Сув ҳужайраларнинг энг муҳим ноорганик моддаларидан бири бўлиб, ҳаётнинг асосий қисимларидан бири ҳисобланади. Аксарият ҳужайралар сувни ўз ичига олади ва бу кўплаб биокимёвий реактсиялар содир бўлиши ва ҳужайра функтсияларини тартибга солиш учун зарурдир. Бу эрда сув ва бошқа муҳим ноорганик моддаларнинг ҳужайрадаги роли:
Сув (H2О): Ҳужайраларнинг аксарияти сувни ўз ичига олади ва у кўплаб ҳужайра функтсияларини амалга ошириш учун зарурдир. Сув ҳужайра ичида кимёвий реактсиялар содир бўлишига имкон берувчи эритувчи сифатида ишлайди. Шунингдек, у озуқа моддаларини ташиш, метаболик чиқиндиларни олиб ташлаш ва ҳужайра ичидаги алоқа каби кўплаб муҳим функтсияларни бажаради.
Қутубланиш молекула ёки боғнинг қутбли ёки қутбсиз ҳолатини англатади. Қутбли молекулалар электрон тақсимотида фарқ бўлган ҳолатлардир ва бир томон мусбат зарядга эга, иккинчиси эса манфий зарядга эга бўлади. Қутбсиз молекулалар ҳеч бир томон мусбат ёки манфий зарядга эга бўлмаган молекулалардир.
Қутубланишнинг аҳамияти шундаки, у турли хил кимёвий ва биологик жараёнларда рол ўйнайди. Масалан, сув молекуласи (H2О) қутбли молекуладир. Кислород атоми водород атомларига қараганда кўпроқ электроманфий бўлгани учун у ўзига кўпроқ электронларни тортади. Натижада, кислород атоми қисман манфий заряд, водород атомлари эса қисман мусбат зарядга эга. Бу қутблилик сув молекулаларига водород боғларни яратишга имкон беради ва сувнинг хусусиятларини аниқлайдиган бир қатор муҳим ўзаро таъсир механизмларини таъминлайди.
Биологик тизимларда қутбланишнинг роли ҳам катта. Масалан, оқсиллар ва ферментлар ўзларининг молекуляр таниб олиш ва ўзаро таъсир жараёнларида қутбланиш ўзаро таъсиридан фойдаланадилар. Ҳужайра мембранаси ҳам қутбли молекулалардан ташкил топган ва бу қутблилик ҳужайра ичида ва ташқарисида турли молекула ва ионларнинг ўтишини тартибга солади.
Ҳужайра таркибидаги ионлар
Ионлар: ҳужайра ичидаги ионлар ноорганик моддалар орасида муҳим рол ўйнайди. Масалан, натрий (Na+), калий (K+), калсий (Ca2+), магний (Mg2+) ва хлор (Cl-) каби ионлар ҳужайра ичидаги ва ҳужайрадан ташқари суюқликларнинг электролитлар балансини тартибга солади. Бу ионлар нерв ўтказувчанлиги, мушакларнинг қисқариши, ҳужайра сигналларининг узатилиши ва бошқа кўплаб биологик функтсиялар учун зарурдир.
Ҳужайра таркибидаги минераллар
Минераллар: Ҳужайралар структуравий компонентларнинг шаклланиши ва функтсиялари учун минералларга муҳтож. Масалан, калтсий (Ca) ва фосфор (P) суяклар ва тишларнинг тузилишини ташкил этувчи минераллардир. Темир (Fe) гемоглобин молекуласининг тузилишида бўлиб, кислородни ташишга ёрдам беради. Бошқа минераллар қаторида рух (Zn), мис (Cu), селен (Se) ва марганетс (Mn) каби элементлар ҳам организмдаги турли ферментлар ва метаболик жараёнларни фаоллаштиришда муҳим рол ўйнайди.
Ҳужайра таркибидаги карбонат ангидрид
Карбонат ангидрид (CO2): Ҳужайралар нафас олиш йўли билан карбонат ангидрид ҳосил қилади ва бу газ ҳужайралардан чиқарилади. Карбонат ангидрид ўсимликлар томонидан фотосинтез жараёнида ишлатилади ва кислород ва органик бирикмаларнинг синтезига ҳисса қўшади. Бу экотизимлардаги углерод айланишининг бир қисмидир.
Ушбу ноорганик моддалар ҳужайраларнинг структуравий яхлитлигини сақлаш, метаболик функтсияларни тартибга солиш ва ҳаётнинг давом этишини таъминлаш учун ҳаётий аҳамиятга эга.