Қадим замонлардан бери зайтун ёғи худоларнинг совғаси, табиатнинг ўзи одамларга берадиган дори сифатида қабул қилинган.
Мунтазам равишда зайтун мойини истеъмол қиладиган Ўрта ер денгизи аҳолиси кўп йиллар давомида ўзларининг ёшлигини, гўзаллигини ва соғлиғини сақлаб қолишлари бежиз эмас.
Зайтун ёғи таркиби
Зайтун ёғининг асосий сири унинг ноёб таркибида, у инсон танаси томонидан деярли 100 фоизга сингиб кетадиган фойдали компонентларнинг ҳақиқий омборидир.
Зайтун ёғида кўп миқдордаги антиоксидантлар ва E витамини мавжуд бўлиб, улар А, К витаминларини ўзлаштиришга ёрдам беради. Бундай табиий "занжирли реаксия" нинг натижаси танани умумий ёшартириш, терининг, сочларнинг, тирноқларнинг ҳолатини яхшилашдир.
Зайтун ёғи: овқат ҳазм қилиш тизими учун фойдалари
Зайтун ёғи овқат ҳазм қилиш тизими учун жуда фойдали. Ёғ ошқозон, ичак, ошқозон ости бези ва жигар фаолиятини яхшилайди, ошқозон ва ўн икки бармоқли ичак яраларини даволашга ёрдам беради.
Зайтун ёғи сафро ҳайдовчи ва енгил ич сурувчи таъсирга эга. Бошқа ўсимлик мойлари сафро ҳайдовчи таъсирга эга эмас.
Уч ой давомида оч қоринга бир чой қошиқ зайтун ёғи ошқозон яраси ва гастритни даволашда ёрдам беради, лекин бир ош қошиқ ёғ жигар коликасини ва ошқозон-ичак касалликларининг кучайишини келтириб чиқариши мумкин.
Зайтун ёғи юрак учун фойдаси
Зайтун ёғи юрак-қон томир касалликлари, айниқса инфаркт ва қон томирлар, шунингдек, саратон касаллигининг олдини олиш учун табиий воситадир. Бунинг сири рекорд миқдордаги моно тўйинмаган ёғ кислоталари таркибидаги Омега-3 бўлиб, улар атеросклеротик бляшкаларни қон томирлари деворларига ётқизилишига йўл қўймайди ва ҳаттоки у ерда мавжуд бўлганларни йўқ қилади.
Ўзингизни кунига икки ош қошиқ зайтун мойи ичишга ўргатинг (салатларга қўшинг, шўрваларга қўшинг, гарнир ва маринадларга қўшинг), шунда юрагингиз соат каби ишлайди.
Бундан ташқари, олимлар зайтун мойи таркибидаги олеин кислотаси саратон ҳужайраларининг фаоллигини бостирадиган генни стимулятсия қилишини аниқладилар. Шу сабабли, саратон касаллиги, хусусан, аёлларда кўкрак бези саратони ривожланиш хавфи камаяди.
Зайтун ёғи болалар учун фойдаси
Зайтун ёғи айниқса болалар ва ҳомиладор аёллар учун фойдалидир. Таркибидаги ёғ кислоталари ҳомила мияси, унинг суяги ва асаб тизимининг шаклланишида иштирок этади.
Шунингдек, зайтун ёғи гўдакларни катталар овқатига секин аста юмшоқ ўтказилишини таъминлайди. Тоза зайтун ёғининг ёғ кислоталари она сутининг таркибига кирадиган ёғларга жуда ўхшашдир: иккаласида ҳам линолеик кислота тахминан 8% ни ташкил қилади. Зайтун ёғини пюреларга қўшиб бериш керак.
Шуни эсда тутиш керакки, танадаги линолеик кислота етишмаслиги бир қатор тери касалликларини келтириб чиқариши мумкин.
Зайтун ёғи қовуриш учун
Зайтун ёғи қовуриш учун энг яхши ёғлардан биридир. Чунки у юқори ҳароратда ўз тузилишини сақлаб қолади ва ёнмайди.
Зайтун ёғининг тутун нуқтаси Селсий бўйича 238-242 даражани ташкил қилади. Ушбу ёғ таркибида тўйинмаган ёғ кислоталарининг миқдори камлиги сабабли деярли оксидланмайди. Шу сабабли, соғлом овқатни севувчилар уни ҳар хил ҳолларда ишлатишлари ва шу билан бирга ёқимли табиий хушбўйликдан баҳраманд бўлишлари мумкин. Зайтун ёғисиз соғлом Ўрта ер денгизи таомларини тасаввур қилиш мумкин эмас.
Зайтун ёғи косметологияда
Қадим замонлардан буён зайтун ёғи косметологияда кенг қўлланилиб келинмоқда. Гўзаллик ва ёшликни сақлаб қолиш учун Қадимги Юнонистон аёллари мунтазам равишда зайтун ёғига асосланган ниқоблардан фойдаланганлар.
Бугунги кунда Эхтра Виргин зайтун мойига асосланган косметика маҳсулотлари жуда машҳур. У турли хил кремларда, ниқобларда, шампунларда ва совунларда учрайди.
Рафинадланмаган зайтун мойи
Сифатли тоза зайтун ёғи қайта ишланмаган бўлиши керак.
Ўсимлик ёғини тозалаш жараёни учта асосий босқичдан иборат:
- зарарсизлантириш
- оқартириш
- ҳидини йўқ қилиш. Натижада аниқ таъм, ранг ва ҳидга эга бўлмаган маҳсулот олинади.
Бир шиша зайтун мойини очсангиз ва зайтуннинг аниқ табиий ҳидини сезмагасангиз, демак, сотиб олинган ёғнинг сифати яхши эмас.
Афсуски, бизнинг супермаркетларимиздаги арзон зайтун мойлари кўпинча тозаланган ва тозаланмаган ёғларнинг аралашмасидир.
Шунинг учун, зайтун ёғини танлаётганда, юқори сифатли зайтун ёғи арзон бўлиши мумкин эмаслигини унутмаслик керак. Бунинг сабабларидан бири бу зайтунни йиғиш учун зарур бўлган вақт. Улар қишда ва одатда қўлда йиғиб олинади. Битта дарахтда тахминан 8 кг зайтун ҳосил бўлади ва 1 литр ёг ъолиш учун 5 кг зайтун керак бўлади.
Сифатли зайтун ёғини танлаш
Энг яхши зайтун ёғи қайси? Энг яхши зайтун мойи - совуқ сиқиш йўли билан олинган - Эхтра Виргин ёғи. Бу қайта ишланмаган зайтун мойи бўлиб, унга иссиқлик билан ишлов берилмайди ва шунинг учун максимал даражада фойдали моддаларни сақлаб қолган.
Асосан, ёғ қуйишдан олдин филтрланади, аммо филтрланмаган ёғ юқори баҳоланади.
Зайтун ёғи сифатининг асосий кўрсаткичи унинг кислоталилигидир. Кислота даражаси 100 г маҳсулотдаги олеин кислота миқдори билан аниқланади. Қайта ишланмаган зайтун ёғининг табиий кислотаси қанча паст бўлса, шунчалик юқори сифатга эга бўлади.
Юқори сифатли ёғ (Эхтра Виргин) кислоталиги 0,8% дан ошмаслиги керак.
Ўрта денгиз ёғи кислоталиги 0,5% дан кам бўлмайди ва доривор ҳисобланади.
Сифатли зайтун ёғини ишлаб чиқариш
Зайтун ёғини ишлаб чиқариш бўйича дунёдаги етакчи мамлакатлар: Испания, Италия, Гресия ва Тунисдир. Бундан ташқари, қизиқарли факт: Испанияда ёғ ишлаб чиқариш ҳажми Гресия ишлаб чиқаришидан уч баравар ошади, аммо кичикроқ ҳажмга эга бўлган Гресия 80 фоиздан ортиқ Эхтра Виргин мойини ишлаб чиқаради ва нарх-навонинг оптимал нисбатини таклиф этади.
Бошқа мамлакатлардан олинадиган ёғ кўпинча сифат жиҳатидан Гресия ёғидан кўра паст бўлади. Чунки Гресияда хом ашё бутун вилоят бўйлаб мўл-кўл суғорилган махсус экилган зайтундан йиғилади.
Зайтун ёғини танлаш
Ёғнинг органолептик хусусиятларини аниқлаш учун бироз татиб кўринг. Бир қултум ичиб, оғзингизда ушлаб туринг. Ранги ва ҳиди, мевали таъмга, аччиқлигига ва қўйиқлигига эътибор беринг. Ҳаддан ташқари аччиқлик, нордонлик ва ёғоч таъми паст сифатни билдиради
Эсингизда бўлсин, Америкадан Австралияга қадар дунёнинг турли бурчакларида зайтуннинг 700 дан ортиқ навлари ўсади, аммо Гресия ёғи нави доимо юқорироқ бўлади.