Геморрой — бу анал соҳасидаги томирларнинг кенгайиши ва шишиши натижасида юзага келадиган касаллик. Геморрой халқ орасида қозиқлар сифатида ҳам танилган. Геморрой ҳар қандай ёшда пайдо бўлиши мумкин, лекин 40-60 ёшда кўпроқ учрайди. Геморрой эркакларда ҳам, аёлларда ҳам тенг даражада учрайди.
Геморройнинг сабаблари нима
Геморройнинг аниқ сабаби номаълум, аммо баъзи омиллар ҳемороид шаклланишига мойил бўлиши мумкин. Булар:
- Қабзият: Дефекатсия пайтида ҳаддан ташқари зўриқиш анал соҳасидаги томирларга босим ўтказиши геморрой шаклланишига олиб келиши мумкин.
- Узоқ вақт ўтириш: узоқ вақт ўтириш ҳам анус соҳасидаги томирларга босим ўтказиб, геморройни келтириб чиқариши мумкин.
- Ҳомиладорлик: Ҳомиладорлик даврида бачадон босими ва гормонлар кўтарилиши анал соҳасидаги томирларнинг кенгайишига ва геморройга олиб келиши мумкин.
- Ортиқча вазн: Ортиқча вазн ҳам анал соҳасидаги томирларга босим ўтказиб, геморройни келтириб чиқариши мумкин.
- Генетик мойиллик: оилада геморрой билан оғриган одамларда геморрой хавфи юқори.
Геморрой белгилари қандай?
Геморрой белгилари геморрой тури ва даражасига қараб фарқ қилиши мумкин. Геморрой икки турга бўлинади:
Ички геморрой: ануснинг ички қисмидаги веналарнинг кенгайиши натижасида юзага келадиган бавосилларга ички геморрой дейилади. Ички геморрой одатда оғриқсиздир, аммо дефекатсия пайтида қон кетиш, қичишиш ва оқинди каби белгиларга олиб келиши мумкин. Ички геморрой тўрт даражага бўлинади:
- Биринчи даражали ички геморрой: ануснинг ички қисмидаги веналарнинг бироз кенгайиши натижасида юзага келади. Қон кетишидан бошқа ҳеч қандай аломат келтирмайди.
- Иккинчи даражали ички геморрой: Бу ануснинг ички қисмидаги томирларнинг янада кенгайиши натижасида юзага келади. Дефекатсия пайтида у анусдан чиқиши мумкин, лекин у ўз-ўзидан қайтади. Бу қон кетиш, қичишиш каби белгиларга олиб келиши мумкин.
- Учинчи даражали ички геморрой: ануснинг ички қисмидаги веналарнинг ҳаддан ташқари кенгайиши натижасида юзага келади. Дефекатсия пайтида у анусдан чиқиши мумкин, аммо уни қўлда орқага суриш керак. Бу қон кетиш, қичишиш, ва оғриқ каби белгиларга олиб келиши мумкин.
- Тўртинчи даражали ички геморрой: Ануснинг ички қисмидаги томирларнинг максимал даражада кенгайиши натижасида юзага келади. У ҳар доим анусдан ташқарида қолади ва уни қўлда орқага суриб бўлмайди. Бу қон кетиш, қичишиш, оқинди, оғриқ ва инфексия каби жиддий аломатларга олиб келиши мумкин.
Ташқи геморрой: ануснинг ташқи томонидаги веналарнинг кенгайиши натижасида юзага келадиган бавосилларга ташқи геморрой дейилади. Ташқи геморрой кўпинча оғриқли бўлади, чунки ануснинг ташқи қисмлари нозикдир. Бу дефекатсия пайтида ёки ундан кейин қон кетиши, қичишиш, оқинди, шишиш ва пайпасланадиган бўлак каби аломатларга олиб келиши мумкин.
Геморрой қандай даволанади?
Геморройни даволаш геморройнинг тури, даражаси ва белгиларига қараб ўзгаради. Геморройни даволашда одатда қуйидаги усуллардан фойдаланиш мумкин:
Дори-дармонлар билан даволаш: Геморрой белгиларини камайтириш учун оғриқ қолдирувчи, яллиғланишга қарши, қон кетишини тўхтатувчи ва қичишга қарши дори воситаларидан фойдаланиш мумкин. Ушбу дорилар оғиз орқали ҳам, укол орқали ҳам қўлланилиши мумкин. Дори-дармонлар одатда энгил ёки ўртача геморрой учун самарали бўлади.
Лазер билан даволаш: Геморрой томирларини куйдириш орқали уларни кичрайтириш учун лазер нурларидан фойдаланадиган усул. Лазер билан даволаш одатда иккинчи ёки учинчи даражали ички геморройларга қўлланилиши мумкин. Лазер билан даволаш локал беҳушлик остида амалга оширилади ва тикланиш вақти қисқа.
Бантни боғлаш: Геморройнинг қон томирларини сиқиш ва қон оқимини тўхтатиш учун каучук бантлардан фойдаланадиган усул. Бантни боғлаш одатда иккинчи ёки учинчи даражали ички геморройларга қўлланилиши мумкин. Бантни боғлаш локал беҳушлик остида амалга оширилади ва геморрой бир неча кун ичида йўқолади.
Склеротерапия: Геморрой томирларини тўсиш орқали уларни қисқартириш учун кимёвий моддалар юбориладиган усул. Склеротерапия одатда иккинчи ёки учинчи даражали ички геморройларга қўлланилиши мумкин. Склеротерапия локал беҳушлик остида амалга оширилади ва геморрой бир неча ҳафта ичида қисқаради.
Криётерапия: Бу геморрой томирларини музлатиш ва уларни йўқ қилиш учун суюқ азотдан фойдаланадиган усул. Криётерапия одатда ташқи ҳемороидларга қўлланилиши мумкин. Криётерапия локал беҳушлик остида амалга оширилади ва геморрой бир неча кун ичида йўқолади.
Жарроҳлик даволаш: Бу геморройни томирларини кесиш орқали олиб ташлаш учун жарроҳлик аралашув усулидир. Жарроҳлик даволаш одатда дори ёки бошқа усулларга жавоб бермайдиган тўртинчи даражали ички геморрой ёки ташқи геморрой учун қўлланилиши мумкин. Жарроҳлик даволаш умумий беҳушлик остида амалга оширилади ва тикланиш вақти узоқ давом этади.
Геморройнинг олдини олиш учун нима қилиш керак?
Геморрой ҳам оғриқ, ҳам қон кетиш каби ноқулай белгиларга олиб келиши мумкин. Геморройнинг олдини олиш учун баъзи эҳтиёт чораларини кўриш мумкин. Бу чоралар қуйидагилардир:
Толали озиқ-овқатларни истеъмол қилиш: толали овқатлар ичак ҳаракатини тартибга солади ва ич қотишининг олдини олади. Қабзият геморройнинг энг муҳим сабабларидан биридир. Шунинг учун сабзавот, мевалар, тўлиқ доналар ва ёнғоқлар каби толали озиқ-овқатларни кўп истеъмол қилиш геморройдан ҳимоя қилишга ёрдам беради.
Кўп сув ичиш: Сув танадаги намлик мувозанатини сақлайди ва нажасни юмшоқ қилади. Шундай қилиб, дефекатсия пайтида анал ҳудудга ортиқча босим ўтказилмайди ва геморрой шаклланишининг олдини олади. Геморройнинг олдини олиш учун кунига камида 8-10 стакан сув ичиш муҳимдир.
Жисмоний фаолият билан шуғулланиш: Жисмоний фаоллик қон айланишини оширади ва ичак ҳаракатини осонлаштиради. Бундан ташқари, вазнни назорат қилишга ҳисса қўшади. Ортиқча вазн қорин бўшлиғидаги босимни оширади, геморрой хавфини оширади. Шунинг учун мунтазам равишда машқ қилиш геморройнинг олдини олиш учун фойдалидир.
Ҳожатхона одатларига эътибор бериш: Ҳожатхонага бориш зарурати сезилса, кечиктирмасдан ҳожатхонага бориш керак. Акс ҳолда, нажас қаттиқлашади ва дефекатсия қийинлашади. Бу геморрой шаклланишига йўл очади. Бундан ташқари, геморройнинг олдини олиш учун ҳожатхонада узоқ вақт ўтиришдан ва зўриқишлардан қочиш керак.
Гигиенага эътибор бериш: анал ҳудудни тоза ва қуруқ ҳолда сақлаш геморройнинг олдини олиш ва даволашда муҳим аҳамиятга эга. Ҳожатхонага боргандан кейин илиқ сув билан ювиш ёки нам салфеткалардан фойдаланиш гигиена учун фойдалидир. Бироқ, спиртли ичимликларни ўз ичига олган маҳсулотлардан қочиш керак. Чунки бу маҳсулотлар терининг тирнаш хусусияти ва инфексияга олиб келиши мумкин.
Ушбу чораларни қўллаш геморройдан ҳимояланиш учун этарли бўлмаслиги мумкин. Баъзи ҳолларда геморрой шаклланиши генетик омиллар, ҳомиладорлик ва қариш каби сабабларга кўра бўлиши мумкин. Бундай ҳолатда шифокор билан маслаҳатлашиш ва тегишли даволанишни олиш керак.