Аппендикс ичакнинг кўричак деб аталадиган бўлими бўлиб, у организмда маълум функтсияга эга эмас. Баъзи экспертлар ичакнинг бу қисми овқат ҳазм қилиш ва иммунитет тизимига ёрдам беради деб ўйлашади.
Аппендитсит нима?
Аппендитсит— йўғон ичакнинг охирги қисмига туташган ва яллиғланиш натижасида шишиб кетадиган аппендикс деб аталадиган орган касаллиги. Аппендитсит одатда 10-30 ёшдаги одамларда учрайди ва шошилинч аралашувни талаб қиладиган ҳолат. Агар даволанмаса, аппендитсит аппендикснинг ёрилиши ва қорин бўшлиғи инфексиясини келтириб чиқариши мумкин.
Аппендитситнинг белгилари қандай?
Аппендитситнинг белгилари одамларда фарқ қилиши мумкин, аммо энг кенг тарқалганлари:
Қорин оғриғи: аппендитсит оғриғи одатда қорин тугмаси остида ёки пастки ўнг квадрантда бошланади ва вақт ўтиши билан кучаяди. Оғриқ йўталиш, аксуриш ёки юриш каби ҳаракатлар билан кучайиши мумкин.
Иситма: аппендитситнинг яллиғланиши туфайли тана ҳарорати кўтарилиши мумкин. Иситма одатда 37,5-38 даража орасида, лекин ундан юқори бўлиши мумкин.
Кўнгил айниши ва қайт қилиш: аппендитсит билан оғриган беморларнинг тахминан ярми кўнгил айниши ва қусишни бошдан кечиради. Ушбу аломатлар одатда оғриқдан кейин пайдо бўлади.
Иштаҳанинг йўқолиши: аппендитсит билан оғриган беморларнинг кўпчилиги иштаҳани йўқотади. Овқатланишга уриниш оғриқни кучайтириши мумкин.
Қабзият ёки диарея: аппендитсит ичак ҳаракатига таъсир қилиши мумкин. Баъзи беморлар ич қотиши ёки диарея шикоятлари билан шифокорга мурожаат қилишлари мумкин.
Аппендитситнинг сабаблари нима?
Аппендитситнинг сабаблари аниқ маълум эмас, лекин одатда аппендитситнинг тиқилиб қолиши натижасида пайдо бўлади деб тахмин қилинади. Қўшимчани блоклаши мумкин бўлган баъзи омиллар:
- Нажас зарралари: Ичакдаги нажас зарралари аппендиксга кириб, у эрда тиқилиб қолиши мумкин. Бу аппендикснинг яллиғланишига олиб келиши мумкин.
- Лимфоид тўқима: Қўшимчада иммунитет тизимининг бир қисми бўлган лимфоид тўқима мавжуд. Ушбу тўқималар инфексияларга қарши курашар экан, у ўсиши ва қўшимчани тўсиб қўйиши мумкин.
- Бегона жисмлар: ютилган бегона нарсалар, масалан, суяк бўлаклари ёки мева уруғлари аппендиксга этиб бориши ва у эрда тиқилиб қолиши мумкин.
- Ўсмалар: камдан-кам ҳолларда аппендиксда ривожланадиган ўсмалар аппендиксни блокировка қилиши мумкин.
Аппендитситни қандай аниқлаш мумкин?
Аппендитситни ташхислаш учун шифокор биринчи навбатда физик текширув ўтказади. Текширув давомида шифокор қорин бўшлиғини босиб, оғриқнинг жойлашишини ва оғирлигини аниқлашга ҳаракат қилади. Шунингдек, у сизнинг ҳарорат, пулс ва қон босимингизни ўлчайди.
Шифокорингиз жисмоний текширувдан ташқари баъзи тестларни буюриши мумкин. Бу тестларга қуйдагилар киради:
Қон тести: қон тести танадаги яллиғланиш белгиси бўлган оқ қон ҳужайралари сонини ўлчайди. Жигар ва буйраклар фаолияти ҳам қон тести билан баҳоланади.
Сийдик тести: Сийдик тести аппендитсит белгиларига ўхшаш бошқа ҳолат, масалан, сийдик йўллари инфексияси ёки буйрак тошлари мавжудлигини текшириш учун ишлатилади.
Тасвирлаш тестлари: Тасвирлаш тестлари билан аппендикснинг ҳолати ва ҳажми кўрсатилади. Ушбу тестлар ултратовуш, компютер томографияси (КТ) ёки магнит-резонанс томография (МРТ) ни ўз ичига олиши мумкин.
Аппендитситни даволаш усуллари қандай?
Аппендитситни даволашнинг ягона усули — бу аппендитситни жарроҳлик йўли билан олиб ташлаш. Ушбу протседура аппендектомия деб аталади. Аппендектомия икки усулда амалга оширилиши мумкин:
Очиқ жарроҳлик: Бу усулда шифокор қорин бўшлиғида 5-10 см узунликдаги кесма ҳосил қилади ва аппендиксни олиб ташлайди. Кейин кесмани ёпиб тикади.
Лапароскопик жарроҳлик: Бу усулда шифокор қорин бўшлиғида 3-4 та кичик кесма қилади ва ичига камера ва жарроҳлик асбобларини киритади. Камера билан у аппендиксни тасвирлайди ва уни асбоблар билан олиб ташлайди.
Лапароскопик жарроҳликнинг афзалликлари қуйидагилардан иборат:
- Камроқ оғриқ
- Камроқ чандиқ
- Қайта тиклаш муддати қисқароқ
- Инфексияси хавфи камроқ
Бироқ, лапароскопик жарроҳлик ҳар бир бемор учун мос келмаслиги мумкин. Мисол учун, аппендикси ёрилиб кетган ёки жуда катта бўлган беморларда очиқ жарроҳлик афзал кўрилиши мумкин.
Аппендитсит оператсиясидан кейин нималарга эътибор бериш керак?
Аппендитсит оператсиясидан сўнг беморлар одатда 1-3 кун давомида шифохонада қоладилар. Касалхонадан чиққандан кейин баъзи эҳтиёт чораларини кўриш керак. Булар:
- Оғриқ қолдирувчи воситалардан фойдаланиш: Сиз шифокор буюрадиган оғриқ қолдирувчи воситалардан мунтазам равишда фойдаланишингиз керак. Шифокор сизга антибиотикларни ҳам бериши мумкин.
- Ярани парвариш қилиш: оператсия жойини тоза ва қуруқ сақлашга эҳтиёт бўлиш керак. Шифокор сизга жароҳатни парвариш қилиш бўйича кўрсатмалар беради.
- Ҳаракат: Жарроҳликдан кейин ҳаракатсиз қолиш қон ивиши хавфини ошириши мумкин. Шунинг учун, шифокор рухсати билан секин ҳаракат қилишни бошлашингиз керак.
- Озиқланишга эътибор бериш: оператсиядан кейин овқат ҳазм қилиш тизимини тартибга солиш учун энгил ва суюқ овқатлар истеъмол қилиш тавсия этилади. Сиз газ ҳосил қилувчи, аччиқ ёки ёғли овқатлардан воз кечишингиз керак.
- Чекловчи ҳаракатлар: Оператсиядан кейин 4-6 ҳафта давомида оғир юк кўтариш, оғир жисмоний машқлар каби ҳаракатлардан қочишингиз керак.
Аппендитсит оператсиясидан кейин тикланиш жараёни ҳар бир киши учун фарқ қилиши мумкин. Одатда, лапароскопик оператсия қилинган беморлар тезроқ тузалиб кетади. Бироқ, агар бирон бир асорат юзага келса, тикланиш муддати узоқроқ бўлиши мумкин.
Агар аппендитсит оператсиясидан кейин қуйидаги аломатлардан бирини сезсангиз, дарҳол шифокорингизга мурожаат қилишингиз керак:
- Қаттиқ қорин оғриғи
- Ёниш ҳисси
- Кусиш
- Қон кетиш
- Яра жойида шиш пайдо бўлиши
Хулоса
Аппендитсит — қориннинг пастки ўнг қисмида жойлашган ва ичак билан боғланган органнинг яллиғланиши. Аппендитсит одатда кучли қорин оғриғи, иситма, кўнгил айниши ва қайт қилиш каби белгилар билан намоён бўлади. Агар аппендитсит даволанмаса, бу аппендикснинг ёрилиши ва қорин бўшлиғи инфексиясини келтириб чиқариши мумкин. Бу ҳолат ҳаёт учун хавфли бўлиши мумкин.