдилар ва улар ташқаридан органик моддалар олиб озиқланадилар. Улар овқатни ҳазм қилади ва энергия билан таъминлаш учун фойдаланади. Озиқ-овқат манбалари ўсимликлар, бошқа ҳайвонлар ёки ҳатто ўлик органик моддаларни ўз ичига олиши мумкин.
Ҳайвонларнинг хилма-хиллиги
Ҳайвонлар ақл бовар қилмайдиган хилма-хилликка эга. Денгизларда, қуруқликда ва ҳавода яшайдиган кўплаб ҳайвонлар турлари мавжуд. Улар судралиб юрувчилар, қушлар, сутемизувчилар, балиқлар, ҳашаротлар ва умуртқасизлар каби турли гуруҳларга бўлинган. Ҳар бир гуруҳ ўзига хос хусусиятларга, мослашишга ва яшаш жойларига эга бўлган кўплаб турларни ўз ичига олади.
Асосий турларининг сони ва яшаш жойлари
| Turlari | Misol | Ta'riflangan turlar | Yer | Dengiz | Chuchuk suv | Erkin yashash | Parazit |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Boʻgʻimoyoqlilar |  |
1 257 000 | 1 000 000 (hasharotlar) |
>40 000 ( Malakostraca) |
94 000 | Ha | >45 000 |
| Mollyuska |  |
85 000 107 000 |
35 000 | 60 000 | 5 000 12 000 |
Ha | >5600 [ |
| Xordalilar |  |
>70 000 | 23 000 | 13 000 | 18 000 9 000 |
Ha | 40 (somba) |
| Yassi chuvalchanlar |  |
29 500 | Ha | Ha | 1300 | Ha 3000–6500 |
>40 000 4 000–25 000 |
| Nematoda |  |
25 000 | Ha (tuproq) | 4000 | 2000 | 11 000 | 14 000 |
| Annelida |  |
17 000 | Ha (tuproq) | Ha | 1750 | Ha | 400 |
| Cnidaria |  |
16 000 | Ha | Ha (kam) | Ha | >1350 (miksozoa) |
|
| Porifera |  |
10 800 | Ha | 200–300 | Ha | Ha | |
| Ignaterililar |  |
7500 | 7500 | Ha | |||
| Bryozoa | .jpg) |
6000 | Ha | 60–80 | Ha | ||
| Rotifera |  |
2000 | >400 | 2000 | Ha | ||
| Nemertea |  |
1350 | Ha | Ha | Ha | ||
| Tardigrada | .jpg) |
1335 | Ha (nam o'simliklar) |
Ha | Ha | Ha |
Ҳайвонларнинг аҳамияти
Ҳайвонлар экотизимларда ва табиий мувозанатни сақлашда муҳим рол ўйнайди. Озиқ-овқат занжирининг бир қисми сифатида улар бошқа организмлар учун озиқ-овқат манбалари бўлиб, ўсимликлар популятсиясини назорат қилишда самаралидир. Шунингдек, баъзи ҳайвонлар ўсимликларни чанглатиш орқали ўсимликларнинг кўпайишига ёрдам беради.
Одамлар учун ҳайвонлар ҳам муҳимдир. Кўпгина ҳайвонлар турлари озиқ-овқат, тўқимачилик, дори-дармонлар ва уй ҳайвонлари сифатида ишлатилади. Табиатнинг бир қисми сифатида ҳайвонлар одамларнинг ҳаёт сифатини яхшилайди ва иқтисодий аҳамиятга эга.
Хулоса
Ҳайвонлар табиатдаги биологик хилма-хилликнинг муҳим қисмидир. Улар кўп ҳужайралилик, ҳаракатланиш ва гетеротроф озиқланиш каби хусусиятларга эга. Ҳайвонлар хилма-хиллиги ва экотизимлардаги роли билан табиий дунёнинг ажралмас қисмидир. Улар табиатда ҳам, одамлар учун ҳам муҳим аҳамиятга эга ва экотизимлар мувозанатини таъминлайди.