Ҳалқум саратони — ҳалқум соҳасидаги ҳужайраларнинг назоратсиз кўпайиши ва ўсимта ҳосил бўлиши натижасида юзага келадиган касаллик. Ҳалқум саратони эркакларда аёлларга қараганда тез-тез учрайди ва одатда 50 ёшдан ошган одамларда кўп учрайди. Ҳалқум саратонининг энг муҳим сабаби чекишдир. Сигарет чекувчиларда томоқ саратони хавфи чекмайдиганларга қараганда 10-20 баравар юқори. Сигарет тутунидаги зарарли моддалар ҳалқум шиллиқ қаватини безовта қилади ва вақт ўтиши билан ҳужайралар ДНКсига зарар этказади. Бу ҳужайраларнинг ғайритабиий бўлинишига олиб келади ва саратонни келтириб чиқаради. Чекишдан ташқари, спиртли ичимликларни истеъмол қилиш, сурункали рефлюкс, инфексияси, ортиқча вазн, кимёвий моддаларга таъсир қилиш, генетик мойиллик ва тўйиб овқатланмаслик каби омиллар ҳам ҳалқум саратонга олиб келиши мумкин.
Ҳалқум саратон белгилари
Ҳалқум саратон белгиларига қуйидагилар киради:
Ҳиқилдоқ: Бу ҳалқум саратонининг энг кенг тарқалган аломатидир. Овоз пайчаларининг ўсимтаси туфайли овоз хириллаши пайдо бўлади. Агар товуш 2-3 ҳафтадан кўпроқ давом этса, шифокор билан маслаҳатлашиш керак.
Ютишда қийинчилик: ҳалқум саратон ўсиб бориши билан қизилўнгачни торайтириб, ютишда қийинчилик туғдириши мумкин.
Нафас қисилиши: ҳалқум саратони трахеяни тўсиб қўйиши ва нафас қисилишига олиб келиши мумкин. Нафас қисилиши кучайиши мумкин, айниқса жисмоний машқлар пайтида ёки ётганда.
Йўтал: ҳалқум саратони йўтал рефлексини қўзғатиши мумкин. Йўтал одатда қуруқ ва доимийдир. Баъзи ҳолларда қонли балғам пайдо бўлиши мумкин.
Бўйиннинг шишиши: томоқ саратони бўйиндаги лимфа тугунларига тарқалиши ва бўйиннинг шишишига олиб келиши мумкин. Бўйиндаги қаттиқ ва оғриқсиз шишлар эътиборга олиниши керак.
Вазн йўқотиш: Томоқ саратони иштаҳани йўқотиш, кўнгил айниши, қусиш ва ютиш қийинлиги каби сабабларга кўра килограмм ҳалок бўлишига олиб келади. Оғирликни йўқотиш тўсатдан ва сабабсиз бўлиши мумкин.
Оғриқ: Томоқ саратони қулоқ, томоқ ёки бўйин оғриғига олиб келиши мумкин. Оғриқ одатда бир томонлама бўлиб, ҳаракат билан кучаяди.
Ҳалқум саратоннинг сабаблари
- Ҳалқум саратонининг энг муҳим сабаби чекишдир. Чекувчиларда томоқ саратони хавфи чекмайдиганларга қараганда 10-20 баравар юқори.
- Чекишдан ташқари, спиртли ичимликларни истеъмол қилиш, сурункали ларингит (ҳалқум яллиғланиши), асбест каби кимёвий моддаларга таъсир қилиш, ҲПВ (инсон папилломавируси) инфектсияси, оилада ҳалқум саратони ва тўйиб овқатланмаслик каби омиллар ҳам ҳалқум саратонига олиб келиши мумкин. .
- Ҳалқум саратонини эрта ташхислаш ва даволаш касалликнинг бориши ва натижасини белгиловчи энг муҳим омиллардир. Шунинг учун овознинг хириллаши, ютишда қийинчилик, томоқдаги бегона жисмни сезиш, нафас қисилиши, йўтал, қонли балғам, вазн йўқотиш, бўйиннинг шишиши каби аломатлар сезилса, қулоқ, бурун ва томоқ бўйича мутахассисга мурожаат қилиш керак.
Ҳалқум саратонни даволаш
Ҳалқум саратонни даволаш касалликнинг босқичига, ўсимтанинг ҳажмига, жойлашишига ва тарқалишига қараб ўзгаради. Ҳалқум саратонни даволашда қуйидаги усуллардан фойдаланиш мумкин:
Жарроҳлик: Жарроҳлик даволаш ўсимтани тўлиқ ёки қисман олиб ташлашни англатади. Жарроҳлик даволаш касалликнинг дастлабки босқичларида қўлланилиши мумкин. Жарроҳлик даволашнинг мақсади ўсимтани олиб ташлаш ва ҳалқумнинг функтсияларини сақлаб қолишдир. Жарроҳлик даволашдан сўнг овоз сифати ўзгариши ёки овознинг йўқолишига олиб келиши мумкин.
Радиотерапия: Радиотерапия — бу юқори энергияли нурлар ёрдамида ўсимта ҳужайраларини ўлдиришга қаратилган даволаш усули. Радиотерапия жарроҳлик даволашдан олдин ёки кейин, якка ўзи ёки кимётерапия билан биргаликда қўлланилиши мумкин. Радиотерапия ҳалқумнинг функтсияларини сақлаб қолишга ёрдам беради. Радиотерапиядан сўнг тери тошмаси, ютиш қийинлиги, овознинг хириллаши, қуруқ оғиз ва таъмни йўқотиш каби ножўя таъсирлар пайдо бўлиши мумкин.
Кимётерапия: Кимётерапия — бу саратон ҳужайраларини ўлдириш ёки уларнинг ўсишини тўхтатиш учун дори воситаларидан фойдаланадиган даволаш усули. Кимётерапия радиатсия терапияси билан биргаликда ёки ёлғиз қўлланилиши мумкин. Кемотерапия касалликнинг илғор босқичларида ёки ўсимта тананинг бошқа қисмларига тарқалиб кетганда қўлланилади. Кимётерапиядан кейин соч тўкилиши, кўнгил айниши, қусиш, иштаҳани йўқотиш, инфексия хавфи ва қон кетиш хавфи каби ён таъсирлар пайдо бўлиши мумкин.
Томоқ саратонининг олдини олиш
Томоқ саратонидан ҳимоя қилиш учун қуйидаги эҳтиёт чораларини кўриш мумкин:
- Чекиш ва спиртли ичимликларни истеъмол қилмаслик
- Соғлом ва мувозанатли овқатланиш
- Ортиқча вазндан халос бўлиш
- ҲПВ вактсинасини олиш
- Ҳалқум соҳасига шикаст етказмаслик
- Овознинг хириллаши каби аломатлар пайдо бўлганда шифокор билан маслаҳатлашинг