Ҳомиладорлик пайтида тананинг ўзгариши ҳақида ўйлаш учун жуда кўп сабаблар бор. Ҳар бир ҳомиладорлик ҳар хил бўлса-да, кўпчиликда кузатилиши мумкин бўлган бир нечта нарсалар бор, шу жумладан ҳомиладорликда камқонлик кўпгина ҳомиладор аёлларда кузатилади.
Бу ҳолат яъни ҳомиладорликда анемия танангиздаги тўқималарга кислород етказиб берадиган қизил қон таначалари етишмовчилигидан юзага келади. Енгил анемия сизни чарчашга олиб келиши мумкин, аммо у жуда оғирлашса ёки вақтида даволанмаса, жиддий хавфлар юзага келишига асос бўлиши ҳам мумкин.
Дарҳақиқат, ҳомиладорлик пайтида камқонлик эрта туғилиш, кам вазнли ҳомила ва ҳатто оналар ўлими каби ҳолатларнинг хавфини оширади.
Камқонлик турлари, тез-тез учрайдиган аломатлари ва даволаш усуллари ҳақида кўпроқ билишингиз, анемиянинг огоҳлантирувчи белгиларини эрта аниқлашга ёрдам беради, шунда сиз асоратларни олдини олиш мақсадида шифокорга вақтида мурожаат қилишингиз мумкин бўлади.
Хавотирланманг. Фақатгина, соғлиғингиздан хабар олиб турувчи мас‘улларга, яъни шифокорларга барча аломатларингиз тўғрисида хабардор қилиб боринг ва улар сизга бу йўлда ёрдам беришади. Келинг, ушбу мақола орқали ҳомиладорликда камқонлик ҳақида кўпроқ маълумот билиб олайлик.
Ҳомиладорликда камқонлик сабаби нима?
Ҳомиладорликда енгил анемия кўп одамлар учун кенг тарқалган бўлса-да, бу жиддий муаммога айланиши мумкин, агар у аҳамиятсиз қолдирилса, яна-да жиддийроқ тиббий даволанишни талаб қилади.
Агар танангизда кислородни ҳаракатга келтирадиган етарлича қизил қон ҳужайралари етишмаса, бу а‘золарингизга ва тана функтсияларингизга та‘сир қилади.
Камқонликнинг 400 дан ортиқ турлари мавжуд. Бундан ташқари, турли хил сабаблар мавжуд, аммо бу кўпинча қизил қон ҳужайраларининг ишлаб чиқарилишига ва умумий саломатликка тегишли.
Шунингдек, физиологик анемия ҳомиладорлик билан боғлиқ нормал жараён ҳамдир.
Ҳомиладорлик пайтида қоннинг умумий ҳажми ошса, суюқлик (ёки плазма) миқдори қизил қон ҳужайралари ҳажмига қараганда кўпроқ ошади. Натижада қоннинг умумий ҳажмида эритротситларнинг паст фоизли нисбати юзага келади — бу ўзгариш қон таҳлилида акс этади.
Темир танқислиги анемияси
Ҳомиладорликдан олдин ва ҳомиладорлик даврида темир заҳиранинг етишмаслиги темир танқислигига олиб келиши анемиянинг энг кенг тарқалган сабабидир.
Ушбу турдаги анемияда темир захираси кам бўлиши гемоглобин ишлаб чиқарилиш ҳажмининг пасайишига олиб келади.
Ҳомиладорлик даврида танангиз ўсиб бораётган болангизни тўғри озуқа билан та‘минлаш учун кўпроқ ишлайди, натижада қон миқдори тахминан 45 фоизга ошади. Натижада сизда физиологик анемия пайдо бўлиши мумкин.
Танангиз чақалоқни ўз гемоглобинини ишлаб чиқариши учун зарур бўлган темир билан та‘минлайди.
Қон миқдорининг ошиши ва гўдак гемоглобинини ишлаб чиқариши зарур кислород ҳамда озуқа моддаларини кўпроқ ташишга имкон беради, аммо темир каби муҳим минералларга бўлган кунлик эҳтиёжни оширади.
Фолат етишмовчилиги анемияси
Фолат танқислиги анемияси — ҳомиладорлик пайтида юзага келадиган яна бир кенг тарқалган анемия туридир.
Фолий кислотаси — бу сувда эрувчан витамин бўлиб, ҳомиладорлик пайтида асаб найчалари нуқсонлари ёки мия билан боғлиқ муаммоларни олдини олишга ёрдам беради.
Аёллар репродуктив ёши ва ҳомиладорлик даврида фолий кислотаси даражасининг юқори бўлишига муҳтож бўлишади, шунинг учун ҳомиладорликни режалаштиришдан олдин ҳам фолий кислотаси қўшимчасини истеъмол қилиш тавсия этилади.
Витамин Б12 етишмаслиги туфайли ҳомиладорликда камқонлик
Танангиз Б12 витаминни қизил қон ҳужайраларини ишлаб чиқаришда ҳам фойдаланади.
Б12 витамини асосан гўшт, тухум, балиқ ва парранда гўшти каби ҳайвон маҳсулотларида мавжуд.
Шу сабабли, мунтазам равишда ушбу озиқ-овқатларни истеъмол қилмайдиган аёллар, шу жумладан вегетарианлар ва веганларда Б12 витамин танқислик хавфи юқори бўлиши мумкин.
Баъзи одамлар организмида Б12ни қайта ишлашда муаммо сабабли етишмовчилик юзага келади.
Фолат танқислиги ва Б12 витамини етишмовчилиги кўпинча бир вақтда содир бўлади. Агар сизда етишмовчилик бўлиши мумкин деб ҳисобласангиз, тиббиёт ходими сизда қандай анемия борлигини аниқлаш учун лаборатория текширувларини олиб бориши лозим.
Ҳомиладорликда камқонлик белгилари қандай?
Анемиянинг енгил даражаларида умуман аломатлар бўлмаслиги мумкин, аммо ўртача ва оғир ҳолатларда қуйидаги аломатлар билан намоён бўлади:
- ҳаддан ташқари чарчоқ ёки ҳолсизлик;
- рангсиз тери (рангпарлик);
- нафас қисилиши, кўкрак оғриғи;
- бош айланиши;
- совуқ қўллар ёки оёқлар;
- лой, тупроқ ёки маккажўхори крахмал каби ноозиқ-овқат маҳсулотларига бўлган иштиёқ.
Ҳомиладорлик пайтида сизда анемия мавжуд бўлса, сиз ушбу аломатларнинг айримларини ёки барчасини сезишингиз мумкин.
Ҳомиладорлик даври давомида умумий қон таҳлили ҳамда бир қанча текшрувлар ҳомиладорликда камқонлик каби патологик ҳолатлар бор ёки йўқлигини аниқлаш учун ўтказилади.
Ҳомиладорликнинг бошида ва одатда муддат яқинлашганда яна синовдан ўтишга умид қилишингиз мумкин.
Умумий қон текшируви — бу анемияни аниқлаш учун ишлатиладиган энг кенг тарқалган восита, бу намунадаги қон ҳужайралари ҳажми ва сонини ўлчайдиган тестлар гуруҳи ҳисобланади.
Агар сизга анемия ташхиси қўйилган бўлса, шифокор аниқ сабабни баҳолаш ёки овқатланиш етишмовчилигини аниқлаш учун бошқа қон тестларидан ҳам фойдаланиши мумкин.
Шунингдек, агар юқорида кўрсатилган ҳомиладорликда камқонлик аломатларини ўзингизда сезиб, хавотирланаётган бўлсангиз, дарҳол шифокорингизга мурожаат қилинг.
Ҳомиладорликда кўп учрайдиган анемияларни даволаш ва олдини олиш усуллари
Кўпгина ҳолларда ҳомиладорлик пайтида камқонликнинг олдини олиш мумкин, айниқса яхши витаминларга бой таомланиш билан.
Ҳомиладорлик даврида қизил қон ҳужайралари миқдорини тўғри диапазонда ушлаб туриш учун керакли витаминлар ва минералларни қабул қилаётганингизга ишонч ҳосил қилишнинг баъзи усуллари мавжуд.
Пренатал (туғруқдан олдинги) витаминлар
Пренатал витаминлар одатда ҳомиладорлик пайтида сизга керак бўлган микроелементларнинг кўпини, шу жумладан темир ва фолий кислотасини ўз ичига олади.
Пренатал витаминни кунига бир марта қабул қилиш — бу эритротситлар етарли даражада ишлаб чиқарилиши учун зарур витаминлар ва минераллар билан организмни тўлдиришга ёрдам берадиган осон усул. Ҳомиладор бўлишга ҳаракат қилишдан 2-3 ой олдин пренатал витаминни ичиб бошлаган яхши.
Темир қўшимчалари
Агар сизда темир миқдори кам бўлса, шифокор кунлик пренатал витаминингизга қўшимча равишда алоҳида темир экстрактларини тавсия қилиши мумкин.
Одатда, ҳомиладорларга кунига 27 миллиграмм темир керак бўлади {Манба}.
Бироқ, истеъмол қилинган темир ёки темир қўшимчасининг турига қараб дозада фарқ бўлиши мумкин, шунинг учун шифокор билан қанча миқдорда истеъмол қилиш ҳақида суҳбатлашиш яхшироқдир.
Бундан ташқари, темир қўшимчалари билан бир вақтда калсий қўшимчаларини олишдан сақланиш керак, чунки калсий танангизга темирни сингдиришига халақит бериши мумкин.
Антасидлар ҳам темирнинг сингишига халақит бериши мумкин. Антасидларни қабул қилишдан 2 соат олдин ёки 4 соатдан кейин темирни ичиш маъқул. К витамини билан темир қўшимчасини истеъмол қилиш танангизга темирни кўпроқ сингдиришига ёрдам беради. Буни осонлаштириш мақсадида баъзи дори препаратлари иккаласини ҳам ўз ичига олган.
Тўғри озиқ-овқат
Кўпгина одамлар ҳомиладорлик пайтида керакли миқдордаги темир ва фолий кислотасини тўғри овқатланиш орқали олишлари мумкин. Ушбу муҳим минераллар қуйидагиларда жам бўлган:
- парранда гўштлари ва маҳсулотлари;
- балиқ;
- ёғсиз қизил гўшт;
- дуккаклилар;
- ёнғоқ ва донлар;
- қуюқ баргли кўкатлар;
- дон маҳсулотлари;
- тухум;
- банан ва қовун.
Ҳайвон маҳсулотларидаги темир минераллари осон сўрилади. Агар сиз истеъмол қилган темир моддаси ўсимлик манбаларидан олинган бўлса, уни осон сингишга ёрдам бериш учун К витамини кўп бўлган овқатлар билан қўшиб енг, масалан, томат шарбати ёки апелсин шарбати билан.
Баъзида темир миқдорини ошириш учун темир қўшимчаларини қабул қилишнинг ўзи етарли бўлмаслиги мумкин. Бундай ҳолда, шифокорингиз сиз билан бошқа даволаниш усуллари ҳақида фикр алмашишади.