Бачадон, бошқа жинсий органлар сингари, Мюлер каналларидан ҳосил бўлади. Уларнинг қисман бирлашиши натижасида қизларда қин, бачадон, жуфтлашган бачадон найчалари ва тухумдонлар пайдо бўлади.
Янги туғилган чақалоқдаги бачадон узунлиги тахминан 3 см ни ташкил қилади, у аста-секин ўсиб, 12 ёшга келиб 5 см га етади, албатта, бу тахминий қиймат, чунки кўпинча уларнинг ўлчамлари организмнинг жисмоний ва бошқа хусусиятларга қараб ўзгаради (миллати, ирсий омиллари). Энг кучли ўсиш балоғат ёшида кузатилади ва 16-17 ёшга келиб қизларнинг бачадони катталашади:
- бўйига 7-8 см;
- кўндаланг 4-5 см;
- олд ва орқа қисмга нисбатан 2-3 см.
Бу вақтга келиб, аёл мунтазам равишда ҳайз кўради ва бундай ўлчовлар билан, ҳомиладор бўлиб, бола туғиши мумкин. Бачадон кичиклиги билан эса, аёллар ҳомиладор бўлиши қийин ёки бола тушиши мумкин, бу гипоплазия даражасига боғлиқ. Бундан ташқари, 3-даражали гипоплазия ташхиси қўйилган озғин ва астеник аёллар кўпинча муаммосиз ҳомиладор бўлиб, болани туғадилар.
Шунинг учун, кичик бачадон ва ҳомиладорлик эҳтимоли ҳақида гаплашганда, гипоплазия даражасини ҳисобга олиш керак, даражалар қуйидагича:
- 1 даража - бачадоннинг узунлиги ёки аплазияси 3 см дан ошмайди;
- 2-даража - бачадоннинг катталиги 3-5,5 см ёки бола бачадони деб аталади;
- 3 даража - катталиги 5,5-7 см бўлади.
Гипоплазия - кичкина бачадон турлари
Гинекологияда “кичкина бачадон” деган ташхис йўқ, фақат бачадон ривожланишининг патологиялари мавжуд ва улар қуйидаги турларга бўлинади:
- гипоплазия:
- Бачадон кичикроқ, аммо 5,5 см дан кам эмас, баъзида бошқа репродуктив органларнинг ривожланмаганлиги ёки гормонал касалликлар кузатилади;
- инфантилизм:
- Органнинг катталиги 3-5,5 см бўлиб ёш боланинг ёшига тўғри келади, шунинг учун уни "болалар бачадони" деб аташ мумкин;
- аплазия:
- Ҳажми 3 см дан кам, бу янги туғилган чақалоқнинг бачадонига тўғри келади.
Гипоплазия - кичкина бачадон сабаблари
Ўсиш ва нормал ривожланишнинг бузилиши ҳомила органогенезнинг турли босқичларида ёки қизнинг ўсиши жараёнида содир бўлиши мумкин. Одатда кичик бачадоннинг сабаблари қуйидагича:
- Агар бу аёлнинг конститутсияси билан боғлиқ бўлса, ирсий омил муҳим рол ўйнайди, суяклари ингичка, озғин, бўйи паст аёллар ҳомиладор бўлиб, бола туға олади, гарчи уларнинг органи катталиги кўпинча 3 даражали гипоплазия чегарасида бўлса ҳам;
- Ҳомиладорлик пайтида аёлда грипп ва стресс бўлса, агар шифокор кўрсатмаларига риоя қилинмаса, ёмон овқатланса, чекса, спиртли ичимликлар истеъмол қилинса, бу ҳомилага таъсир қилиши мумкин.
- Туғилгандан сўнг ҳам, қиз болалар орган ўсишини бузилишига олиб келадиган турли хил омилларга дуч келишлари мумкин. Бунда, овқатланишнинг етишмаслиги, витаминлар, оғир юқумли касалликлар, бошқа касалликлар, айниқса эндокрин касалликлар гипоплазиянинг сабаби бўлиши мумкин.
- Гипофиз ёки гипоталамусдаги ўсма.
Ҳозирги вақтда бачадони кичик бўлган аёллар сони кўпайиб бормоқда, бу атроф-муҳитнинг ифлосланиши, нурланиш фонининг кўпайиши ва ўспиринларнинг турли хил парҳезларга (анорексия) қизиқиши билан боғлиқ.
Қайд учун эслатма:
Аёлларда эмизиш жараёнида бачадон тезроқ қисқаради ва кўпинча туғруқдан олдин кичраяди.
Гипоплазия - кичкина бачадон аломатлари
Кўпинча кичик бачадоннинг аломатлари ўспирин ёшдаёқ кузатилиши мумкин, аммо 3-даражали гипоплазия, кўпинча аломатсиз бўлиб, гинекологик текширув пайтида аниқланади.
Ўсмирлик даврида кичик бачадоннинг мавжудлигини қуйидагилар билдиради:
- кеч ҳайз кўриш, 15-16 ёшдан кейин;
- тартибсиз ҳайз сикли, ҳайз пайтида оғриқ, оз миқдорда қон келиши;
- ёмон ифодаланган иккиламчи жинсий хусусиятлар, кичик кўкраклар, қов ва қўлтиқ остидаги соҳаларда сочларнинг заиф ўсиши, шаклланмаган жинсий лаблар;
- жинсий хоҳишнинг пасайиши;
- секинлашган жисмоний ривожланиш.
Гипоплазия - кичкина бачадондан кейин тикланишни тезлаштириш
Инволютсияни кучайтириш мумкин, бунинг учун бир неча усуллар мавжуд:
- киндикдан пастга йўналишда юмшоқ массаж қилиш;
- табиий озиқлантириш;
- дам олиш ва ухлаш - қоринда ётган ҳолда;
- қорин қисмига бироз совуқ грелкани қўллаш (жуда совуқ бўлиши керак эмас);
- максимал жисмоний фаоллик;
- енгил гимнастика машқларини бажариш (шифокор рухсати билан);
- дорилар (шифокор рухсати билан.
Гипоплазия - кичкина бачадонни ташхислаш
Гипоплазия белгиларини текширувда топишингиз мумкин: тор тос суяги, етарли даражада аниқланмаган иккиламчи жинсий белгилар. Гинеколог текширувида калта, тор қин ва тор бачадон бўйнини кориш мумкин, бимануал текширувда эса бачадоннинг яссиланганлиги, кичрайтирилганлиги аниқланади.
Ташхис қўйиш учун қуйидагилар муолажалар ўтказилади:
- ултра-товушли тадқиқот;
- қон ва гормонлар таҳлили;
- рентгенография;
- гистерография;
- КТ ёки магнит-резонанс томография (МРТ).
Бачадонни катталаштириш усуллари
Кичкина бачадонни гипоплазиясини катталаштиришнинг бир нечта усуллари мавжуд:
- Гормонларни даволаш. Бу даволашнинг асосий усули. 1- даражали патологияда, ҳайз даврини тартибга солиш учун ўрнини босувчи терапия. Патологиянинг 2 ва 3 даражасида у бачадон ўсишини рағбатлантириш учун ишлатилади, бу эса унинг ҳажмини оширишга имкон беради. Эстроген ва прогестин препаратлари сиклик режимда буюрилади. Ҳайз кўриш учун танаффус мавжуд. Даволаш курси 3-4 ой, 3 ойлик танаффус билан.
- Витаминли терапия. Бачадонни катталаштириш учун Б, Э, А, К гуруҳ витаминлари ишлатилади.
- Гинекологик массаж. Қон таъминотини яхшилаш орқали бачадонни катталаштиришга имкон беради. Бу мустақил даволаш усули сифатида ва физиотерапия билан биргаликда ижобий таъсир кўрсатади.
- Физиотерапия: электрорефлексотерапия, тиамин билан эндоназал электрофорез, Шербак ёқаси, керосин терапияси, озотокерия, УВЧ, лазер терапияси, магнитотерапия, индуктермия. Ушбу усуллар орқали бачадонни катталаштириш учун гипофиз, гипоталамус, тухумдон ва орган танасига қаратилган ҳаракат орқали таъсир кўрсатилади.
- Балнеотерапия.
- Санатор даволаш.
- Балансли овқатланиш.
- Физиотерапия.
Жинсий органни фақат мураккаб ва комплексли терапия орқали шифокор назорати остида катталаштириш мумкин.
Гипоплазия - кичкина бачадонни уйда даволаниш мумкинми?
Уй шароитида кичкина бачадонни фақат шифокорнинг тавсияларига биноан катталаштиришингиз мумкин. Овқатланишни нормаллаштириш орқали даволанишни бошлаш керак. Уйда шунингдек шифокор тавсиялари ёрдамида гормон терапиясини, витаминли терапияни амалга оширишингиз мумкин. Бундан ташқари, физиотерапия машқларини комплексини бажариш мумкин.
Гипоплазия - кичкина бачадонни даволаш
Кичкина бачадонни даволаш аёлнинг гормонал фонини ўрганиб, тўлиқ текширилгандан сўнг амалга оширилади. Бачадон гипоплазиясида гипофиз безини, гипоталамусни ўрганиш жуда зарур, чунки улардаги ўсмалар гипоплазия сабабларидан бири бўлиб, гормонал терапиядан фойдаланиш вазиятни янада оғирлаштириши ва ўсманинг ўсишини келтириб чиқариши мумкин.
Даволаш гормон терапияси фонида амалга ошириладиган умумий соғлиқни сақлаш муолажаларини ўз ичига олади. Гормонал воситаларни дозалаш ҳар бир ҳолат учун алоҳида ишлаб чиқилади. Даволашда қуйидаги усуллар қўлланилади:
- физиотерапия;
- лазер терапияси;
- керосин терапияси;
- лой терапияси;
- балнеотерапия;
- массаж.
Шунингдек, беморларга фойдали моддалар ва витаминларга бой парҳез буюрилади, бачадоннинг пластиклигини ошириш учун гинекологик бимануал массаж қўлланилади.
Бундай муолажалар органнинг ўсишига ёрдам беради ва баъзи ҳолларда унинг ҳажмини тиклаши мумкин. Даволашни иложи борича эрта бошлаш мақсадга мувофиқдир.
Гипоплазия - кичкина бачадонни олдини олиш
Кичкина бачадоннинг олдини олиш онанинг ҳомиладорлигини тўғри бошқаришдан иборат, ҳомиладорлик пайтида ҳомиладор аёлни турли хил инфексиялар билан юқтиришини олдини олиш, тўғри овқатланиш, ҳомиладор аёллар учун витамин комплексларини қабул қилиш ва шифокорнинг тавсияларига амал қилиш керак.
Агар онанинг ҳомиладорлиги пайтида ушбу патологик омилларини олдини олиш имкони бўлмаса, янги туғилган чақалоқни болалар гинекологи кўригидан ўтказиш ва жинсий аъзоларнинг ривожланишини назорат қилиш учун рўйхатдан ўтказиш керак. Эрта даволаниш ушбу касаллик ривожланишини олдини олишга ёрдам беради.
Ҳомиладорликнинг олдини олиш ва режалаштириш катта аҳамиятга эга. Шифокорлар ҳомиладорликдан олдин гинекологик текширувдан ўтишни маслаҳат беришади, чунки кичкина бачадон диагнози қўйилса, бу бола тушиши ва туғруқнинг мураккаблашишига олиб келиши мумкин. Шунинг учун, ҳомиладор бўлишга қарор қилишдан олдин, гинеколог текширувдан ўтиш ва агар керак бўлса, ушбу патологияни даволаш керак.
Гипоплазия - кичкина бачадонда ҳомиладорлик
Кўпгина турмуш қурган жуфтликлар: "Кичкина бачадон билан ҳомиладор бўлиш мумкинми?" деган саволни беришлари мумкин. Бу савога жавоб беришга ҳаракат қиламиз. Замонавий гормонал дори-дармонли даволаш ва бачадоннинг ҳажмини оширишга имкон беради, факат касаллик эмбрионал пайта ривожланмаган бўлса, бу ҳомиладорликнинг бошланиши ва ҳомиладор бўлишига сезиларли ҳисса қўшади. Замонавий диагностика ускуналари ёрдамида эса ҳомиладорликни режалаштириш босқичида касаллик асоратларини ривожланишини истисно қилиш мумкин.
Ҳомиладорлик пайтида кичик бачадон ҳар доим ҳам туғруққа тўсқинлик қилмайди!
Табиий йўл билан ҳомиладор бўлиш эҳтимоли мавжуд, айниқса, агар бачадон ҳажмини оширишга қаратилган гормонал терапия курси ўтказилса. Кўпинча, бачадони кичкина аёллар бепуштликнинг сабаби бўлган гормонлар етишмовчилигига ва ингичка эндометрийнинг мавжудлигига дуч келади.
Бачадон ҳомиладорлик даврига тўғри келмаслиги кўп учрайди, аммо бу кўпинча бир қатор сабабларга боғлиқ: сувнинг камлиги, ҳомиладорлик муддати нотўғри ўрнатилганлиги, ҳомиланинг нотўғри ҳолати, шунингдек, аёл кенг тос суягига эгалиги. Бачадоннинг ҳомиладорлик давридан камлигини қандай тўғри аниқлаш мумкин? Барча акушер - гинекологлар ҳомиладорликнинг давомийлигини белгилаш учун календар усуллар ва ултратовуш текширувидан ташқари, ҳомиладорликнинг турли босқичларида ўзгариб турадиган бачадон туби баландлигини аниқлашлари керак. Ҳомиладорликнинг турли даврларида бачадон туби баландлигининг ўртача статистик кўрсаткичлари мавжуд ва уларнинг анатомик ва конститутсиявий хусусиятлари 3-4 см га ўзгаришига йўл қўйилади.
Шундай қилиб, агар бачадон кичкина бўлса, ҳомиладор бўлиш мумкинми? Ҳа, аксарият ҳолларда кичик бачадон диагнозида ҳомиладорлик мумкин. Аммо шифокорларнинг таъкидлашича, ҳомиладорлик гормонлари таъсири остида бачадон ҳомила билан бирга ўсади, аммо деярли ҳар доим гормонлар даражасини ташқаридан бошқариш керак. Бачадоннинг кичик ўлчамлари туғруққа ёки ҳомиладорликка қарши кўрсатма эмаслигини тушуниш керак.
Ҳомиланинг тушиши ёки муддатидан олдин туғишининг асосий сабаби бачадоннинг ҳажми эмас, балки гормон етишмовчилигидир.
Агар аёл жуда кичик бачадонга, аниқроғи чақалоқ бачадонига - аплазияга эга бўлса, ҳомиладорлик эҳтимоли умуман йўқ, чунки бачадон бўшлиғининг катталиги ҳатто тухумдонни имплантатсия қилишга қодир эмас, айниқса унинг ривожланиши учун.
Ҳомиладорликнинг бошланишини тезлаштириш учун гормонал терапиядан ташқари, тос аъзоларида қон айланишининг кўпайишига ва бачадондаги эндометрийининг ўсишига ёрдам берадиган гинекологик массаж курслари ва физиотерапия муолажалари керак. Фақатгина тўлиқ текширувдан сўнг шифокор гормонал даволанишнинг мақсадга мувофиқлигини ҳал қилади. Даволаш витаминли терапия ва минераллар комплексидан фойдаланиш, парҳезни нормаллаштириш ва иш ва дам олиш билан биргаликда амалга оширилади. Баъзида ҳомиладорлик гормонал терапиясиз ҳам бўлади, аммо витаминли терапия, тўғри овқатланиш, муолажалар, гинекологик массажлар ва жисмоний комплекслар керак бўлади.