Нарсаларни тепадан кўриш фарзандингиз учун жуда ҳаяжонли бўлиши мумкин! Бола тик туришни ўрганиши унинг учун яна бир янги дунёни кашф этади ва бу ҳолат унинг мустақиллиги учун жуда муҳимдир. Шу билан бирга, ота-она учун ҳам бола оёқ босиши ёки унга интилиши жуда қизиқарли ва қувончли ҳодисадир.
Менинг фарзандим қачон тик туради?
Кичкинтойингиз оёққа туришидан олдин мушаклари кучини билиши ва уларни мувофиқлаштира олиши керак, бунда унга дастлаб айланиб ўтиришни ўрганиши ёрдам беради.
Тахминан, олти ойлигида фарзандингиз сизнинг ёрдамингиз билан ўтира олади ва етти ёки саккиз ойликда у мустақил равишда қулай ўтира олиши мумкин. Бундай пайтда сиз болани оҳиста тортиб, уни қўллаб-қувватлаш орқали ўрнидан туришига ёрдам беришингиз керак. Сўнг бола оёқ босиши жараёнини мароқ билан тамоша қилишингиз мумкин.
Етти ойликдан бир ёшгача фарзандингиз ўзини тортиб олишга ҳаракат қилиши керак. У енгил зарба билан орқага йиқилишидан (ўтириб қолишидан) олдин бир неча дақиқа давомида тик туриши мумкин.
Бола қачон оёқ босади?
Туғилгандан бошлаб, фарзандингиз оёқларини тегиб турган юзага маҳкам бириктириб, «туриш» учун зарур бўлган рефлексларга эга бўлади. Агар сиз янги туғилган чақалоғингизни тиззангизда тик тутсангиз, бошини тутишини қўллаб-қувватласангиз, у сизнинг оёғингизни мулойимлик билан итараётганлигини ҳис қиласиз.
Уч ойлигига келиб бу рефлекс ўзгаради ва чақалоғингиз оёқларининг оғирлиги юзага кела бошлайди. Табиийки, фарзандингиз бундай пайтда тик туриш учун етарлича кучга эга эмас, шунинг учун уни тик турган ҳолатида ушлаб, оёқларини ерга қўйсангиз, у тиззасида туриб қолади.
Сўнг бир неча ой ичида бола ўз вазнини кўтариш учун кучга эга бўлиб боради ва оёқларини қаттиқ юзага теккизган ҳолатда ушлаб туради, ҳаттоки, бундай пайтда бола юқорига ва пастга сакраши мумкин.
Фарзандингиз олти ойлик бўлганда, агар сиз унинг тик туриши учун ёрдам берсангиз, у ўз вазнини кўтара олади.
Етти ойликдан ўн икки ойликкача бўлган даврда фарзандингиз мебелни, хонадаги бирор жисмни ушлаб тик туришга ҳаракат қила бошлайди.
Етти ойликкача унинг мушаклари тик туриши учун етарлича кучга эга бўлади, лекин унда мувозанатни сақлаш имкони бўлмайди.
Агар сиз болани диваннинг ёнига қўйсангиз, у мувозанат сақлашда ёрдам сифатида диваннинг тутқичини ушлаб, осилиб қолади. Бу унинг дастлабки катта ҳаракати ҳисобланади.
Сиз фарзандингизга атрофни ўйинчоқлар ва ўткир нарсалардан тозалаш ва йиқилиб тушганда, ерга хафсизроқ тушиши учун ёстиқларни қўйиш орқали хавфсизлигини таъминлаб беришингиз мумкин.
Болада йиқилишни ўрганиш — боланинг тик туриши ва юришини ўзлаштиришнинг муҳим қисмидир. Сиз бу ҳолатни тахминан, фарзандингизнинг олти ойлигидан бошлаб кўришингиз мумкин.
Тўққиз ойликда фарзандингиз тик туриши осонлашаётганлигини сезишингиз мумкин. Бироқ, у ҳали ҳам пастга эркин туша олмайди, аксинча, енгилгина зарба билан ўтириб қолади.
Фарзандингиз мебелга ўзини тортганда, у дастлаб оёқ бармоқларида туради. Баъзи машқлар билан бола охир-оқибатда оёқларида тўлиқ текис туради, бу эса унинг янада барқарор ҳолатига олиб келади.
Ўн ойликдан бир ёшгача бўлган муддатда, тахминан, бир ёшга келиб, фарзандингиз мустақил равишда тик тура олиши мумкин. Бола ҳаттоки, тик тургандан кейин тиззаларини қандай букиш ва ўтиришни ўргана бошлайди.
Бу жараён ҳам боланинг барча ривожланиш босқичлари каби қийинроқ кечади! Ва боланинг илк ривожланиш даврлар ота-онадан эътибор ва маъсулият талаб қилади. Чунки нормадан оғишлар ёки эътиборсизлик оқибатида ривожланишдан кечикишлар кузатилиши мумкин.
Бола оёқ босмаса…
Агар чақалоғингиз бир ёшга тўлгунга қадар оёғига тиралишга ва тик туришга интилмаса ёки унинг ҳозирги ривожланашидан хавотирда бўлсангиз, шифокорингиз бу ҳақида айтинг. Барча чақалоқлар кўникмаларни турлича ривожлантирадилар, баъзилари бошқаларга қараганда тезроқ, баъзилари секинроқ.
Агар чақалоғингиз эрта туғилган бўлса (ҳомиладорликнинг 37-ҳафталигидан олдин), у бу ва бошқа муҳим босқичларга бошқа чақалоқларга қараганда бироз кечроқ етишиши мумкинлигини ёдда тутинг.
Ривожланиш кечикишлари
Муҳим босқичлар бироз олдинроқ ёки кечроқ кузатилиши меъёрий бўлсада, баъзида кечикишлар одатий эмас, балки тиббий сабаб туфайли бўлиши мумкин. Баъзида бола оёқ босиши (ёки бошқа) каби муҳим босқичлар одатдаги вақтдан ҳафталар ёки ҳаттоки, бир неча ой ўтгач ҳам кузатилмайди. Бу каби ҳолат содир бўлса, у ривожланиш кечикиши деб баҳоланади.
Фарзандингиз билан педиатр қабулига борганингизда, шифокор боланинг ушбу босқичларга эришганлигини баҳолайди. Фарзандингизнинг кўникмалари нормадан ташқарида бўлса, шифокор ҳолатга сабаб бўлаётган бошқа тиббий муаммолар бор ёки йўқлигини аниқлайди.
Тик туриш ёки юришнинг кечикишига сабаб бўлиши мумкин бўлган баъзи тиббий муаммолар қуйидагилардир:
- Даун синдроми;
- Мия фалажи;
- Туғма ортопедик муаммолар;
- Мушак дистрофияси.